Straat van Hormuz wordt met succes omzeild, maar crisis is nog niet voorbij
Onderwerp van artikel
De Golfstaten vinden creatieve manieren om de Straat van Hormuz te omzeilen, maar de problemen rondom olie zijn nog lang niet opgelost
Hoe de olie weer stroomt (ongeveer)
Nadat de VS en Israël Iran hadden aangevallen, zakte de olie-uitvoer uit de Golfregio behoorlijk in. Maar volgens schattingen van grote Amerikaanse banken – waar Bloomberg over schrijft – zit dat nu bijna weer op het oude niveau. Voor de oorlog ging het om zo’n 20 miljoen vaten ruwe olie per dag, nu zijn dat er ongeveer 18 miljoen. “Dan zit je op zo’n 90 procent van de vooroorlogse situatie”, aldus Robbert Marneffe, oliemarktexpert bij adviesbureau ICC.
Dankzij tijdelijke oplossingen houdt de oliemarkt zich voorlopig redelijk staande, ondanks de Iraanse en Amerikaanse blokkades van de Straat van Hormuz.
De omleidingen: pijpleidingen, vrachtwagens en ship-to-ship
Landen in de Golfregio zoeken alternatieve routes om de gevaren in de zeestraat te omzeilen. De belangrijkste omleiding loopt dwars door Saoedi-Arabië: de Oost-West-pijpleiding. Die kan zo’n 6 miljoen vaten per dag aan, maar lag een paar weken stil na een aanval van door Iran gesteunde milities uit Irak. Inmiddels draait de leiding weer op halve capaciteit, vertelt Marneffe. “En dan gaat het via het Suez-kanaal of het zuiden naar de rest van de wereld.”
Al heeft het Suez-kanaal een beperkte capaciteit, en in het zuiden kunnen tankers beschoten worden door Houthi’s vanuit Jemen. Er zijn meer alternatieven. “Iraakse olie via Turkije, een pijpleiding vanuit de Verenigde Arabische Emiraten om de Straat van Hormuz heen”, noemt Marneffe. De VAE hebben zelfs een ‘zero Hormuz’-strategie, waar miljarden in geïnvesteerd worden.
Soms gaat de olie met vrachtwagens over land, bijvoorbeeld naar Syrië. “Een paar jaar geleden kon je dat niet bedenken”, zegt Albert Veenstra, hoogleraar internationale handel en logistiek aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Het gaat om grote afstanden en het is niet altijd veilig. De alternatieve routes zijn volgens hem ook kwetsbaar. Dat beaamt Marneffe: “Er zijn allerlei oorzaken te bedenken waardoor het voor langere of korte tijd weer verstoord kan raken.”
Wat er nog wel door de Straat gaat
Op goede dagen gaan er weer zo’n 10 miljoen vaten olie door de Straat van Hormuz (voor de oorlog was dit gemiddeld 15 tot 20 miljoen vaten). “De Amerikaanse marine beschermt een groot deel van die scheepvaart”, zegt Marneffe. Zodra er tankers beschoten worden, kan dit wel weer stilvallen.
Ook Iran exporteert stiekem olie door de Amerikaanse blokkades heen. “Door tankers van bevriende naties te laten varen, zoals India of China”, legt hij uit. En vanuit landen aan de Perzische Golf varen kleinere schepen ’s nachts met hun transponder uit door de Straat van Hormuz – niet zonder risico. Aan de andere kant van de zeestraat dobberen grote olietankers, waarin ze de olie overhevelen voor verder transport.
Oman wil profiteren van deze zogeheten ship-to-ship-transfers door in de haven van Duqm twee supertankers als opslag te gebruiken.
China en Zuidoost-Azië grepen in
Vrij snel na het uitbreken van de oorlog rantsoeneerden overheden in Zuidoost-Azië brandstof, om tekorten te voorkomen. Veel olie uit de Golfregio gaat normaal gesproken naar landen als Thailand, Vietnam, de Filipijnen en China. Ook China greep in. “Het land heeft 10 tot 15 procent minder olie gebruikt”, aldus Veenstra. Dat komt neer op ruim 1 miljoen vaten per dag. Het land importeerde bijna 50 procent minder ruwe olie, meldde The Wall Street Journal.
China gebruikte zijn oliereserves, waar tot voor kort weinig over bekend was. “Daardoor waren ze een stuk minder afhankelijk van de wereldmarkt. Als ze dat niet hadden gedaan, was de olieprijs een stuk harder gestegen”, vertelt Marneffe. Ook westerse landen deden dit. Nederland bracht recent nog ongeveer 753.000 vaten olieproducten op de markt. Het gaat om diesel en benzine, waarvan de prijzen aan de pomp fors stegen.
Het echte probleem: raffinage
Daarmee is de crisis rondom olie niet helemaal opgelost. De toevoer van ruwe olie is dan wel weer enigszins op peil, maar de raffinagecapaciteit is dat niet. Er is momenteel weinig capaciteit om ruwe olie te raffineren tot brandstof zoals diesel. “Die situatie is nijpender dan de aanvoer van ruwe olie”, aldus Marneffe.
Door oorlogen, in het Midden-Oosten en tussen Rusland en Oekraïne, zijn raffinaderijen beschadigd. Europa koopt sinds de inval in Oekraïne geen Russische diesel meer. Verder exporteert China minder diesel, en overweegt de VS een exportverbod, omdat ze de brandstof liever voor zichzelf houden. Er blijft dus weinig over voor Europa.
“We zitten op het randje van ‘gaat dit wel goed'”, zegt Marneffe. Onze diesel is dankzij noodvoorraden niet zomaar op, nuanceert hij. “Maar we betalen er een hoge prijs voor. Diesel is op dit moment twee keer zo duur als ruwe olie.”
Torenhoge transportkosten
Ook zijn de transportkosten torenhoog. Vanwege de onveilige situatie kost het huren van een supertanker (goed voor 2 miljoen vaten ruwe olie) momenteel 1,2 miljoen dollar, blijkt uit data van de Baltic Exchange, die prijzen van scheep- en luchtvaart bijhoudt. In januari was dat nog 20.000 dollar per dag.
Daarnaast zorgt omvaren voor een schaarste aan schepen, dat drijft de prijs op. “Met hetzelfde aantal schepen moet veel verder gevaren worden. En nieuwe schepen zijn er niet van de ene op de andere dag”, legt Marneffe uit.
Als de raffinagemarkt zich herstelt, wordt diesel goedkoper. In het kielzog daarvan dalen wellicht ook de transportprijzen, al durft Marneffe daar geen garanties voor af te geven. “Het zijn meerdere bewegende schijven.”
Niet meer via Hormuz? Golfstaten bezig met alternatieve routes voor hun olie. Je ziet het in deze video.
Auto crasht in menigte Australische rugbyfans, jonge kinderen onder de gewonden
Wat is er gebeurd?
In Newcastle, een stad ten noorden van Sydney in Australië, is een auto ingereden op een groep rugbyfans. De lokale politie meldt dat er tien mensen gewond zijn geraakt. Alle gewonden zijn naar het ziekenhuis gebracht.
Wie zijn de slachtoffers?
Twee mensen verkeren in kritieke toestand: een meisje van 5 jaar en een man van 67 jaar. Van de acht gewonden die in stabiele toestand verkeren, zijn er ook twee meisjes bij van 2 en 5 jaar oud.
Wat weten we over de bestuurder?
De 18-jarige bestuurder van de auto is aangehouden. De politie gaat niet uit van opzet, maar ziet het als een tragisch ongeval dat volgde op roekeloos rijgedrag. Dat meldt The Sydney Morning Herald.
Toen de bestuurder in een politieauto werd geduwd, schreeuwde de menigte naar hem, zo schrijft het Australische nieuwsmedium ABC News. Twee andere inzittenden van de auto moesten worden ontzet omdat aanwezige fans zich tegen hen begonnen te keren.
Wat was de aanleiding?
In Newcastle stonden duizenden mensen langs de weg om het plaatselijke rugbyteam toe te juichen. Komende zondag speelt het team de finale van de landelijke rugbycompetitie.
Hoe het voertuig precies in de menigte terechtkwam, is nog niet duidelijk. Een lokaal parlementslid, Dan Repacholi, schrijft op Facebook dat de auto een zogenoemde ‘burnout’ maakte. Bij die manoeuvre trapt de bestuurder het gas- en rempedaal tegelijk in, waardoor de achterwielen gaan spinnen. De bestuurder zou daarbij de macht over het stuur hebben verloren.
Wat zijn de gevolgen voor de bestuurder?
Australische media melden dat de politie de 18-jarige al kende. De man, die net zijn rijbewijs had, is gearresteerd en naar het ziekenhuis gebracht voor verplichte drug- en alcoholtests. De verwachting is dat hij wordt aangeklaagd voor het ongeluk, zegt minister Catley (Politie en Contraterrorisme).
Flydubai-piloot met terroristisch motief: wat we nu weten
Volgens de aanklager loopt er nog een onderzoek om de omstandigheden van het incident, de motieven en eventuele verbanden vast te stellen. Ook wordt nog fysiek en digitaal bewijsmateriaal bekeken. Een woordvoerder van Flydubai zegt dat het onderzoek naar de precieze toedracht nog gaande is.
Aanval met een bijl in de cockpit
De copiloot viel de gezagvoerder in de cockpit aan met een bijl en probeerde de controle over het toestel over te nemen, aldus de openbaar aanklager. Zo’n bijl wordt normaal gesproken in de cockpit bewaard voor noodgevallen. Volgens Israël wilde de piloot uit Oman het vliegtuig laten neerstorten. Passagiers wisten dat samen met de andere piloot te voorkomen.
Eerder vliegverbod in Oman
De Wall Street Journal meldde eerder dat de copiloot in Oman een vliegverbod zou hebben gekregen vanwege veiligheidsrisico’s.
Piloot ligt in ziekenhuis in Saoedi-Arabië
De Indiase piloot ligt in een ziekenhuis in Tabuk, de stad in Saoedi-Arabië waar het vliegtuig naartoe is uitgeweken. Hij krijgt daar medische zorg, laat de Indiase ambassade weten. Het Saoedische ministerie van Binnenlandse Zaken meldde donderdag al dat uit het eerste onderzoek bleek dat de copiloot zijn collega had aangevallen.
Passagiers voorkwamen waarschijnlijk erger
Door ingrijpen van passagiers werd waarschijnlijk erger voorkomen. Een van hen vertelt daarover in deze video:
Maartje deelt haar verhaal, maar Instagram zet video op ‘gevoelig’
Een video van de 29-jarige Maartje Geertsema uit Odiliapeel, waarin ze openlijk praat over haar lichaam na borstkanker, wordt door Instagram gemarkeerd als gevoelige inhoud. Volgens Maartje zorgt dat ervoor dat haar verhaal minder goed wordt verspreid, terwijl ze juist het taboe rondom de gevolgen van kanker wil doorbreken.
De diagnose kwam onverwacht
Maartje kreeg in juni 2025 de diagnose borstkanker. Dat ontdekte ze nadat bekend werd dat ze een genetische afwijking heeft waardoor ze een verhoogd risico liep. Het nieuws kwam totaal onverwacht. “Ik stond op de vuilnisbelt, midden in een verbouwing. De dag ervoor had ik een echo gehad en ik dacht eigenlijk dat het een cyste kon zijn. Ik ging gewoon weer verder met mijn leven. Tot dat telefoontje kwam.” Toen ze hoorde dat het om kanker ging, stortte haar wereld even in. “Je schrikt enorm, je kan het eigenlijk niet omschrijven. Ik begon meteen te huilen toen ik de eerste zin hoorde.”
Een zwaar behandelingstraject
Na de diagnose volgde een zwaar behandeltraject. Maartje kreeg chemotherapie en onderging daarna een volledige borstamputatie. “Ik heb geen tepels meer en er zijn permanente siliconenprotheses geplaatst.” Gelukkig zijn er geen uitzaaiingen gevonden, maar de behandelingen hebben veel impact gehad. “Het maakt je lichaam kapot.”
Openheid als missie
Tijdens haar herstel deelt Maartje haar verhaal. Ze bouwde haar website VoordelenvanKanker.nl en maakte video’s over haar herstel op sociale media, waaronder Instagram. Met haar openheid wil Maartje een onderwerp bespreekbaar maken waar volgens haar nog veel schaamte omheen zit. “Veel medekankerpatiënten vinden het lastig om te delen wat er met hun lichaam gebeurt. Ze zijn er niet blij mee of schamen zich ervoor.” Zelf wil ze dat juist doorbreken. “Ik heb daar minder last van. Toen dacht ik: dan ben ik misschien degene die het wel deelt. Misschien wordt het voor anderen daardoor ook makkelijker om erover te praten.”
Zorgen over het label ‘gevoelige inhoud’
Ze maakt zich zorgen dat het label ‘gevoelige inhoud’ juist het verkeerde signaal geeft. “Ik ben bang dat andere vrouwen daardoor nog duidelijker het gevoel krijgen dat hun littekens, hun traject en hun veranderde lichaam niet zichtbaar mogen zijn.”
“Babymoordenaar” Josina was beter af geweest met de doodstraf
Was Josina Peereboom nu echt “een kindermoordenaar van het wreedste soort”? Of was ze gewoon een wanhopige vrouw die in een vlaag van verstandsverbijstering haar pasgeboren baby iets wilde aandoen, maar zich op het laatste moment bedacht? Deze vrouw uit Bergen op Zoom kreeg in 1789 de doodstraf voor wat ze haar kind had aangedaan. Dat vonnis werd omgezet in levenslang, en die straf bleek uiteindelijk nog veel erger te zijn.
Een jonge vrouw in een garnizoensstad
Josina wordt geboren in 1762 in Bergen op Zoom. In die tijd is het een flinke vestingstad waar duizenden militairen rondlopen. Die jonge kerels kijken graag naar de vrouwen die voorbijkomen, en vaak blijft het niet bij alleen kijken.
Josina, door Kees Becht in zijn geromantiseerde boek uit 1992 omschreven als niet de slimste, valt op haar 21e voor de charmes van ene Rinus Matthijsz. Ze belanden samen in bed en ze raakt zwanger. Hij belooft haar te trouwen, maar zijn regiment vertrekt en de soldaat laat nooit meer iets van zich horen.
Ze bevalt ongehuwd van een dochter: Merieke. In die tijd is dat een enorme schande, en haar ouders zijn er kapot van. Vooral haar vader Gieljam is woedend. Hij scheldt haar uit voor slet en soldatenhoer en bijt haar toe: “Als ’t nog een keer gebeurt, sla ik oe dood!”
Dezelfde fout, nu met fatale gevolgen
Toch trapt Josina een paar jaar later weer in dezelfde val. Soldaat Jan Vis belooft haar gouden bergen, zegt dat ze niemand mag vertellen dat ze zwanger is, en zweert dat hij haar vlak voor de uitgerekende datum zal trouwen. Maar ook Jan verdwijnt met de noorderzon.
Josina is ten einde raad, zeker als ze voelt dat de bevalling begint en de woorden van haar vader door haar hoofd spoken. Ze trekt zich alleen terug in het huis waar ze met haar ouders woont, en Maria wordt geboren.
Wat de vroedvrouw aantreft
Het gaat niet goed met het meisje, ziet de vroedvrouw die wordt ingeschakeld. De navelstreng is niet afgebonden en er zitten twee grote sneden in de baby. Josina beweert dat haar kleine op de stoof is gevallen en zich zo heeft verwond. Maar de vroedvrouw vertrouwt het niet en schakelt de autoriteiten in.
Josina wordt vastgezet in de Gevangenpoort en verhoord. Ze blijft volhouden dat de baby — die inmiddels is overleden — is gevallen. Maar wanneer de aanklager een bebloede schaar op tafel legt, breekt ze. Ze geeft toe dat ze de sneden daarmee heeft gemaakt. Daarna bedacht ze zich, waste het kind en nam het op schoot tot het moment dat ze werd ontdekt.
De doodstraf
De aanklager weet genoeg en zet hoog in tijdens het proces: “De gevangene heeft zich door dit alles op een opzettelijke en allerwreedste wijze schuldig gemaakt aan de onmenselijke en allergruwelijkste misdaad van kindermoord en behoort met de dood te worden gestraft.” Josina krijgt de doodstraf.
Haar advocaat schrijft snel een gratieverzoek aan de markies, de baas van de stad. Deze Karel Philip Theodoor van de Paltz woont niet in Bergen op Zoom en zijn taken worden waargenomen door een Raad en Rekenkamer. Die heeft twijfels over het oordeel, mede omdat de dokters nooit een doodsoorzaak van de baby hebben vastgesteld.
Ze sturen het medische rapport naar de medische faculteit in Leiden. Die concludeert dat niet de wonden die Josina heeft aangebracht, maar het niet afbinden van de navelstreng en het daardoor ontstane bloedverlies de doodsoorzaak is van Maria. Alle reden dus voor gratie en een lange gevangenisstraf, zo adviseert de Raad en Rekenkamer aan de markies.
De Fransen nemen het over, en de zaak blijft liggen
Maar de markies gaat er niet meer over. Inmiddels zijn de Fransen aan de macht en de zaak van Josina blijft liggen. Van 1788 tot 1806 zit ze in eenzame opsluiting vast in de Gevangenpoort, in permanente onzekerheid of ze ter dood wordt gebracht.
Uit kostenoverwegingen wordt ze overgeplaatst naar een tuchthuis in Breda. Daar moet ze werken om te mogen vastzitten. Een paar jaar later treedt koning Willem I aan en hij verleent vele langgestraften gratie. Keer op keer ziet Josina anderen die het wel krijgen, maar haar naam valt nooit.
Te laat
In 1822, ze is inmiddels 60 jaar, probeert ze het nog een keertje. En nu concluderen een speciale commissie en de minister dat haar tijd erop zit. Ze adviseren Willem I haar gratie te verlenen. Maar die komt te laat. Als Josina weer haar naam niet hoort wanneer de toegekende gratieverzoeken worden opgelezen, draait ze door. Ze wordt overgebracht naar een gesticht in Den Bosch en sterft daar korte tijd later.
“Een leven om gek van te worden”
Schrijver Kees Becht verzucht: “Josina heeft zich, alleen, verlaten en vergeten haar leven lang dood moeten voelen. Veroordeeld tot een bestaan zonder tederheid en geborgenheid, veroordeeld tot een leven dat een lange wurgende kwelling was tot de dood erop volgde. Veroordeeld tot een leven om gek van te worden. Josina… ’t is toch zonde!”
IJsbanen in Deventer en Tilburg gaan voorlopig niet open vanwege technische mankementen
Schaatsliefhebbers in Deventer en Tilburg moeten nog even geduld hebben. In beide steden zorgen technische problemen ervoor dat de ijsbanen voorlopig dicht blijven.
De Scheg in Deventer: kapot koelsysteem
In Deventer heeft IJsbaan De Scheg last van een defect koelsysteem. Op de website laat de organisatie weten dat “het defect helaas niet meer gerepareerd kan worden”. Daardoor kan er nog geen ijs worden gemaakt. Normaal gesproken begint het schaatsseizoen bij veel Nederlandse ijsbanen in oktober, en voor Deventer stond de opening gepland op 10 oktober. Dat gaat dus niet door.
“We begrijpen dat dit een grote teleurstelling is voor iedereen die uitkijkt naar de start van het ijsbaanseizoen”, aldus de organisatie. De problemen met het koelsysteem kwamen afgelopen week aan het licht. De ijsbaan kijkt nu of er technische oplossingen zijn om toch open te kunnen. Begin komende week hoopt De Scheg meer duidelijkheid te geven.
Ireen Wüst IJsbaan in Tilburg: installatie uitgevallen
Ook in Tilburg ligt het schaatsen voorlopig stil. Op de Ireen Wüst IJsbaan is de installatie die ijs maakt uitgevallen, waardoor het ijs is gesmolten en de baan nog niet open kan. Het is nog onbekend hoe de installatie kon uitvallen en hoe groot het probleem precies is. Wanneer de baan wel open kan, is niet bekend. Vandaag zouden de eerste schaatsers eigenlijk op het ijs staan.
