Het best bewaarde geheim van ASML: een kijkje achter de schermen
Welkom in de cleanroom, waar niemand zomaar binnenkomt
Stel je voor: je staat op de ASML-campus in Veldhoven, bij de cleanroom. Dit is misschien wel het best bewaarde geheim van het bedrijf. Hier wordt gebouwd aan wat je het goud van ASML zou kunnen noemen. En geloof me, zomaar binnenwandelen zit er niet in. Zelfs niet als je er werkt. Onze verslaggever mocht toch een kijkje nemen, al voelde het alsof je op het vliegveld staat en zo het vliegtuig in stapt. Zo streng is de beveiliging.
Eerst even omkleden dan
Twee beveiligers vertellen dat mijn horloge af moet en mijn zakken leeg moeten. Alles gaat in een bak. Daarna loop ik door een grote scanner, net als op Eindhoven Airport. “Dat moet vanwege de veiligheid. We kunnen geen risico nemen”, zegt een woordvoerder. Dan volgt het echte werk: stofvrij pak aan, haarmuts op, daar weer een grotere muts overheen, snowboot-achtige sokken en witte bowlingschoenen. Mondkapje en handschoenen niet vergeten. Het omkleden kost me meer tijd dan het aantrekken van een driedelig pak. “Deze procedure moesten de Franse president Macron en onze premier Jetten een paar weken terug ook doorlopen”, vertelt ASML-woordvoerder Marc Assinck, die de rondleiding verzorgt. Elk stofje, hoe minuscuul ook, kan ervoor zorgen dat een machine uiteindelijk niet goed werkt. Gekleed als ruimtevaarder ben ik klaar voor vertrek. In een speciale luchtwasstraat worden de laatste vuiltjes van mijn pak geblazen.
Een dorp op zichzelf
En dan sta ik in het kloppend hart van ASML: de cleanroom. Of beter gezegd: ‘cleanvillage’, want deze xxl-ruimte heeft met zijn brede straten, zijweggetjes, kamers en medewerkers die eruitzien als ruimtemannetjes veel weg van een dorp op zich. “Je voelt het misschien niet zo goed door onze pakken, maar er wordt hier constant schone lucht van boven naar beneden geblazen. Zo verdwijnen eventuele huidschilfers in de afzuiggaatjes in de grond”, legt Assinck uit. In deze ultraschone ruimte, ter grootte van meerdere voetbalvelden, werken in totaal ruim 2500 mensen fulltime. Er lopen 24 uur per dag, 7 dagen in de week mensen rond. “We moeten op de zebrapaden blijven lopen, anders gaat het mis”, wijst de gids me op de verkeersregels hierbinnen. Zelfrijdende karretjes en palletwagens met daarop ruimtevaarders rijden af en aan. “Het is net LEGO. Losse onderdelen komen hier samen en worden als blokjes in de machines geklikt.” In een zijweggetje wordt druk gesleuteld aan een chipmachine ter grootte van een verhuiswagen. Monteurs in ruimtepakken zijn druk met het vastklikken van onderdelen en het aansluiten van heel veel kabels. “Deze in elkaar zetten, duurt ruim een week”, vertelt één van hen.
Even naar de wc? Dat kan niet zomaar
Ineens schiet mij een essentiële vraag te binnen: hoe moet het hier als je moet plassen, met zo’n pak aan? “Als je naar de wc moet… dat kan hier niet”, vertelt de woordvoerder doodleuk. Medewerkers moeten dan eerst de cleanroom uit, omkleden en bij terugkomst weer nieuwe cleanroomkleding aantrekken. “Maar drinken kan hier wel”, voegt hij er snel aan toe. Verderop in de straat staat een watertap met bekertjes in de vorm van een puntzak friet. “Je kunt ze nergens neerzetten, want daar zou zich dan weer stof kunnen verzamelen.”
Het pronkstuk van ASML
Een paar rijen verder wordt in een grote zaal – we lopen nog altijd door hetzelfde cleanvillage – een lens ter grootte van twee complete verdiepingen getest. Ook wel het geheime wapen van de meest geavanceerde machines van ASML genoemd. Deze machines zijn volgens de woordvoerder het best bewaarde geheim. “Niemand kent het precieze recept. Elke leverancier doet zijn ding. En uiteindelijk past het allemaal precies op elkaar en levert dat uiteindelijk dé ASML-machine op”, vertelt hij trots. We wandelen een paar minuten verder en daar staat hét pronkstuk van ASML: een grijze massa van zo’n twee vrachtwagens lang en twee verdiepingen hoog. Het geluid van de luchtcirculatie en de draaiende machine voeren hier de boventoon. De machines zijn supergevoelig: “Jaren geleden was er een kleine aardbeving in Kroatië. Dat hebben machines hier een paar minuten later kunnen meten.” Het bouwen van de meest geavanceerde chipmachine duurt maanden. Aan de zijkant zijn vier ovenachtige ingangen waar de plakken silicium in moeten, een soort spiegelachtige pannenkoeken waar heel veel chips uit kunnen worden gehaald. Het is lastig voor te stellen dat uit zo’n megamachine uiteindelijk zulke kleine chips van 1 bij 1 centimeter komen. “Veel mensen denken dat je met één ASML-machine chips kunt maken, maar dat is niet zo”, wil de woordvoerder graag ontkrachten. “Je hebt meerdere machines nodig: wij zijn slechts een schakel. Het hele proces van een chip maken, duurt uiteindelijk zo’n vier maanden.”
Trots op elke telefoon
Inmiddels lijkt er na 1,5 uur een soort subtropisch klimaat in mijn pak te ontstaan. Het is tijd om de wandeling af te sluiten, met voorop een trotse woordvoerder. “Ik ben stiekem wel trots dat ik kan zeggen dat tegenwoordig in elke telefoon een chip zit die met behulp van een ASML-machine is gemaakt. Zulke chips zijn de hersenen van je telefoon.”
Afscheid van een wielerlegende: Rini Wagtmans (79) overleden
In besloten kring is donderdag afscheid genomen van Rini Wagtmans. De oud-wielrenner overleed een week geleden op 79-jarige leeftijd. Eind jaren zestig en begin jaren zeventig kende hij een korte, maar krachtige carrière als beroepsrenner. Familie, vrienden en vooral veel oud-wielrenners kwamen samen om Rini te gedenken en vooral ook herinneringen op te halen.
“Ik was niet bezig met doodgaan, maar met leven”, was een uitspraak van Rini in zijn laatste dagen. Hij wist dat hij niet lang meer te leven had, regelde zelf een groot deel van zijn uitvaart en vroeg verschillende sprekers persoonlijk of ze een woordje wilden doen tijdens zijn afscheid.
Jacques Hanegraaf: “Van Rini mocht ik maar vijf minuten spreken”
Jacques Hanegraaf was een van de sprekers. De oud-wielrenner werd door Rini van jongs af aan begeleid en de vriendschap is altijd gebleven. “Ik zou duizenden verhalen kunnen vertellen”, vertelt Jacques, “maar van Rini mocht ik hier maar vijf minuten spreken.” Een paar dagen voor zijn overlijden was Jacques nog bij Rini. “Ik heb vooral van hem geleerd dat je voor jezelf moet opkomen, iets wat ik vroeger als jong ventje niet durfde.”
Ambassadeur voor Exodus en koninklijke onderscheiding
Tijdens de bijeenkomst werd door gevangenispredikant Jan Eerbeek ook stilgestaan bij het werk dat Rini deed als ambassadeur voor Exodus, een stichting die ex-gedetineerden begeleidt naar een nieuw leven. “Rini was met zijn gele trui af en toe in de gevangenis van Breda en wist daar de gedetineerden te inspireren.” Volgens Jan waren de gevangenen heel erg onder de indruk als ze de gele trui even mochten vasthouden. “Voor zijn sportprestaties en zijn werk heeft Rini ook een koninklijke onderscheiding gekregen.”
Jan Janssen blikt terug op De Acht van Chaam
Oud-wielrenner Jan Janssen weet zich nog te herinneren dat iedereen in 1968 naar het criterium De Acht van Chaam was gekomen om hem te zien winnen. Rini dacht daar anders over. “Achteraf heeft Rini toegegeven dat het een van de grootste fouten was die hij had gemaakt, natuurlijk hebben we het bijgelegd”, vertelt Janssen. “Rini was een opvallende man, ook in het peloton, maar hij was sociaal en zette zich in voor iedereen die dat nodig had. Hij had het hart op de goede plaats.”
Peter Winnen en Johan van de Velde over wat Rini voor hen betekende
Ook oud-renners Peter Winnen en Johan van de Velde spreken vol ontzag en respect over wat Rini voor hen heeft betekend. “Rini zag me als amateur en belde de bondscoach dat ik in het team moest, omdat hij mijn talent zag. Ik werd tweede in de Tour de l’Avenir en sindsdien zijn we altijd bevriend gebleven”, vertelt Johan van de Velde. “Ik kon net als Rini keihard afdalen, maar tijdens een Tour in Rusland zag Rini vanuit de ploegleiderswagen al dat ik weleens zou kunnen vallen. Dus voordat ik viel, had Rini al een reservefiets van het dak laten halen. Ik heb heel veel aan Rini gehad”, zegt Peter Winnen lachend.
Jean-Marie Pfaff en burgemeester Van der Meer Mohr
Tussen de wielerhelden was ook Jean-Marie Pfaff aanwezig, oud-keeper van het Belgische nationale elftal. “Het was een vriend met een gouden hart. Hij was fan van mij en heeft meegeholpen om mijn fietstocht tussen München en Brasschaat te organiseren. Hij deed dat voor het goede doel en de gemeenschap, nooit voor zichzelf.” Volgens burgemeester Marjolijn van der Meer Mohr neemt de gemeenschap afscheid van een markante ambassadeur van Sint Willebrord. “Rini was sociaal en medelevend.” Dat blijkt ook uit zijn laatste wens om geld in te zamelen voor het hospice waar hij zijn laatste levensdagen doorbracht.
Opnieuw meer museumbezoeken, Museumkaart steeds populairder
Nederlandse musea hebben het afgelopen jaar 31,6 miljoen bezoekers verwelkomd. Dat meldt brancheorganisatie Museumvereniging. Het aantal bezoeken ging met 2,5 procent omhoog vergeleken met een jaar eerder. Daarmee komen musea weer een stukje dichter bij het niveau van voor de coronapandemie.
Musea scoren goed in onderzoek
Uit onderzoek van Ipsos I&O blijkt dat musea ook flink gewaardeerd worden. De meeste volwassenen vinden musea belangrijk. Ongeveer driekwart ziet ze als waardevol voor de samenleving en 69 procent noemt ze betrouwbaar.
“Dat steeds meer mensen een museum bezoeken zien wij als een teken van betrokkenheid én vertrouwen”, zegt Vera Carasso, directeur van de Museumvereniging en Stichting Museumkaart. “We koesteren dat vertrouwen en voelen een grote verantwoordelijkheid om musea toegankelijk en relevant te houden voor iedereen.”
Museumkaart populairder dan ooit
Ook het aantal bezoeken met de Museumkaart groeit. Met die alsmaar populairder wordende kaart kun je een jaar lang onbeperkt naar honderden aangesloten Nederlandse musea. Vorig jaar werden 9,7 miljoen bezoeken gebracht met zo’n kaart – dat is een derde van alle museumbezoeken. Niet eerder werd het product zo vaak gebruikt voor een bezoek.
De Museumkaart werd in 2025 zelfs 5 procent meer gebruikt dan in 2019, het laatste jaar voor corona. In dat jaar werden de meeste bezoeken aan musea gebracht. In het onderzoek is niet meegenomen hoeveel bezoeken werden gebracht met andere museumkaarten, zoals de VIP-kaart en de Rembrandkaart.
Hoe vaak gaan Nederlanders naar het museum?
Veruit de meeste Nederlanders gaan wel eens naar het museum, blijkt uit het onderzoek van Ipsos. Een derde gaat minder dan eens per jaar, een derde gaat met enige regelmaat (één of twee keer per jaar) en een kwart bezoekt drie keer per jaar of vaker een museum. 11 procent zegt nooit naar het museum te gaan.
Blijven investeren
De Museumvereniging meldt dat musea blijven investeren in toegankelijkheid, educatie, digitalisering en publieksbereik, ondanks stijgende kosten en aanhoudende financiële druk.
Deel artikel: Advertentie via Ster.nl (opent in nieuw venster)
Een executie die compleet uit de hand liep
Christa Pike (50) dacht gisteravond klaar te zijn. “Ik zal deze wereld verlaten op de manier waarop ik grotendeels mijn tijd er heb doorgebracht: vol liefde,” zei ze. “Ik heb er vrede mee, ik ben klaar om te gaan.” Maar dat liep dus even anders.
Anderhalf uur na de eerste injectie leefde ze nog
Na twee injecties met een middel dat normaal gesproken dodelijk is, bleek Pike nog in leven. De executie werd afgeblazen en ze werd naar het ziekenhuis gebracht. De staat Tennessee heeft alle verdere executies opgeschort om uit te zoeken wat er precies misging.
Een avond die vanaf het begin anders verliep
Journalisten die erbij waren, zeggen dat het meteen al raar begon. Het geplande tijdstip werd uitgesteld omdat een rechter nog wilde onderzoeken hoe het zat met Pikes geestesgesteldheid toen ze als 18-jarige een andere tiener doodde. Een paar uur later mocht het toch doorgaan, want het Hooggerechtshof had geen bezwaar.
“We kwamen om 18.41 uur de getuigenkamer binnen en moesten toen bijna een uur wachten,” vertelt verslaggeefster Tori Gessner, die al vaker executies heeft bijgewoond. “Dat was vreemd. Normaal duurt het 10, 15 minuten voordat het begint.”
De gordijnen gingen pas laat open
De gordijnen van de executieruimte bleven eerst dicht. Journalisten hoorden wel het geluid van het klittenband waarmee Pike op de brancard werd vastgemaakt. Om 19.26 uur gingen de gordijnen open en zagen ze de death chamber, waar ook nog steeds de elektrische stoel Old Smokey staat. Twee infusen met pentobarbital waren toen al ingebracht.
Pike mocht nog haar laatste woorden spreken. De moeder van Pikes 19-jarige slachtoffer Colleen Slemmer, May Martinez, baalde ervan dat de ter dood veroordeelde het alleen over zichzelf had. “Verder niets. Niet sorry voor wat er met Colleen gebeurd is.”
De zaak-Pike
Pike martelde en vermoordde Slemmer in 1995 samen met haar vriendje. De zaak zorgde voor veel ophef omdat er een satanisch symbool in de buik van het slachtoffer werd gekerfd. De vriend kreeg levenslang omdat hij nog minderjarig was, Pike kreeg de doodstraf. Dat vonnis was omstreden vanwege haar jonge leeftijd en haar verleden als slachtoffer van seksueel geweld. Omdat het bovendien de eerste executie van een vrouw in Tennessee in ruim twee eeuwen zou zijn, kreeg de zaak wereldwijd aandacht.
“Het voelt alsof mijn arm gaat openbarsten”
Na haar afscheidswoorden zong Pike zachtjes mee met haar spiritueel begeleider. Op een gegeven moment zei ze dat ze een vervelend gevoel had. “Het voelt alsof mijn arm gaat openbarsten,” zei ze hardop. “Hoort dat zo?” Haar begeleider adviseerde haar te ontspannen, waarop Pike antwoordde “dat probeer ik”.
Om 19.41 uur kwam het signaal dat de eerste dosis was toegediend. Getuigen zagen dat Pike zo met haar benen trapte dat er een laken op de grond viel. “Het was opmerkelijk hoelang ze nog sprak en zong en bewoog,” vond verslaggever Steven Hale. “Pas om 19.45 uur hoorden we haar voor het eerst snurken.”
De gordijnen gingen dicht, en nog eens dicht
Om 19.46 uur gingen de gordijnen zonder uitleg drie minuten dicht. Pikes ademhaling bleef te horen via een speaker: moeizaam, piepend, maar duidelijk hoorbaar. Om 20.01 uur volgde een teken dat de tweede dosis was toegediend. Vier minuten later hapte Pike ineens diep naar adem en gingen de gordijnen voor een tweede keer dicht.
De journalisten hoorden de ademhaling doorgaan, met af en toe gesnurk. Ook hoorden ze deuren open en dicht gaan. Toen ze het gevangenispersoneel om uitleg vroegen of vroegen of de gordijnen weer open mochten, kregen ze alleen een schouderophalen. De gordijnen bleven dicht tot ook de audioverbinding met de executiekamer om 20.53 uur werd verbroken en de gevangenisdirecteur iedereen zonder uitleg naar buiten stuurde.
“Hier ging niets normaal”
Bij de journalisten was toen al duidelijk dat er iets mis was gegaan. “We hebben heel veel vragen over wat we gezien hebben en ook wat we niet gezien hebben, op de momenten dat de gordijnen dicht waren,” zegt een van hen. “Hier ging niets normaal,” zegt een ander. “Het ging allemaal echt slecht.”
May Martinez zegt ook geen uitleg te hebben gekregen. “Wat een puinhoop,” reageert ze. “We kregen pas in het kantoor van een leidinggevende te horen dat het niet gelukt was en ze op weg was naar een ziekenhuis.”
Nog veel onduidelijk
Justitie in Tennessee heeft nog niet inhoudelijk gereageerd op wat er is gebeurd. Ook over hoe Pike er nu aan toe is, is nog niets bekendgemaakt. Zelfs haar advocaten zeggen nog niets te weten. Gevraagd wat ze van de gang van zaken vond, was Martinez kort: “Ze hebben het verkloot”.
Brits-Iraanse man opgepakt na incident bij luchtmachtbasis
Grootschalige politieactie
Afgelopen zondag kwam de politie massaal in actie bij een luchtmachtbasis nadat er een vermoeden was van een aanslag. Vijf Britse mannen werden daarbij opgepakt. Niet veel later werden drie witte busjes vlak bij de luchthaven onderzocht door de explosievendienst.
Brandstof, geen explosieven
Wat bleek: er zat brandstof in de busjes, maar geen explosieven. Geen bommen dus, maar de autoriteiten namen het zeker niet licht op.
Verdachte belde zelf het alarmnummer
Britse media kwamen dinsdagavond met een opvallend detail: één van de verdachten zou zelf het alarmnummer hebben gebeld, nog vóórdat een omwonende dat deed. Bijzonder, om het zacht uit te drukken.
Vrijgelaten op borgtocht
De vijf verdachten zitten inmiddels weer op vrije voeten. Ze zijn op borgtocht vrijgelaten. Ze werden vastgehouden omdat ze verdacht worden van het overtreden van de Britse explosievenwet en het voorbereiden van een terroristische aanslag.
Speculatie over Iraanse betrokkenheid
De Britse nieuwszender Sky News meldde eerder, op basis van bronnen, dat de politie onderzocht of Iran misschien achter de verijdelde aanslag zit. Iran zelf ontkent elke betrokkenheid bij het incident.
Trump niet blij
De Amerikaanse president Donald Trump was allesbehalve tevreden over de vrijlating van de verdachten. Dat heeft er onder meer mee te maken dat de Britse basis ook door de VS wordt gebruikt, onder andere voor luchtaanvallen op Iran.
Hans Anders zet de verkoop van de Meta-bril tijdelijk stop vanwege alle ophef
Het is nogal wat, die slimme bril van Meta. Hans Anders heeft besloten de verkoop ervan voorlopig stil te leggen. “De bril is voorlopig niet verkrijgbaar in onze winkels en de webshop”, aldus een woordvoerder. Het bedrijf wil eerst rustig afwachten hoe de discussie en eventuele besluitvorming rond slimme brillen zich ontwikkelen, voordat het beslist of en hoe deze producten weer in het assortiment komen.
Rechtszaak op de loer
Meerdere Nederlandse organisaties dreigen met een rechtszaak tegen Meta, het moederbedrijf achter de slimme bril. Hun zorg: met deze bril kun je anderen stiekem filmen, wat privacyschendingen en grensoverschrijdend gedrag in de hand werkt. Ook de Tweede Kamer ziet liever een duidelijker verbod op het dragen van dit soort ‘gluurbrillen’.
Roel Maalderink ging langs bij Meta
Programmamaker Roel Maalderink dook onlangs met zo’n filmende Meta-bril het kantoor van Meta in Amsterdam binnen om collega’s vast te leggen. Meta was daar niet blij mee: de kritische video werd van Facebook en Instagram gehaald.
Wat vinden wij ervan?
De vraag die blijft hangen: wat vinden we er eigenlijk van dat zo’n bril ons op straat kan filmen zonder dat we het doorhebben?
