Genetisch aangepaste aardappels: binnenkort gewoon in de supermarkt?
Stel je voor: je loopt door de supermarkt en pakt een zak aardappelen. Binnenkort kan het zomaar zijn dat die aardappelen genetisch zijn aangepast, zonder dat je het weet. Klinkt futuristisch? Toch staat het waarschijnlijk dichterbij dan je denkt.
Op een akker bij Lelystad staan wetenschappers te kijken naar rijen aardappelplanten. Het zijn geen gewone aardappels: het grootste deel is in het lab aangepast om beter bestand te zijn tegen Phytophthora, een gevreesde ziekte die een heel gewas kan laten verpieteren. Deze proef is een samenwerking tussen onderzoekers en het ministerie van Landbouw om te laten zien wat genetische modificatie kan betekenen.
Bij genetische modificatie wordt het erfelijk materiaal van een plant aangepast. Denk aan het toevoegen van goede eigenschappen of het uitschakelen van slechte. Het grote voordeel? Het gaat veel sneller dan de klassieke veredeling, waarbij je planten kruist en selecteert – dat kan jaren duren.
Nieuwe regels, minder controle
De onderzoekers hopen dat de Phytophthora-schimmel snel toeslaat, zodat ze kunnen zien hoe de verschillende aangepaste aardappels reageren. En dat is niet het enige spannende: over een paar jaar veranderen de spelregels namelijk flink. Nu heeft een boer nog een speciale vergunning nodig om genetisch gemodificeerde gewassen te telen, maar vanaf midden 2028 wordt dat een stuk makkelijker door nieuwe Europese regels.
Die regels gaan over de zogenaamde ‘nieuwe genomische technieken’. Deze werken veel preciezer dan oudere methodes. Het grappige is: als het aangepaste erfelijk materiaal eruitziet alsof het door klassieke veredeling had kunnen ontstaan, wordt het gewas straks behandeld als een ‘normale’ plant. Ook al is het in het lab gemaakt. Alleen planten met hele ingrijpende aanpassingen blijven onder de strenge regels vallen.
Wat betekent dit voor jou?
Het gevolg? In de supermarkt wordt het lastiger om te zien of je eten genetisch gemodificeerd is. Op dit moment moet een product gelabeld worden als meer dan 0,9 procent uit genetisch aangepaste ingrediënten bestaat. Maar straks kunnen veel van die gewassen onder de radar vallen.
Onderzoeker Michelle Habets van het Rathenau Instituut maakt zich daar zorgen over. Ze sprak met tientallen Nederlanders over deze ontwikkeling en de boodschap was duidelijk: mensen willen het gewoon weten. Iedereen was het erover eens dat genetisch gemodificeerd voedsel gelabeld moet worden. Het gaat om transparantie en keuzevrijheid, ook al leest niet iedereen altijd elk etiket.
Belofte of bedreiging?
Volgens onderzoeksleider Ania Lukasiewicz van de Wageningen Universiteit biedt genetische modificatie kansen. Op korte termijn kunnen gewassen resistent worden gemaakt tegen ziektes, waardoor boeren minder pesticiden nodig hebben. Op langere termijn kunnen planten misschien beter tegen extreme weersomstandigheden.
Maar Jeroen Candel, universitair hoofddocent aan dezelfde universiteit, plaatst daar kanttekeningen bij. Hij ziet het als een technologische oplossing voor een systeem dat eigenlijk niet duurzaam is. Door alleen te focussen op betere gewassen, houden we volgens hem het huidige landbouwsysteem in stand dat niet goed is voor klimaat en biodiversiteit. De nieuwe wet was eigenlijk gekoppeld aan een plan om het pesticidengebruik in 2030 te halveren, maar dat voorstel is ingetrokken.
Ook Lukasiewicz erkent dat er meer nodig is dan alleen nieuwe technieken. Ze noemt een brede aanpak: minder pesticiden, minder mest, efficiënter watergebruik en minder verspilling. Nieuwe genomische technieken zijn volgens haar vooral een extra hulpmiddel om sneller nieuwe rassen te ontwikkelen, niet dé oplossing.
Anyway, de discussie is zeker nog niet afgelopen. Terwijl de aardappels in Lelystad de komende tijd in de gaten worden gehouden, moeten we maar zien wat er op ons bord belandt – en of we er überhaupt achter komen.
Verstopte wc of lekkage? Zo check je of je klusjesman zuiver op de graat is
Je kent het wel: het is zondagavond, de wc verstopt of de cv-ketel geeft er de brui aan. Je googelt in paniek naar een noodloodgieter. Binnen twee seconden verschijnt er een site met de knallende belofte: “Binnen 30 minuten ter plaatse!”. Klinkt ideaal, toch? Helaas is dit ook de perfecte werkwijze van oplichters.
Bij de Fraudehelpdesk komen dagelijks gemiddeld vier meldingen binnen over malafide installatiebedrijven. Het trucje is vaak hetzelfde: hun websites zijn razendsnel vindbaar wanneer je in paniek zoekt. Ze komen inderdaad snel bij je thuis, maar het probleem lossen ze niet op. Wat ze wél doen? Een buitenproportioneel hoge rekening presenteren, die je ter plekke moet betalen. Soms onder lichte dwang – ze weigeren simpelweg te vertrekken voordat de rekening voldaan is.
De rekeningen variëren van 800 tot 2.000 euro voor een paar minuten tot een half uurtje werk, zegt brancheorganisatie Techniek Nederland. Soms loopt het bedrag nog hoger op, omdat ze extra schade veroorzaken. Er zijn zelfs gevallen bekend van sabotage of het uitvoeren van een dure nepreparatie terwijl er alleen maar een zekering vervangen hoefde te worden. Andere praktijken: voorrijkosten van 285 euro zonder dat er ook maar iets is opgelost, of een factuur laten ondertekenen met een leeg bedrag dat later zelf wordt ingevuld.
Vorig jaar zorgden dit soort praktijken voor bijna 2 miljoen euro schade. En dat is waarschijnlijk nog maar het topje van de ijsberg – de lekkage, verstopping of uitgevallen ketel moet alsnog door een echte vakman worden gerepareerd.
Vertrouwen in de hele sector is weg
Door dit soort oplichters wordt de echte loodgieter ook met argusogen bekeken. “De hele sector is de dupe”, zegt Mark Harbers van Techniek Nederland. De branchevereniging pleit daarom voor een hardere aanpak. Ze willen bijvoorbeeld dat advertenties beter worden gecontroleerd en dat klachten sneller worden opgepakt. Want de oplichters worden steeds slimmer. “Juist bij een spoedsituatie willen mensen zo snel mogelijk hulp. Daar maken zij misbruik van.”
Dit fenomeen is niet nieuw. Toezichthouder ACM waarschuwt er al jaren voor. Naast loodgieters zijn ook slotenmakers, ongediertebestrijders en wasmachine-reparateurs favoriete beroepen voor kwaadwillenden. Allemaal beroepen waar je normaal gesproken weinig contact mee hebt – totdat het plotseling heel dringend is.
Zo voorkom je dat je de sjaak bent
Gelukkig kun je een hoop doen om te voorkomen dat je in zo’n geval financieel aan de grond zit. De belangrijkste tip van de ACM: bereid je voor. Maak een lijstje met bedrijven die je misschien ooit met spoed nodig hebt. Zo hoef je niet gehaast in zee te gaan met een louche figuur als de nood aan de man is.
Check ook even wat je verzekering dekt – zij kunnen soms helpen met het zoeken van een betrouwbaar bedrijf. Vraag daarnaast eerst rond in je kennissenkring, of bij je VvE of verhuurder. Zoek je online? Sla dan vooral de gesponsorde advertenties over. Juist die komen vaak van malafide bedrijven. Laat je niet verleiden door mooie beloftes.
Check, check, dubbelcheck
Ben je op de site van een bedrijf beland? Kijk dan of er een adres wordt vermeld en of dat adres echt bestaat. Check ook of de genoemde prijzen logisch zijn en of het bedrijf een KvK-inschrijving heeft. Kijk in het KvK-register of die gegevens kloppen. Verder is het slim om reviews te lezen op meerdere klachtensites. En controleer of het bedrijf is aangesloten bij een branchevereniging zoals Techniek Nederland. Let op: sommige oplichters gebruiken zomaar het logo van zo’n club. Niet overdrijven dus, maar het helpt wel.
Al deze checks zijn geen garantie, maar ze verkleinen de kans op een beunhaas aan de deur. En als het toch nodig is, maak dan duidelijke afspraken. Over de werkzaamheden, de prijs en hoe je betaalt. Zet die afspraken op papier en laat ze bevestigen. Houdt een bedrijf zich niet aan de afspraak? Dan hoef je niet te betalen. Doet een bedrijf moeilijk bij het maken van afspraken? Wees dan extra alert, of zoek gewoon een ander bedrijf.
Niet tekenen zonder kijken
En oh ja, zet nooit zomaar je handtekening. Kijk altijd goed wat je tekent. Gaat het toch mis – bijvoorbeeld omdat de kosten veel hoger uitvallen dan afgesproken – dan kan er sprake zijn van misleidende verkoop en die kun je laten terugdraaien. Kom je er onderling niet uit? Meld je dan bij de ACM. In het uiterste geval kun je ook naar de politie stappen.
Ouders van Milou (17) bedreigd na euthanasie: “Alle gevoel van veiligheid is weg”
De ouders van Milou, het 17-jarige meisje dat in 2023 euthanasie kreeg, hebben een zware tijd achter de rug. Ze worden bedreigd en ontvangen doodswensen, allemaal vanwege een omstreden brief die veertien artsen en psychiaters naar het Openbaar Ministerie stuurden. Gisteren stonden ze voor de rechter in Den Haag om te proberen de namen van de anonieme briefschrijvers boven tafel te krijgen.
De aanleiding
Het stel wil weten wie er achter de brief zitten waarin gesuggereerd werd dat zij invloed hebben gehad op de keuze van hun dochter voor euthanasie. In de brief werd ook beweerd dat Milou niet meer volledig wilsbekwaam was. Die beschuldigingen hebben diepe wonden geslagen. De moeder las in de rechtszaal een emotionele verklaring voor: “Als ouder je kind verliezen en voor altijd moeten missen is het ergste wat je kan overkomen. Als ouder daarna beschuldigd worden van het aanzetten tot de dood van je kind of medeplichtig zijn aan haar dood, is met geen pen te beschrijven en onleefbaar.”
De gevolgen
De impact op het gezin is enorm. De moeder vertelde dat ze thuis te maken hebben met bedreigingen en dat de politie regelmatig rond hun woning surveilleert. De advocaat van de ouders benadrukt dat ze nog dagelijks via e-mail en sociale media worden geconfronteerd met de beschuldigingen. “Alle gevoel van veiligheid is weg”, aldus de advocaat.
De juridische strijd
Milous ouders willen zich inhoudelijk kunnen verweren en eisen een rectificatie. Daarnaast willen ze dat erkend wordt dat de briefschrijvers onrechtmatig hebben gehandeld. Ze hebben een tuchtzaak aangespannen, maar die kan pas verder als ze weten wie de anonieme ondertekenaars zijn. Het OM wil de namen echter niet vrijgeven. De advocaat van het OM zegt dat het belangrijk is dat mensen zich in vertrouwen tot justitie kunnen wenden en dat het vrijgeven van namen anderen zou kunnen afschrikken. Ook benadrukt het OM dat de brief geen formeel verzoek was voor een strafrechtelijk onderzoek.
De bredere discussie
De zaak heeft landelijk voor veel discussie gezorgd over euthanasie bij jongeren. Er is zelfs een politiek initiatief geweest om euthanasie bij psychisch lijden van jongeren tijdelijk te stoppen, maar dat haalde het niet. De moeder van Milou voelt zich intussen misbruikt in een bredere strijd tegen euthanasie. “In onze ogen is onze dochter zelfs misbruikt”, stelde ze. De ouders zeggen maar één belang te hebben: “de nagedachtenis van Milou zuiver houden” en hun eigen integriteit verdedigen.
De rechter doet op 3 september uitspraak.
Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.
Man die politieauto ramde op A2 en vluchtte nog steeds niet gevonden
Op de A2 tussen Vught en Boxtel heeft een man in een busje woensdagmiddag rond kwart voor één een auto van een agent geramd. Hij is daarna op de vlucht geslagen. De politie zette een grote zoekactie op in het buitengebied van Esch, maar zonder resultaat. Even na vijf uur liet de politie in een Burgernetmelding weten dat de man niet gevonden is en dat zij op zoek is naar tips.
Bij de zoekactie werden woensdagmiddag politiehonden ingezet aan het Kampspoor in het buitengebied tussen Boxtel en Esch. Ook een politiehelikopter werd ingezet om naar de man te zoeken. Het busje is onderzocht door de politie en is daarna in beslag genomen.
De man reed vanuit Eindhoven richting Boxtel in een blauwe bestelbus en kreeg een stopteken van de politie, vanwege een verlopen APK. De politie reed in een onopvallende auto. De bestuurder ramde vervolgens de wagen van de agent en ging er te voet vandoor.
Signalement
De politie riep mensen via Burgernet op om naar de man uit te kijken. Hij is ongeveer dertig jaar en donker getint. Hij heeft gemillimeterd haar en tatoeages op zijn onderarmen. De man heeft mogelijk geen schoenen aan. De politie raadt aan de man niet zelf te benaderen, maar 112 te bellen.
Nog Steeds Af en Toe Overlast in Centrum Uden: ‘Lang Niet Meer Zo Extreem’
De overlast door jongeren in het centrum van Uden is flink afgenomen vergeleken met een paar maanden geleden, maar helemaal stil is het nog niet. Dat beamen de gemeente, politie en lokale ondernemers. “We zijn wel benieuwd hoe het wordt als de scholen weer beginnen,” zegt de voorzitter van Uden Centrum Management.
Eerder dit jaar liep de situatie behoorlijk uit de hand. Winkels werden bekogeld met stenen en waterballonnen, voorbijgangers werden natgespoten en uitgelachen, en groepen jongeren raasden op fatbikes door de straten. Die overlast werd in maart hard aangepakt met een samenscholingsverbod voor het centrum en het naastgelegen Bevrijdingspark. Hierdoor kon de politie groepen die voor problemen zorgden direct wegsturen. De ondernemersvereniging sprak destijds zelfs van ‘straatterreur’.
Nu, bijna drie maanden nadat dat verbod is opgeheven, is het volgens alle betrokken partijen een stuk rustiger. De gemeente meldt dat er nog “af en toe overlast” is en dat er “enkele incidenten” zijn geweest. Claus van Heesch, voorzitter van Uden Centrum Management, kan daar meer over vertellen. Zo scheuren er nog weleens fatbikes en elektrische fietsen rond. Ook noemt hij een voorbeeld van jongeren die vervelend deden bij een supermarktingang en een groepje dat een grote mond had. “Dan loopt de spanning wat op en krijg je een stemverheffing,” zegt hij. “Geweld is niet aan de orde. Dat was eerder wel zo.”
Over het algemeen krijgt Van Heesch positieve reacties over de huidige gang van zaken. Hij heeft de indruk dat het een stuk rustiger is dan in april en mei. “Het is nu hanteerbaar,” zegt hij, “maar we zijn er nog niet helemaal.”
Zorgen voor na de vakantie
Toch zijn er zorgen over de nabije toekomst. Wanneer de vakantie voorbij is en jongeren weer naar school gaan, zou de rust zomaar verstoord kunnen worden. “Zij doen rond vier uur ’s middags toch vaak even een rondje door het centrum,” zegt Van Heesch. De gemeente houdt de vinger aan de pols. “We monitoren en stemmen wekelijks af met politie, boa’s en jongerenwerk,” laten ze weten. Of er nieuwe maatregelen komen, is nog niet duidelijk. Bij de politie zijn na het opheffen van het samenscholingsverbod wel meldingen van overlast binnengekomen en is er één aangifte gedaan. Een woordvoerder vat het zo samen: “Het is nu lang niet zo extreem als voor het samenscholingsverbod.”
Onderwerp van artikel
Patiënten overdrijven soms hun klachten om sneller bij de huisarts te worden geholpen, bijvoorbeeld door koorts te melden die er eigenlijk niet is. Dat klinkt misschien logisch in een tijd van lange wachttijden, maar het zorgt wel voor problemen. Doktersassistenten moeten namelijk inschatten wie het hardst hulp nodig heeft, en als mensen oneerlijk zijn over hun symptomen, gaat dat ten koste van anderen die echt acuut zorg nodig hebben.
Waarom mensen klachten overdrijven
Het is eigenlijk best begrijpelijk dat mensen dit doen, zegt Jacqueline Emans, directeur van de NVDA (Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten). “We snappen heel goed dat mensen bellen als ze zich zorgen maken en graag snel geholpen willen worden. Maar het is belangrijk dat mensen eerlijk vertellen wat er aan de hand is, zodat assistenten goed kunnen beoordelen wie het meest dringend hulp nodig heeft.” Volgens haar is dit vooral een gevolg van de toenemende druk op de zorg. Vroeger, een jaar of tien geleden, kon je gewoon bellen en zat je de volgende dag al bij de dokter. Nu zijn er veel tekorten aan huisartsen en assistenten, waardoor de wachtlijsten oplopen en er minder mensen zijn om iedereen te helpen.
Om te bepalen wie snel geholpen moet worden, werken huisartsenpraktijken met zogenaamde triageprotocollen. Assistenten vragen dan bijvoorbeeld hoe lang je klachten al hebt. Maar soms merken ze aan de telefoon dat mensen dingen vertellen die later, als ze eenmaal in de praktijk zitten, toch anders blijken te zijn. De assistenten merken dan dat de symptomen minder ernstig zijn dan ze aan de telefoon lieten blijken. Exacte cijfers heeft de NVDA niet, maar het fenomeen is dus wel bekend.
Herkennen van ‘veelbellers’
Volgens een woordvoerder van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) is het overdrijven van klachten eigenlijk van alle tijden. In veel praktijken kennen ze wel een groepje patiënten dat bekendstaat als ‘veelbellers’. Het probleem komt vooral voor op plekken waar huisartsen hun patiënten minder goed kennen, zoals in grote steden met veel studenten of expats. Daar is de sociale controle kleiner en is het makkelijker om anoniem te overdrijven.
Wat ook nieuw is: vroeger gingen mensen op internet zoeken naar hun klachten, maar nu worden ze soms geholpen door AI. Die AI-modellen kunnen de protocollen die ook online staan natuurlijk leren en adviseren welke woorden je moet gebruiken om door de triage heen te komen. “Als je aan de telefoon de juiste signaalwoorden laat vallen, kun je misschien een hogere prioriteit krijgen”, vermoedt de woordvoerder.
De invloed van wachttijden en praktijkgrootte
Huisarts David Schaap, die een praktijk in Leusden heeft, ziet een duidelijk verband tussen het overdrijven van klachten en de wachttijden. Hij heeft een grote praktijk waar mensen snel terecht kunnen, dus daar is het eigenlijk niet nodig om dingen aan te dikken. “Maar als de wachttijd oploopt tot wel twee weken, dan snap ik heel goed dat mensen gaan overdrijven om toch geholpen te worden.”
Ook de soort praktijk speelt een rol, legt hij uit. “Als je vijf dagen per week open bent, kun je altijd wel gaatjes in je rooster vinden om extra afspraken in te plannen. Maar een huisarts die alleen werkt en niet de hele week praktijk houdt, heeft dat een stuk lastiger. Dan loopt de druk sneller op.”
Een oproep tot eerlijkheid
De NVDA wil benadrukken dat doktersassistenten er niet zijn om mensen de toegang tot zorg te ontzeggen. “Assistenten zijn niet opgeleid om mensen tegen te houden”, zegt Emans. Ze begrijpt dat het frustrerend kan zijn als je het gevoel hebt dat je wordt afgewimpeld. “Maar eerlijkheid aan de telefoon is de enige manier om de zorg veilig en toegankelijk te houden voor iedereen.”
