Oorlog laat Iraanse portemonnee leeglopen: ‘Prijzen schieten omhoog in een dag’
Ruim twee maanden nadat de VS en Israël Iran aanvielen, voelen gewone Iraniërs de oorlog en de blokkade van de Straat van Hormuz direct in hun portemonnee. Ze vertellen aan de NOS dat de prijzen van basisproducten in een razend tempo stijgen. “Vooral voedsel wordt snel duurder”, zegt een boer uit Saveh, ruim 100 kilometer buiten Teheran. “Mensen zien het elke keer als ze boodschappen doen. Kip, vlees, olie, rijst: het is waanzinnig. De prijzen stijgen binnen een dag. Mobieltjes en elektrische apparaten zijn ook peperduur geworden. Iedereen staat in overlevingsmodus.”
Dit komt bovenop een economie die vóór de oorlog ook al slecht draaide. Internationale sancties, corruptie en wanbeheer hebben al jaren hun tol geëist. De inflatie ligt tussen de 50 en 70 procent en dagelijkse verliezen lopen op tot honderden miljoenen dollars. Salarissen worden niet uitbetaald, mensen verliezen hun baan en spaargeld verdampt. “Door de jaren heen hebben mensen geleerd hoe ze met inflatie moeten omgaan”, zegt de boer. “Ze kopen goud of gesmolten zilver om hun geld veilig te stellen. Als ze wat over hebben, kopen ze meteen goud. Armbanden voor hun vrouw of gesmolten goud – dat is nu een trend.”
Maar niet iedereen heeft nog spaargeld, weet een automonteur uit Teheran. “Onze zaak staat stil. Voor de oorlog hadden we altijd zeven of acht auto’s in de werkplaats. Nu voelt het alsof het elk moment weer kan escaleren. We werken nog maar een tiende van wat we deden.”
Iran-experts herkennen dit patroon. “Sinds de VS de Straat van Hormuz blokkeren, kan Iran de 1,4 miljoen vaten olie die het normaal per dag door die straat exporteert, niet meer kwijt”, zegt Sanam Vakil van denktank Chatham House. “Dat raakt de inkomsten van de overheid. En er komt ook geen import uit de Perzische Golf.” Dit zorgt voor almaar hogere prijzen, bijvoorbeeld van auto’s. “Een van de opvallendste dingen is de enorme stijging van autoprijzen”, zegt de automonteur. “En als auto’s duurder worden, stijgen andere dingen ook. Veel bedrijven om ons heen zijn al dicht.” Mensen kopen alleen nog het hoognodige en gaan nauwelijks uit eten.
De meeste producten zijn nog wel te krijgen, als je ze kunt betalen. Ook zijn er veel lokale producten. “Wat me altijd opvalt in Iran, is de creativiteit en veerkracht van de gemiddelde Iraniër”, zegt Mehran Kamrava, professor aan de universiteit van Georgetown in Doha. Hij wijst op het effect van het afsluiten van het internet. “Iran heeft een van de sterkste e-economieën in de regio. De internetstoring kost naar schatting 30 tot 40 miljoen dollar per dag. Vooral de privésector is hard getroffen – en dat is een belangrijke werkgever voor de stedelijke middenklasse.” Zakendoen met het buitenland is door de internetblokkade vrijwel onmogelijk.
Iraniërs zijn veel gewend. Ze zijn weerbaar en creatief, hun uithoudingsvermogen is enorm. Maar als deze economische oorlog in dit tempo doorgaat, houden ze het niet oneindig vol, zeker niet nu de politieke repressie toeneemt. Experts verwachten dat nieuwe protesten een kwestie van tijd zijn. “Het regime is niet ingestort en er is geen volksopstand geweest”, aldus Vakil. “Maar als de leiders hun invloed niet in een akkoord kunnen omzetten, krijgen ze te maken met politieke en economische crises, die tot protesten zullen leiden. In het hele land, zoals we eerder zagen. Alleen is niet te voorspellen wanneer.”
De onderhandelingen over een einde aan de oorlog in het Midden-Oosten lijken vast te zitten, terwijl de olieprijs door het dak gaat.
Vrijstaand huis in Oss met bijzondere tuin: ‘Het voelde als thuiskomen aan zee’
Bij deze vrijstaande woning in Oss was het niet het huis zelf, maar de tuin die de verkopers meteen voor zich innam. De tuin, ontworpen door de bekende tuinarchitect Mien Ruys, liet André en Klaassien Seuren direct verliefd worden. “Het geluid van de wind die door de bomen ruiste, gaf ons het gevoel alsof we weer aan de kust waren.” Het stel woonde jarenlang aan de overkant van de straat, maar bracht ook veel tijd door in Zweden. “We woonden daar vlak bij de Oostzee. Toen het heen-en-weer reizen te zwaar werd, kozen we definitief voor Nederland.”
Toen het huis aan de Kortenhorststraat 17 op de markt kwam, was het vooral de achtertuin die hun aandacht trok. “We liepen om het huis heen en ontdekten een prachtige, ongerepte groene tuin met een gevoel van vrijheid en ruimte tot aan het dorp Geffen.” Die eerste indruk was bepalend. “Zelfs in de winter hoorden we de wind door de populieren. Dat geluid deed ons denken aan de zee. Toen wisten we: dit wordt ons thuis.”
Tuin met een verhaal
Pas later ontdekten de bewoners dat de tuin ontworpen was door Mien Ruys, een pionier in de moderne tuinarchitectuur. “We kregen zelfs de originele tekeningen en het beplantingsplan uit 1977 mee. Heel bijzonder.” De tuin bestaat uit verschillende niveaus en zogenaamde ‘tuinkamers’. “Overal vind je plekjes om te zitten. Dankzij hagen en doorkijkjes voelt de tuin telkens anders aan. Je ervaart zowel ruimte als geborgenheid.”
Huis vol verrassingen
De woning zelf, gebouwd in 1976 onder architectuur, heeft een woonoppervlakte van 188 vierkante meter op een perceel van 886 vierkante meter. Het telt vijf slaapkamers, twee badkamers en zelfs een sauna in het souterrain. Binnen is de indeling speels, met verschillende niveaus. “Mensen die hier voor het eerst binnenkomen, zijn echt verrast door die indeling.” Hoewel het huis goed onderhouden was, hebben André en Klaassien het flink gemoderniseerd. “Alles was nog in jaren 70-stijl. We hebben het bij de tijd gebracht, maar het oorspronkelijke ontwerp behouden.”
Binnen en buiten vloeien samen
Vooral de woonkamer aan de tuinzijde is favoriet bij het stel. “In de zomer schuiven we de pui open, waardoor we een opening van zes meter hebben. Binnen en buiten lopen dan naadloos in elkaar over.” Ook de ligging maakt het huis bijzonder. “Je loopt zo de natuur in, terwijl je toch in de stad zit. Het is het beste van beide werelden.” Volgens André is het huis, dat te koop staat voor 985.000 euro, ideaal voor een gezin. “Kinderen kunnen hier hun hart ophalen in de tuin. En ouders kunnen samen met hen genieten van de vrijheid. Dit is echt een plek waar je jarenlang gelukkig kunt wonen.”
Hantavirus is niet het nieuwe coronavirus, stelt viroloog gerust
We hoeven in Nederland echt niet in paniek te raken over het hantavirus. Dat zegt Jean Luc Murk, viroloog in het Tilburgse Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis. Zondagavond komen zo’n 29 opvarenden van het cruiseschip Hondius aan in Eindhoven. Het virus brak in april uit aan boord. Murk: “Ik denk dat we er over een paar weken niet meer over praten.”
De vlucht met opvarenden vertrok rond tien voor vijf vanmiddag vanaf Tenerife naar vliegbasis Eindhoven. Daar worden ze opgevangen door hulpverleners in beschermende pakken. Na de landing moeten ze zes weken in thuisquarantaine. Volgens Murk zijn die strenge maatregelen vooral uit voorzorg. “Ik snap dat dat beeld veel indruk maakt, maar je wil de hulpverleners geen risico laten lopen. Dus dan neem je de grootste maatregelen.”
Anders dan het coronavirus
Murk benadrukt dat we geen verkeerde conclusies moeten trekken. “We moeten niet denken dat er een nieuwe pandemie is die heel gevaarlijk is voor iedereen en zich gaat verspreiden. Veel mensen hebben corona in het achterhoofd, maar dit is een hele andere situatie. Het coronavirus was nieuw, en dit is een bekend virus waarvan we al jarenlang op de hoogte zijn.”
De enige overeenkomst is dat het om een dierenvirus gaat dat naar mensen kan overspringen. “Het Andesvirus komt van bepaalde ratten of muizen. Je kunt besmet raken door virusdeeltjes in te ademen, bijvoorbeeld als stof met uitwerpselen opdwarrelt, of op plekken zoals vuilstortplaatsen.”
Nauwelijks besmettelijk
Het Andesvirus is een van de weinige hantavirussen die van mens op mens overgedragen kunnen worden, en het is niet ongevaarlijk. “Eén op de drie mensen die het oploopt, wordt heel ernstig ziek of overlijdt”, zegt Murk. “Maar voor de omgeving is het een stuk minder gevaarlijk, omdat het nauwelijks besmettelijk is. Mensen lijken ook maar heel kort besmettelijk te zijn.”
Hoe het virus wordt overgedragen, is nog niet helemaal duidelijk. “Waarschijnlijk via hoesten. Het is in ieder geval duidelijk dat je echt heel dicht met elkaar in contact moet komen. Als je bijvoorbeeld tegenover elkaar aan tafel zit, is de kans dat je besmet raakt niet zo groot.” Volgens hem zijn omstandigheden belangrijk. “Slecht geventileerde, afgesloten ruimtes vormen meer risico dan goed geventileerde plekken.”
Weinig kans op verspreiding
De viroloog denkt dat de kans klein is dat het virus zich in Nederland verder verspreidt. “De kans dat dit voor ons in Nederland iets gaat betekenen is nihil. Ik denk eerlijk gezegd dat we er over een paar weken niet meer over praten.”
Nederlandse Hondius-passagiers vliegen van Tenerife naar Eindhoven
De Nederlandse reizigers die tot vanochtend nog op het cruiseschip de Hondius zaten, zijn nu onderweg naar huis. Ze zijn per vliegtuig vertrokken vanaf het Spaanse eiland Tenerife, met Eindhoven als eindbestemming. Het toestel steeg om 15.52 uur lokale tijd op – dat is 16.52 uur in Nederland – en wordt aan het begin van de avond verwacht.
Rond half vier vanmiddag verlieten de Nederlanders het schip. Ze werden in beschermende pakken en met mondkapjes op in een bootje naar de wal gebracht, waarna bussen hen naar het vliegveld van Tenerife brachten. Op beelden is te zien hoe deze groep aan land komt.
Eenmaal in Nederland moeten de passagiers bloed laten prikken en een vragenlijst invullen, meldt het ministerie van Volksgezondheid. Volgens de passagierslijst waren er tijdens de cruise dertien Nederlanders aan boord: acht reizigers en vijf bemanningsleden. Na aankomst worden ze thuisgebracht, waar ze zes weken in quarantaine moeten. Dit is om te voorkomen dat ze na een eventuele besmetting het hantavirus kunnen verspreiden. De lokale GGD houdt daarna contact met ze.
Premier Jetten heeft de Spaanse premier Sánchez bedankt voor het feit dat het schip in Tenerife mocht aanmeren en voor “de goede en constructieve samenwerking”. Hij benadrukt dat de volksgezondheid voorop staat bij het terughalen van de passagiers.
Het Nederlandse cruiseschip, dat vanuit Zuid-Amerika de Atlantische Oceaan overstak, kwam de afgelopen weken in het nieuws nadat meerdere opvarenden het hantavirus bleken te hebben opgelopen. Een Fries echtpaar overleed aan de gevolgen van het virus, net als een Duitse opvarende. Eerder deze week werden al drie zieke passagiers vanuit Kaapverdië naar Nederland geëvacueerd: een Brit, een Duitser en een Nederlander. De Hondius voer vervolgens naar de Canarische Eilanden, waar het schip vandaag, ondanks eerdere weerstand van het regionale bestuur, toch aanmeerde vanochtend in de haven van Granadilla de Abona. Die plaats ligt in het zuiden van Tenerife, niet ver van een van de vliegvelden.
Bij aankomst zijn de passagiers vanochtend door de Spaanse gezondheidsdiensten getest op het virus, voor ze werden geëvacueerd. Niemand van de opvarenden die nog aan boord waren, had klachten die wijzen op het virus.
In het vliegtuig naar Eindhoven zitten ook Hondius-passagiers met andere nationaliteiten. Voor wie nog moet doorreizen, maar dat niet meteen kan, is veilige opvang geregeld. De evacuatie begon vandaag met een groep Spanjaarden – volgens El País veertien in totaal. Zij vlogen naar de luchthaven Torrejón in Madrid en worden naar verwachting naar een militair ziekenhuis in die stad gebracht. Daarna vertrokken Franse en Canadese passagiers.
Binnenland
Rel om azc in Apeldoorn ontaardt in geweld: 26 arrestaties
De gemeente had toestemming gegeven voor een demonstratie tot 20.00 uur en trof maatregelen voor de veiligheid. Toen een groep daarna bleef hangen, sloeg de sfeer om. Agenten werden bekogeld met onder meer vuurwerk en andere voorwerpen. De burgemeester kondigde daarop een noodbevel af, waarna de politie met de mobiele eenheid ingreep.
Later op de avond keerde een groep demonstranten terug. Daarbij werd het verkeer gehinderd en werd een voertuig belaagd. De politie greep opnieuw in om de rust te herstellen. Het merendeel van de aanhoudingen werd toen verricht.
Volgens de politie wordt bij demonstraties zoveel mogelijk ruimte geboden voor het demonstratierecht en wordt ingezet op contact en de-escalatie. “Helaas sloeg de situatie in de loop van de avond toch om”, aldus de politie. De meeste verdachten zijn aangehouden voor het verstoren van de openbare orde.
Eén man, een 58-jarige Apeldoorner, werd eerder op de avond opgepakt voor het mishandelen van een boa. Die hield daar lichte verwondingen aan over.
Een dag eerder werd op dezelfde plek ook gedemonstreerd. Toen werden zes mensen aangehouden. Op sociale media was aangekondigd dat gisteravond een ‘vrouwen- en kindermars’ zou plaatsvinden in Apeldoorn, die begon bij een rotonde in de wijk De Maten en eindigde bij het azc in die plaats. Volgens de oproep was de mars ‘vreedzaam bedoeld’. De ongeregeldheden vonden na de mars plaats bij de rotonde.
Deze maand was er veel onrust rond de komst van een azc. Bij protesten komen veel actievoerders uit de buurt, maar er is ook een groeiende groep die door het land trekt. Ze organiseren zich online in extreemrechtse groepen en zetten daarbij geregeld aan tot geweld, ziet onderzoeker en oud-AIVD’er Jelle Postma.
VVD boos op kabinet vanwege WK-kosten voor horeca
VVD-Kamerlid Arend Kisteman is niet blij met minister Rianne Letschert. Ze reageerde op Kamervragen van hem en anderen over de kosten die horeca-ondernemers moeten betalen om Oranje-wedstrijden uit te zenden. Volgens Letschert is de NOS verplicht, door Europese regels, om een vergoeding te vragen aan ondernemers die extra publiek willen trekken met het vertonen van voetbal. Maar Kisteman noemt dat onzin. Hij vindt dat de minister zich verschuilt achter regels en contracten. Volgens hem sluit de NOS die contracten zelf af, en in andere landen krijgen ondernemers tijdens sporttoernooien wél gewoon de ruimte. Hij zegt: “Dit gaat niet over kunnen, maar over willen.”
Het WK moet geen verdienmodel zijn voor de NOS, maar een feest voor alle Nederlanders. Dat vindt Kisteman. Hij stelt dat ondernemers die investeren en belasting betalen, gewaardeerd moeten worden in plaats van een factuur krijgen. Eerder sprak een Kamermeerderheid zich al uit tegen de heffing die de NOS oplegt voor het uitzenden van Oranje-wedstrijden in cafés of op pleinen. Kisteman stoort zich eraan dat Letschert die meerderheid negeert en de regels opnieuw uitlegt. “Er ligt een brede meerderheid die ondernemers ruimte wil geven. Dan verwacht je politieke actie, geen ambtelijke afvinkreactie.”
