Aangezwengeld door Snapchat en Instagram: examenstunts worden steeds extremer
Leerlingen van het Coenecoop College in Waddinxveen gingen gisteren flink tekeer: ze gooiden met eieren, melkpakken en meel en zetten het brandalarm aan. De politie moest met meerdere busjes komen om de boel op het schoolplein weer een beetje rustig te krijgen. Het Bonhoeffer College in Enschede heeft dit jaar de examenstunt maar helemaal afgeschaft. Dat komt door een reeks vervelende incidenten de afgelopen jaren, waaronder vernielingen. Leraren en leerlingen zouden zich daardoor onveilig zijn gaan voelen. De school had via Snapchat geruchten opgevangen dat er dit jaar weer van dat soort plannen lagen.
Nog heftiger was het vorig jaar op het Nuborgh College Oostenlicht in Elburg, waar een sloopauto in vlammen opging. Een leerling werd daarvoor opgepakt. Halverwege april is hét moment voor deze examenstunts. Het is een traditie: eindexamenleerlingen bedenken een grappige actie om hun laatste gewone schooldag voor de examens te vieren en afscheid te nemen van de school.
Volgens pedagoog Marcel van Herpen zijn opvallende stunts op zich niks nieuws, maar de heftigheid tegenwoordig wel. Hij ziet dat groepen leerlingen elkaar proberen te overtreffen. Dat het vaker misgaat, komt volgens hem vooral door sociale media. “Leerlingen zien spectaculaire stunts op Snapchat en willen dat nadoen. Maar dan nóg groter en extremer.” Op platforms gaan filmpjes rond van stunts die compleet uit de hand lopen.
De VO-raad, de club van schoolbesturen, beaamt dat. “Het filmen en posten op sociale media zorgt ervoor dat leerlingen sneller over de schreef gaan,” zegt een woordvoerder. “Want op die manier heb je kans om viral te gaan.” Maar ook vóór de tijd van sociale media gingen dingen wel eens mis. Naast groepsdruk speelt ook machtsvertoon een rol: de autoriteit van leraren brokkelt af, mede doordat ouders steeds vaker de kant van hun kind kiezen in plaats van die van de school.
Van Herpen denkt dat scholen kunnen helpen door de band met leerlingen te versterken. “Kijk naar de oorzaak van het gedrag. Leerlingen voelen zich niet altijd genoeg verbonden met hun school.” Gelukkig gaat het op de meeste scholen gewoon goed, benadrukt hij. Doordat alles nu gefilmd wordt, zien we sneller wanneer het niet goed gaat. Dat moet er volgens hem niet toe leiden dat de stunt helemaal verdwijnt. “De afsluiting van je schooltijd is superbelangrijk. Scholen moeten daar goed over nadenken en een plan hebben.”
Rob’s droom komt uit: de eerste Nederlandse zalm zwemt in Brabant
Geen koeien of varkens, maar zalm! De 33-jarige Rob Dortmans heeft in drie jaar tijd een oude varkensstal in het buitengebied van Uden omgetoverd tot de allereerste zalmboerderij van Nederland. Hier kweekt hij de vis van een piepklein eitje tot een volwaardig eindproduct. Sinds kort zwemmen de eerste vissen rond in het Brabantse water. “Dat voelt soms nog een beetje onwerkelijk en is ontzettend bijzonder,” zegt Rob.
Het idee voor deze bijzondere boerderij speelde al jaren door zijn hoofd. “Zalm is een van de meest gegeten vissoorten in Nederland, maar we moeten ‘m volledig importeren. Bovendien hebben we vaak geen idee hoe het dier wordt gekweekt. Ik wilde daar verandering in brengen en bewijzen dat het hier in ons eigen land ook kan.”
De kans kwam toen de oom van zijn vrouw wilde stoppen met zijn varkenshouderij. “Ongeveer drie jaar geleden zijn we begonnen met het slopen van de oude stallen. Daarna hebben we alles weer opgebouwd, inclusief alle technische installaties. Sinds dit jaar zwemmen de eerste zalmen hier rond.”
Wat deze boerderij in de gemeente Maashorst zo speciaal maakt? De zalm brengt hier zijn hele leven door. “Dit is Atlantische zalm, maar nu echt van Maashorst. De eitjes komen uit IJsland, maar alles wat daarna gebeurt – van uitkomen tot volwassen vis – gebeurt hier ter plekke.”
“En veel van wat we hier doen, is wereldwijd uniek,” voegt hij trots toe. Naast de volledige kweek op één locatie, wil Rob alles zo duurzaam mogelijk aanpakken. “Ons watergebruik is volledig circulair. We hebben een eigen waterzuivering, waardoor we heel weinig water nodig hebben omdat we alles kunnen hergebruiken.”
“Omdat we op een biologische manier zuiveren, kunnen we zelfs werken zonder antibiotica en chemicaliën,” legt hij uit. “Normaal gesproken, bijvoorbeeld in Noorwegen, wordt zalm deels in open zoutwater gekweekt. Dan moet je altijd vechten tegen natuurlijke omstandigheden en heb je bepaalde middelen nodig die de waterkwaliteit niet ten goede komen.”
Duurzaamheid is belangrijk, maar Rob heeft ook oog voor het welzijn van zijn vissen. “Ze leven hier ongeveer twee jaar, dus dan moet je ervoor zorgen dat ze een goed en stressvrij leven hebben.”
Om de stress zo laag mogelijk te houden, heeft hij een paar slimme systemen bedacht. “De zalm kan zelf van bassin naar bassin zwemmen, tot aan de verwerking toe. En als een vis groot genoeg is om naar buiten te gaan, glijdt hij via een speciale glijbaan zo de buitenvijvers in. Zo hoeven we ze niet uit het water te halen en kunnen ze buiten in alle rust nog een jaartje verder groeien.”
Het project heeft tot nu toe een flinke investering gevraagd. “We hebben de afgelopen drie jaar meer dan vijf miljoen euro geïnvesteerd, deels met subsidies. Al dat geld is niet naar de grond of het gebouw gegaan – dat huren we – maar naar de opbouw van de boerderij en alle techniek.”
Maar dan heb je ook wat: inmiddels ligt de eerste Nederlands gekweekte zalm in de winkel. “Per week hebben we er ongeveer 160 die verkocht kunnen worden. Over een half jaar hoop ik dat we op volle capaciteit draaien en zo’n 400 zalmen per week kunnen leveren. Het blijft bijzonder om dit te zien gebeuren.”
Britse man schuldig aan verkrachting, nadat onschuldige man 17 jaar ten onrechte vastzat
Een Britse man, Paul Quinn, is door de rechter schuldig bevonden aan een verkrachting en een zware mishandeling waarbij hij zijn slachtoffer ook wurgde. Het gaat om een aanval op een vrouw in juli 2003 in Little Hulton, vlak bij Manchester. Quinn, die zelf vader is van zes kinderen, stond al eerder in de jaren 90 terecht voor de verkrachting van een 12-jarig meisje.
Het slachtoffer van de aanval in 2003 overleefde het geweld. Op haar kleding werd destijds DNA-materiaal gevonden, maar pas in 2022 kon dankzij nieuwe technieken worden vastgesteld dat dit DNA van Quinn was. Die ontdekking leidde uiteindelijk tot zijn arrestatie. Maar het had nog een veel groter gevolg: de vrijlating van Andrew Malkinson.
Malkinson is een Brit die ook jarenlang in Nederland heeft gewoond. Hij kreeg destijds de schuld van deze verkrachting en kreeg een levenslange gevangenisstraf opgelegd, met een minimumpériode van zeven jaar. Er was geen enkel DNA-bewijs dat hem met de misdaad verbond. Zijn veroordeling was gebaseerd op omstreden getuigenverklaringen. Zo wezen zijn advocaten erop dat een van de belangrijkste getuigen al jarenlang verslaafd was aan drugs.
Ook was er een foto van de handen van het slachtoffer, die volgens het verhaal van de vrouw liet zien dat ze haar aanvaller diep in zijn gezicht had gekrabd. Toen Malkinson zich een dag na de verkrachting bij de politie meldde, waren er echter helemaal geen krabwonden in zijn gezicht te zien.
Toen Malkinson eindelijk vrijkwam, kreeg hij een bizarre rekening gepresenteerd: hij moest betalen voor zijn verblijf in de gevangenis, terwijl hij onschuldig was. Mede door zijn zaak is die omstreden regel in het Verenigd Koninkrijk nu afgeschaft voor mensen die ten onrechte vast hebben gezeten.
Zorginstellingen bevestigen datalek na inbraak bij softwareleverancier
Verschillende zorgorganisaties hebben laten weten dat er inderdaad patiëntgegevens zijn buitgemaakt na de digitale inbraak bij het softwarebedrijf ChipSoft. Het gaat om een flinke lijst: tbs-klinieken, revalidatiecentra, het Oogziekenhuis Rotterdam en een aantal huisartsenpraktijken. Gisteren kwam ChipSoft zelf met de mededeling dat er toch gegevens zijn gestolen, terwijl ze eerder nog dachten van niet. Dit bedrijf levert de elektronische patiëntendossiers aan de getroffen instellingen.
Een woordvoerder van het Oogziekenhuis Rotterdam benadrukt dat de zorg gewoon doorgaat. “Het is nog onduidelijk om welke gegevens het precies gaat en van wie ze zijn. We vinden dit ontzettend vervelend voor onze patiënten.”
Ook gevoelige gegevens tbs-patiënten gelekt
De organisatie De Forensische Zorgspecialisten heeft bekendgemaakt dat gegevens van hun tbs-klinieken zijn gestolen. Een woordvoerder van de betrokken instellingen De Waag en de Van der Hoeven Kliniek schat dat het om gegevens van zo’n zesduizend cliënten gaat.
“Het gaat om basispersoonsgegevens zoals namen en geboortedata,” licht een woordvoerder van De Forensische Zorgspecialisten toe. “We weten zeker dat de gegevens gestolen zijn, maar nog niet of ze ook daadwerkelijk zijn verspreid.”
De organisatie probeert alle betrokkenen nu persoonlijk of per brief op de hoogte te stellen. “Mensen schrikken hier natuurlijk van,” geeft de woordvoerder aan. “Daarom organiseren we ook bijeenkomsten in de klinieken om iedereen te informeren.” Er is ook een speciaal telefoonnummer geopend voor vragen.
Patiëntenfederatie: “Wees alert en informeer mensen goed”
De Patiëntenfederatie Nederland vindt goede voorlichting in deze situatie cruciaal. “Het is essentieel dat mensen zo goed mogelijk worden geïnformeerd over wat de cyberaanval voor hen kan betekenen,” zegt waarnemend directeur-bestuurder Linda Daniels. “Het is al heel naar als je gegevens op straat liggen, maar het wordt extra risicovol als mensen hierdoor bijvoorbeeld in phishingmails trappen.”
De federatie adviseert patiënten om extra alert te zijn op e-mails die zogenaamd van hun zorgverlener afkomstig zijn. Volgens de organisatie heeft ook de overheid een taak om mensen te wijzen op de gevolgen van de hack en waar ze op moeten letten. “Dit is helaas niet de laatste aanval op gevoelige data. We moeten als maatschappij hier weerbaarder tegen worden.”
Zowel het Oogziekenhuis als De Forensische Zorgspecialisten gebruikt nog steeds het ChipSoft-systeem. Wie er precies achter de hack zit, is nog onbekend.
Cybercriminaliteit: Waarom beveiliging nú de hoogste prioriteit verdient
Wat hebben de TU Eindhoven, internetprovider Odido, de gemeente Den Bosch en softwarebedrijf ChipSoft met elkaar gemeen? Ze zijn allemaal slachtoffer geworden van cybercriminelen. En volgens ethisch hacker Mathijs Verschuuren is dat helaas bijna niet te voorkomen. “Onze gegevens zullen nooit voor de volle honderd procent veilig zijn”, stelt hij.
Al tien jaar speurt hij naar zwakke plekken in beveiligingssystemen, de afgelopen zeven jaar voor het Eindhovense bedrijf Whitehats. “Ik denk en werk als een crimineel, maar dan met een ethische insteek. Ik zoek gaten in de beveiliging, niet om bedrijven plat te leggen, maar om die beveiliging te verbeteren.”
Toen hij afgelopen week las over de diefstal van medische gegevens bij ziekenhuizen en huisartsen, dacht hij meteen: daar gaan we weer. “Het is een illusie om te denken dat we systemen helemaal waterdicht krijgen, maar soms wordt het criminelen wel erg makkelijk gemaakt.” Of dat bij deze medische lekken het geval was, weet hij niet.
In Den Haag sluiten ze zich bij die zorg aan. “Grote hacks, zoals bij ChipSoft en eerder Odido, gaan steeds vaker voorkomen”, zei justitieminister David van Weel vrijdag voor de ministerraad.
Praktische tips voor beter digitaal veiligheidsbewustzijn
Mathijs heeft een belangrijke tip voor iedereen: “Ik adviseer om meerdere veiligheidslaagjes aan te brengen. Dan zitten criminelen na een eerste doorbraak niet meteen in het hart van het systeem.” Voor de gewone gebruiker betekent dit: gebruik nooit overal hetzelfde wachtwoord en zet tweestapsverificatie aan, waarbij je een code via een ander apparaat krijgt.
“Wist je trouwens”, gaat hij verder, “dat je als consument makkelijk te hacken bent als je een nieuwe Windows-computer koopt? Als je de instelling ‘automatisch proxy detecteren’ niet uitzet, kun je zomaar de klos zijn. Dit is geen reclame voor Apple, maar dat besturingssysteem is wel lastiger te kraken.”
De groeiende wereld van ethisch hacken
Het werk van ethisch hackers zoals Mathijs wordt steeds populairder. “Tegenwoordig zijn er websites waarop mensen en bedrijven vragen om gehackt te worden”, vertelt hij. Lukt dat, dan krijgt de hacker betaald om de beveiliging te verbeteren. Zo kan iedereen wereldwijd helpen systemen veiliger te maken.
Zelf vindt Mathijs het veiliger om ervaren ethische hackers in te schakelen. “Bedrijven geven ons dan de opdracht om zwakke plekken op te sporen en te verbeteren. Internetbeveiliging moet niet langer een bijzaak zijn, maar een hoofdzaak.”
Twee gouden adviezen voor thuis
Mathijs sluit af met twee concrete tips:
1. Gebruik de app KopieID voor een foto van je paspoort, ID-kaart of rijbewijs. Met die app zet je er een watermerk op en maak je gevoelige gegevens, zoals je BSN, onleesbaar. Bij diefstal bij een organisatie is die kopie dan waardeloos.
2. Maak regelmatig backups van je foto’s en belangrijke bestanden. Als je gegevens dan gegijzeld worden, heb je altijd nog een kopie en heeft afpersing geen zin.
Lelystad Airport mogelijk in 2027 klaar voor vakantiegangers
Het kabinet hoopt dat Lelystad Airport in oktober 2027 eindelijk open kan voor vakantievluchten. Minister Karremans van Infrastructuur heeft laten weten dat de voorbereidingen nu echt van start gaan. Verschillende diensten, zoals de luchtverkeersleiding, de Douane en de Koninklijke Marechaussee, krijgen de opdracht om zich klaar te maken voor de komst van toeristen en commerciële vluchten.
“Zo willen we voorkomen dat er later kostbare tijd verloren gaat,” aldus de minister. Het is een eerste stap in de plannen om het vliegveld een grotere rol te geven. Een belangrijk onderdeel van die plannen is dat Defensie Lelystad ook wil gebruiken als basis voor gevechtsvliegtuigen, zoals de F-35, en voor drones.
De provincie Flevoland en de gemeente Lelystad steunen deze plannen, maar stellen wel een voorwaarde: er moeten ook echt vakantievluchten komen. Dat vinden ze cruciaal voor de werkgelegenheid en economie in de streek. Om de beoogde 10.000 vakantievluchten mogelijk te maken, moet de officiële regelgeving voor de luchthaven worden aangepast.
Er blijft wel een harde eis bestaan, zoals ook in het regeerakkoord staat: de luchthaven moet eerst een natuurvergunning krijgen. Dat betekent dat er oplossingen moeten komen voor de impact op de natuur, vooral wat betreft stikstofuitstoot en natuurherstel. De locatie van het vliegveld, vlak bij kwetsbare natuurgebieden zoals de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe, maakt dit een extra grote uitdaging.
