VS en Iran sluiten tijdelijk bestand na escalerend conflict
Goed nieuws uit de geopolitieke hotspot: de Verenigde Staten en Iran hebben de handen ineengeslagen voor een pauze van twee weken. De afspraak? De VS en Israël houden hun aanvallen voorlopig voor gezien. Iran doet een belangrijke tegenzet: ze gaan de cruciale Straat van Hormuz weer openen voor alle scheepvaart en zetten ook hun eigen aanvallen op pauze. Het staakt-het-vuren is meteen ingegaan.
Die open zeestraat was een must-have voor de Amerikanen om überhaupt aan tafel te gaan zitten. Beide landen laten weten dat de Iraniërs met een tien-puntenplan op de proppen kwamen. De Amerikaanse president Trump ziet dat plan als een solide basis om verder over te praten. Hij zegt: “Bijna alle oude conflicten tussen de VS en Iran zijn uit de wereld, maar we hebben die twee weken nodig om de laatste puntjes op de i te zetten en alles officieel te maken.”
Die vervolggesprekken staan later deze week op de agenda in Islamabad, de hoofdstad van Pakistan. Wat er precies in dat mysterieuze tien-puntenplan staat? Dat blijft nog even geheim. Wel melden Iraanse staatsmedia dat Trump heeft ingestemd met voorstellen vanuit Iran.
Het nieuws over de wapenstilstand kwam net op tijd – zo’n anderhalf uur voordat het ultimatum van Trump aan Iran zou verstrijken. Trump had eerder behoorlijk dreigende taal uitgehaald en gezegd dat “een hele beschaving vannacht zal sterven” als Iran niet zou meewerken. Gisteravond had de Pakistaanse premier Sharif Trump nog gevraagd om dat ultimatum met twee weken uit te stellen.
Deze hele situatie is het gevolg van een escalatie die ruim vijf weken geleden begon, toen de VS en Israël grootschalige aanvallen op Iraanse doelen uitvoerden. Iran sloeg terug door onder meer Amerikaanse militaire bases in de regio aan te vallen. Het gevolg was dat bijna alle Golfstaten dagelijks te maken kregen met raket- en droneaanvallen.
Honderden winkels blijven verboden vapes verkopen, ondanks boetes
De NVWA heeft de afgelopen vier jaar duizenden inspecties uitgevoerd bij winkels die vapes verkopen. Toch lijkt het dweilen met de kraan open: bij bijna de helft van die controles werd een boete (43%) of waarschuwing (5%) uitgedeeld. Verkopers hielden zich bijvoorbeeld niet aan het verbod op smaakjes of verkochten aan minderjarigen. Het gaat om allerlei soorten winkels, zoals tabaksspeciaalzaken, tankstations en supermarkten.
De schrik zit er bij veel verkopers totaal niet in. Sterker nog, zeker 244 bedrijven gingen gewoon door met overtreden nadat ze al twee keer een boete hadden gekregen. Tijdens een dagje meelopen met een inspecteur kreeg één winkelier zelfs voor de veertiende keer een boete. Toen de inspecteur aangaf dat het stoppen prettig zou zijn omdat het veel geld kost, was het antwoord: “Het is het niet waard.” Eerdere boetes hielden hem dus niet tegen om die verboden vapes met smaakjes gewoon in de winkel te leggen.
Strengere regels, maar hardnekkige overtreders
De regels voor het verkopen van vapes zijn de laatste jaren steeds strenger geworden, vooral om jongeren te beschermen. Het is verboden aan onder-18-jarigen, online verkoop mag niet en sinds begin dit jaar mogen winkels alleen nog vapes met een tabakssmaak verkopen. Die populaire smaakjesvapes zijn helemaal verboden. Ook mogen ze niet in het zicht liggen en is reclame aan strenge regels gebonden.
Toch kan het nog bonter, blijkt uit de cijfers. 72 van die bedrijven kregen vijf of meer boetes, en zes verkopers zelfs tien of meer. Echt notoire overtreders dus, voor wie een boete blijkbaar gewoon een kostenpostje is.
“Het systeert werkt niet goed genoeg”
“Het systeem werkt niet goed genoeg”, zegt hoogleraar bestuursrecht Herman Bröring. “Van de bedragen die ze nu als boete krijgen, liggen ze blijkbaar niet wakker.” De boetes kunnen variëren van maximaal €1360 voor een eerste overtreding tot wel €22.500 voor veelplegers. Sinds dit jaar mogen ook illegale vapes in beslag worden genomen, waarbij de vernietigingskosten voor de verkoper zijn.
Bröring vraagt zich af of de boetes hoog genoeg zijn: “Als verkopers na een boete gewoon doorgaan, dan hebben die boetes blijkbaar geen zin. Dan moet je als handhaver dus meer doen.”
Artsen en onderzoekers geschokt
Danielle Cohen, arts in het LUMC en al langer een strijder tegen de vape-hype onder jongeren, is verbijsterd. “Dat verkopers keer op keer de fout ingaan is schokkend, vooral omdat hun klanten vaak kinderen zijn. Ze doen het heel bewust.” Ze maakt zich ook zorgen omdat veel jongeren vapes via sociale media kopen, waar handhaving lastig is.
Ook bij het Trimbos-instituut zijn de zorgen groot. Onderzoeker Esther Croes: “Bij 43% van de inspecties een boete is veel. Dan gaat het niet meer om incidenten.” Ze benadrukt dat er een systeemaanpak nodig is, met strenge handhaving, betrokken ouders en moreel besef bij verkopers.
NVWA: “Handhaving is iets van de lange adem”
De NVWA erkent dat ze te maken hebben met ‘gewiekste’ ondernemers die vapes verstoppen om controles te ontlopen. Volgens Pieter Rijswijk van de NVWA is handhaving iets van de lange adem. “Niet morgen, niet volgende week, niet over een maand, maar over een langere tijd zal blijken of we het kunnen terugdringen. Wij blijven terugkomen, soms wel tot tien, zestien keer.”
Oproep tot strafrechtelijke aanpak
Een mogelijke oplossing is een strafrechtelijke aanpak, vindt hoogleraar Bröring. “Gezien wat er op het spel staat, de gezondheid van jongeren, zou het strafrecht een rol kunnen hebben. Dan krijgt zo’n verkoper ook een strafblad.” De NVWA is hierover in gesprek met het Openbaar Ministerie, maar het OM geeft aan dit soort zaken voorlopig niet op te pakken en wijst terug naar de NVWA. Een snelle oplossing lijkt dus niet voor morgen.
Noordbrabants Museum krijgt extra directeur na interne klachten
Het Noordbrabants Museum schakelt een extra directeur in. Deze stap volgt op een anonieme brief van het personeel, waarin stevige kritiek werd gegeven op de werksituatie onder directeur Jacqueline Grandjean. Medewerkers klaagden over een hoge werkdruk en een sfeer van angst.
Na een intern onderzoek is besloten dat Hans van de Bunte wordt aangesteld als tweede directeur/bestuurder. Hij gaat naast Jacqueline Grandjean werken en neemt de dagelijkse leiding van de organisatie over. Zijn belangrijkste taak wordt het verbeteren van de samenwerking binnen het team.
Afgelopen december stuurden 21 van de ongeveer 70 medewerkers een brief naar de raad van toezicht. Daarin uitten ze hun zorgen over dalende bezoekersaantallen, zieke collega’s, sponsors die afhaken en een te hoge werkdruk. Volgens de briefschrijvers was er een onwerkbare sfeer ontstaan waarin mensen moeilijk over problemen konden praten. De kritiek was vooral gericht op directeur Grandjean.
De raad van toezicht liet hierop een onafhankelijk onderzoek doen, waar driekwart van het personeel en enkele oud-medewerkers aan meewerkten. Uit dat onderzoek blijkt dat er wel brede steun is voor de nieuwe koers van het museum, maar dat het tempo van alle veranderingen te hoog ligt en de werkdruk een groot probleem is.
Eric van Schagen, voorzitter van de raad van toezicht, benadrukt het herstel van vertrouwen: “We willen dat mensen weer een open en prettige werksfeer ervaren. De komende tijd gaan we werken aan het versterken van de eenheid, zowel binnen de organisatie als met onze partners.”
De nieuwe directeur, Hans van de Bunte, begint op 1 mei en is voor twee jaar aangesteld.
Eerste lentedag met 20 graden, maar vrijdag wordt het frisser
Vannacht was het helder en landinwaarts behoorlijk koud: aan de grond vroor het op meerdere plekken. Vandaag krijgen we een droge en zonnige lentedag. In het noorden van het land komt wat sluierbewolking voorbij, maar de zon breekt er gewoon doorheen. Het wordt waarschijnlijk de warmste dag van dit jaar tot nu toe. In het noorden wordt het ongeveer 17 graden, in het midden 20 graden en in het zuiden rond de 21 graden. De wind is overdag matig en komt uit het oosten. ’s Avonds komt er in het noorden wat meer bewolking, maar het blijft droog.
De dagen erna gaat het weer veranderen. Morgen zijn er nog zonnige momenten met sluierbewolking, maar later op de dag komt er vanuit het westen flink wat bewolking aan en kunnen er ’s avonds een paar buien vallen. Het blijft overdag nog warm met 17 tot 22 graden. Vrijdag is het dan wel weer droog, maar duidelijk een stuk koeler met maar 12 tot 14 graden. In het weekend is er af en toe zon en blijft het grotendeels droog. Zaterdag verloopt droog met zonnige perioden en ongeveer 17 graden. Zondag kan er weer een bui vallen en wordt het rond de 15 graden.
Amerikaanse journaliste Shelly Kittleson vrij na ontvoering in Irak
Goed nieuws voor de Amerikaanse journaliste Shelly Kittleson: ze is weer op vrije voeten. Vorige week werd ze in Bagdad ontvoerd door een militie die banden heeft met Iran, maar nu is ze gelukkig vrijgelaten. Dat heeft de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Rubio, bekendgemaakt.
De ontvoering vond plaats op 31 maart. Volgens de berichten zou haar vrijlating te maken hebben met een ruil: enkele opgepakte leden van diezelfde pro-Iraanse groepering zouden daarvoor zijn vrijgelaten door de Iraakse autoriteiten.
Kittleson moet nu meteen Irak verlaten. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken regelt een veilige reis voor haar naar buiten het land. Ze bedanken ook de Iraakse autoriteiten voor hun hulp bij deze zaak.
Shelly Kittleson woont in Rome en werkt als freelance journaliste. Ze heeft veel ervaring met het verslaan van conflicten, bijvoorbeeld in Afghanistan, Irak en Syrië. Op haar X-profiel staat dat ze voor verschillende media werkt.
Het is trouwens niet de eerste waarschuwing voor Amerikanen in Irak. De Amerikaanse ambassade had haar burgers al vaker opgeroepen om het land te verlaten, vooral vanwege de gespannen situatie en het risico op conflicten met Iran.
ASML-uitbreiding: Eindhoven heeft bijna alle benodigde grond binnen
De gemeente Eindhoven is bezig met een grote grondverzameling voor de groei van chipgigant ASML. Het bedrijf wil flink uitbreiden aan de westkant van de stad, vlakbij de luchthaven. In plaats van zelf te kopen, pacht ASML de grond straks van de gemeente. Die heeft de afgelopen weken al voor miljoenen aan percelen opgekocht, maar de klus is nog niet helemaal geklaard. Er zijn nog een paar stukken grond nodig, en niet elke eigenaar staat te springen om te verkopen. Het doel is om hier de nieuwe Brainport Industries Campus (BIC) Noord neer te zetten, een gebied dat bijna helemaal voor ASML bedoeld is. De gemeente vindt dit een van de belangrijkste plekken voor de toekomst in heel Nederland.
Miljoenen voor grond en een kritische blik
Eerder dit jaar betaalde de gemeente al ruim een miljoen euro voor één huis in het gebied. De eigenaren vonden de manier van werken toen nogal onpersoonlijk en onder druk. Toch lukte het de gemeente daarna om met meer eigenaren een deal te sluiten. Sindsdien zijn er minstens vijf extra percelen bijgekomen. Dit hele project volgt op de eerdere aankoop van een ander deel van het Brainport-gebied, waar de gemeente eerder al een flink bedrag voor neertelde.
Niet iedereen wil meewerken
Ondanks deze successen staat de gemeente nog voor een uitdaging. Er zijn nog vier percelen op de verlanglijst die gekocht moeten worden. Dit kan nog wel even gaan duren. Eén stuk grond is in handen van een familie ver weg in Den Haag, andere zijn van lokale eigenaren. Zoals Jos Groeneveld uit Nuenen. Hij heeft twee percelen en zegt niet van plan te zijn die vrijwillig te verkopen. Hij wil het laten aankomen op een gedwongen verkoop door de gemeente: “Dan zien we wel wat de rechter zegt. Het geld dat ze nu bieden, vind ik niet genoeg.” Volgens hem is het lastig zaken doen met de gemeente; hij zou liever rechtstreeks met ASML onderhandelen. Of het echt zo ver komt en hoe lang dit allemaal gaat duren, moet de tijd uitwijzen.
