Felle strijd in Italië om ‘heel gevaarlijke’ hervorming van de rechtspraak
Het is zover: in Italië gaan zondag en maandag de stembussen open voor een zeldzaam grondwettelijk referendum. Het is pas de vijfde keer in de geschiedenis van het land. Er is geen minimale opkomst nodig om geldig te zijn; als de meerderheid vóór stemt, gaat de grondwet op de schop.
Eerst leek de wijziging rustig zijn weg te vinden, maar de afgelopen maanden is het een echt gevecht geworden. Rechters en aanklagers die tegen zijn, hebben zich verenigd in campagneteams. Zoals Daniela Faraggi, rechter in Genua. Ze zegt er duidelijk voor uit: “Het is gevaarlijk, heel gevaarlijk.”
Waar zijn ze zo bang voor? Tegenstanders vrezen dat de hervorming de deur wijd openzet voor politieke bemoeienis met de rechtspraak. Het parlement zou indirect invloed krijgen op wie de belangrijke baantjes bij de rechterlijke macht krijgt. Dit zou het begin van de afbraak kunnen zijn, waarschuwen ze.
Premier Giorgia Meloni noemt dat onzin. Volgens haar is dit een broodnodige modernisering van een systeem dat verouderd is en kraakt. Daar zullen veel Italianen het vast mee eens zijn. Toch groeit het verzet, en nu is het totaal onzeker of het referendum zal slagen.
Wat verandert er dan precies?
De plannen zijn best ingrijpend. Ten eerste worden de carrièrepaden van rechters en openbaar aanklagers volledig gescheiden. Nu doen ze nog hetzelfde examen en kunnen ze later nog switchen. Straks niet meer. Net zoals in Nederland. Meloni zegt dat dit corruptie en vriendjespolitiek tussen aanklagers en rechters voorkomt.
Het echte pijnpunt voor critici is hoe rechters en aanklagers worden benoemd en bevorderd. Er komen aparte hoge raden voor rechters en voor aanklagers. Die gaan over die belangrijke benoemingen en promoties. Ook komt er een tuchtraad die juridische fouten moet onderzoeken.
Het grote verschil? Nu worden de leden van zo’n commissie nog gekozen door de rechters en aanklagers zelf. Na de hervorming worden ze geloot, deels van een lijst die door het parlement wordt gemaakt. De magistraten zelf hebben dan geen stem meer in de zaak.
“Dit verzwakt de positie van magistraten enorm ten opzichte van de politieke macht”, zegt rechter Daniela Faraggi. Ze is bang dat rechters onder druk komen te staan om uitspraken aan te passen aan wat politici willen. Waarom? Omdat diezelfde politici later mogelijk over hun promotie beslissen. Zo krijg je politieke invloed in de rechtspraak, en dat is volgens haar het begin van het einde voor de democratie. Tegenstanders wijzen naar landen als Polen en Israël, waar de rechtsstaat ook zo onder druk kwam te staan.
Een referendum dat over meer gaat
De voorgestelde wijzigingen zijn technisch, maar de tegencampagne is luid. Het leek er zelfs op dat het een ‘nee’ zou worden. Om dat tij te keren, is premier Meloni de afgelopen maanden zelf vol in de campagne gedoken. Rechtse partijen vinden al jaren dat rechters te links en partijdig zijn, en willen deze hervorming er nu door drukken.
Meloni waarschuwt met harde taal: zonder hervorming zullen er ‘surrealistische vonnissen’ komen en zullen immigranten, verkrachters en drugsdealers vrijuit gaan.
Maar dat Meloni haar gezicht aan de ‘ja’-campagne verbindt, kan weleens terugschieten. Veel Italianen die best wat verandering willen, schrikken juist van haar harde woorden. De premier probeert dat nu recht te breien met filmpjes op sociale media waarin ze zegt: “Dit referendum gaat niet over mij, maar over justitie.”
De vraag is alleen of kiezers dat nog kunnen scheiden. Het referendum is daardoor ook een soort vertrouwensstemming over Meloni zelf geworden. In 2016 kostte een verloren referendum toenmalig premier Renzi zijn baan. Meloni heeft al gezegd níet te zullen aftreden. Maar een nederlaag zou wel de eerste grote deuk in haar populariteit zijn, terwijl ze tot nu toe een stabiele regering leidde.
Communicatie hulpdiensten houdt maar kort stand bij stroomuitval
Bij een grote stroomstoring vallen de communicatiesystemen van onze hulpdiensten na zo’n acht uur uit. Dat betekent dat brandweerwagens die onderweg zijn dan geen contact meer hebben met de kazerne, en dat verschillende veiligheidsregio’s elkaar niet meer kunnen bereiken. Verschillende regio’s zoeken naar oplossingen, maar er is geen centrale regie vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid, zeggen mensen die erbij betrokken zijn.
Herinnering aan overstromingen toont het risico
Voor Petro Winkens van Veiligheidsregio Zuid-Limburg zijn de overstromingen van een paar jaar geleden nog heel levendig. Toen moest hij hulp kunnen vragen uit het hele land. “Als ik niet kan alarmeren, als ik niet kan vragen om te komen helpen, dan heb je met dat soort grote incidenten echt een probleem,” zegt hij. Bij dit soort rampen werken hulpdiensten uit het hele land samen, maar bij een langdurige stroomstoring valt de communicatie dus weg. Zelfs de back-upsystemen houden het maar acht uur vol – dat is tien uur korter dan een grote stroomstoring in Spanje en Portugal duurde.
Noodplannen ontbreken, regio’s zoeken zelf naar oplossingen
Vorige zomer bleek al dat veel veiligheidsregio’s geen concreet plan hebben voor een grootschalige stroomuitval. Sindsdien heeft Zuid-Limburg bijvoorbeeld dieselgeneratoren geplaatst en worden er noodtankstations aangelegd. Het grote probleem is echter het landelijke communicatienetwerk. Zodra een brandweerwagen de kazerne verlaat, verliest hij de verbinding. Projectleider Luc Valent legt uit: “En zij kunnen ook niet met de kazerne terug communiceren als er een tweede auto bij moet komen.”
Daarom kijken veiligheidsregio’s naar andere opties, zoals MeshCore. Dit is een systeem om tekstberichten te sturen via radiofrequenties, dat bovendien heel weinig stroom verbruikt. Hoewel het nu vooral door radioamateurs wordt gebruikt, experimenteert Zuid-Limburg er ook mee.
Geen landelijke regie, wel een risicovolle tussenoplossing
Een woordvoerder van het ministerie zegt dat er nog wordt onderzocht hoe de noodcommunicatie verbeterd kan worden. Het Veiligheidsberaad, de koepel van alle veiligheidsregio’s, kan niet zeggen wanneer het op orde is. “Zorgvuldigheid is belangrijker dan nu zo snel mogelijk iets invoeren,” klinkt het. Maar volgens directeur Winkens is dat gebrek aan regie juist een probleem. “Wij zitten niet te wachten op driehonderd verschillende oplossingen. Wij hopen juist op sturing vanuit het ministerie.”
Als tussenoplossing gaat Zuid-Limburg nu, met tegenzin, gebruikmaken van het satellietinternet Starlink van Elon Musk. Winkens is wantrouwig: “We hebben gezien in Rusland en Oekraïne dat hij de satellieten uitzet en dan kun je toch niet communiceren.” Bovendien duurt het nog een aantal weken voordat het systeem operationeel is. Mocht de stroom eerder uitvallen, dan wordt het een uitdaging. “Dan gaan we met autootjes rondrijden en berichten uitdelen,” zegt Winkens.
Cuba weigert Amerikaanse ambassade brandstofimport: “Schaamteloos verzoek”
De Cubaanse regering heeft een verzoek van de Amerikaanse ambassade in Havana om diesel te mogen importeren afgewezen. Amerikaanse bronnen melden dit aan The Washington Post. De ambassade kampt zelf ook met de gevolgen van de olieblokkade die de VS tegen Cuba heeft ingesteld. Door de vele stroomstoringen op het eiland is het gebouw afhankelijk van generatoren.
Om toch stroom te hebben en brandstof te besparen, heeft de ambassade maatregelen genomen. Zo zijn gebouwen waar ambassadepersoneel verblijft, uitgerust met zonnepanelen en batterijen. Ook is besloten om de generatoren maximaal vier uur per dag te laten draaien.
De olieblokkade is een politiek middel van de regering-Trump om druk op het Cubaanse regime uit te oefenen en president Miguel Díaz-Canel tot aftreden te dwingen. Door die blokkade is er een groot tekort aan brandstof op het eiland, naast voedseltekorten en aanhoudende stroomuitval.
Het Cubaanse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde het verzoek om diesel te importeren “schaamteloos” in een schrijven aan de ambassade. Ze stelden dat het een privilege zou zijn dat de VS de Cubanen zelf ontzegt. Op Cuba is simpelweg niet genoeg brandstof om het verouderde energienetwerk draaiende te houden, waardoor ook veel vrachtwagens en het openbaar vervoer stil liggen.
Internationaal groeien de zorgen over de verslechterende situatie als gevolg van de Amerikaanse blokkade. De afgelopen weken zijn vanuit Mexico wel schepen met noodhulp vertrokken, maar daar zat geen brandstof bij. Bondgenoot Rusland zou een olietanker richting Cuba sturen om de blokkade te doorbreken, maar volgens The New York Times is dat schip toch van koers veranderd.
Wildplassen, bloot en boetes: een middagje bij de kantonrechter
De kantonrechter in Breda werkte deze week in een razend tempo een hele stapel bijzondere zaken af. Veel gaan over dakloze arbeidsmigranten die dronken waren of zich op een andere manier niet konden beheersen. De ene keer is de rechter mild, de andere keer streng. De moraal? Je hoeft niet naar je eigen rechtszaak te komen, maar als je gaat, kan dat in je voordeel werken.
Een Poolse man en een verboden slok bier
Michal uit Polen liep de rechtszaal binnen. De rechter was verbaasd: “Bent u speciaal uit Polen voor deze zitting gekomen?” Via een tolk zei Michal ja. Hij legde uit: “Ik was zo enorm onder de indruk.” Zijn vergrijp? Hij dronk een blikje bier in het Van Loonpark in Roosendaal, waar dat niet mag. Michal gaf het meteen toe: “Ik heb maar een slokje genomen. Ik wist het echt niet.” De officier van justitie vond hem schuldig, maar stelde geen straf voor. De rechter was het daarmee eens. “Dziękuję” (“bedankt”), zei Michal. De tolk grapte daarna tegen de rechter: “144 min 1”. Er stonden namelijk 144 Poolssprekende verdachten op de rol.
Van wildplassen tot te hard rijden
Niet iedereen kwam opdagen, wat maar goed was ook – anders zou de zitting niet vier uur, maar vier dagen duren. Verdachte W. was er niet. Hij zou een uur in een bushokje in Roosendaal hebben gezeten en werd verdacht van wildplassen. De officier vond dat “gewoon vies” en eiste een boete. De rechter was kritisch over dat uur in het bushokje: “Dat lijkt me normaal. Ik zie niet in waarom dat zou verstoren?” Uiteindelijk kreeg de man een boete van 160 euro voor het wildplassen, niet voor het bushokjebezoek.
Het tempo lag hoog. Verdachte B. dronk een blikje bier en lag op karton, met ontlasting om zich heen. Dat wildpoepen op de Van Beethovenlaan in Roosendaal kostte hem 270 euro. Een hardrijder bij Steenbergen die 87 km/uur te hard reed, kreeg van de rechter te horen dat dat een “belachelijke snelheid” was. Zijn straf: vijf maanden geen rijbewijs en 1900 euro boete.
Mildheid voor daklozen en boetes voor ‘bloteriken’
Niet iedereen kreeg een zware straf. Een dakloze die in een slooppand in Bergen op Zoom verbleef, kreeg van de rechter te horen: “Hoeveel kwaad doe je daar mee?” Hij werd schuldig verklaard zonder boete.
Daarna volgden de zogenaamde ‘bloteriken’. Meneer W. liep dronken over de snelweg bij Bergen op Zoom: 250 euro boete. Een andere man plastte tegen een elektriciteitskast. De rechter gniffelde: “Dat kun je beter niet doen, heb ik altijd geleerd.” Dat werd 160 euro. In Tilburg was er een naakte man die zijn ID niet kon laten zien. De rechter merkte op: “Maar ja, hij had geen broek aan.” Boete: 110 euro. Nog een bloterik bij station Tilburg, die aan zijn geslachtsdeel zat, kreeg vrijspraak omdat het adres in het proces-verbaal niet klopte.
Ellende en een nieuwe start
Sommige dossiers ademden pure ellende. Zoals Lucas W., die dronken en slapend in een trein in Breda werd aangetroffen. Lucas vertelde de rechter dat het beter met hem ging: “Langzaam begin ik op mijn benen te staan.” Hij werd schuldig verklaard, maar kreeg geen straf.
Zo werkte de kantonrechter in een middagje tijd ongeveer 200 dossiers af. Roemenen, Letten, Fransen – alles kwam voorbij. De verdachten hadden in ieder geval duidelijkheid.
Musk’s misleidende tweets over Twitter: jury wijst aandeelhouders gelijk
Een jury in Californië heeft bepaald dat Elon Musk aandeelhouders van Twitter (nu X) opzettelijk heeft misleid met zijn tweets tijdens de overnameperiode in 2022. Musk kondigde in april 2022 aan Twitter te willen kopen, maar begon later op het platform zelf kritische tweets te plaatsen. Hij beweerde bijvoorbeeld dat er veel meer nepaccounts waren dan Twitter aangaf en dat de deal daarom “tijdelijk was opgeschort”. Volgens aandeelhouders probeerde hij hiermee de aandelenkoers te laten kelderen, zodat de waarde van het bedrijf zou dalen.
Toen Musk zich probeerde terug te trekken, sleepte Twitter hem voor de rechter om hem te dwingen de afspraken na te komen. Vlak voor de rechtszaak zou beginnen, draaide Musk bij en stemde hij alsnog in met de oorspronkelijke deal. De advocaten van de aandeelhouders noemden de tweets geen onschuldige fout, maar zorgvuldig bedachte berichten om de koers te laten dalen.
De rechtszaak duurde drie weken, waarbij Musk zelf ook getuigde. Hij bleef volhouden dat Twitter loog over het aantal nepaccounts en zei dat zijn uiteindelijke instemming met de overname een meevaller was voor de meeste aandeelhouders. Toch daalde de aandelenkoers na zijn tweets tot onder de $33 – zo’n 40% onder zijn oorspronkelijke bod. Aandeelhouders die toen vanwege de onzekerheid verkochten, leden hierdoor verlies.
Na bijna vier dagen beraad kende de jury een schadevergoeding toe van $3 tot $8 per aandeel per dag schade. In totaal zou dit neerkomen op ongeveer $2,1 miljard aan aandelen en $500 miljoen aan opties. De eisende partij noemt de uitspraak een “belangrijke overwinning” en stelt: “Ook al ben je rijk en machtig, niemand staat boven de wet.” Musks advocaten hebben hoger beroep aangekondigd en zien het vonnis als een “hobbel op de weg” naar een “rechtvaardiging in hoger beroep”. Als de uitspraak standhoudt, heeft Musk ruim voldoende vermogen om te betalen – zijn geschatte vermogen is ongeveer $814 miljard.
Na de overname hervormde Musk Twitter tot X, ontsloeg 80% van het personeel en maakte het platform vrijer. Momenteel loopt er onder meer een Frans onderzoek naar strafbare feiten op X, zoals verspreiding van kinderporno en seksuele deepfakes. Vorig jaar december kreeg X van de Europese Commissie boetes van in totaal €120 miljoen wegens overtreding van de Digital Services Act (DSA).
Lachende gezichten bij nagespeelde razzia’s in bijzondere Waalrese film
Een kar vol Duitse SS’ers in uniform en NSB’ers rijdt onder grote belangstelling door de straten van Waalre. Ze hebben geweren bij zich en steken regelmatig strak hun rechterarm omhoog voor de Hitlergroet. Even later bonzen militairen, onder leiding van een als NSB-burgemeester verklede dorpsgenoot, woest op deuren en trekken ze inwoners uit hun huizen. Ze klimmen zelfs via ramen op de eerste verdieping naar binnen. Maar wat het meest opvalt? Iedereen is aan het lachen.
Deze bijzondere en voor ons nu wat bevreemdende beelden komen uit een film gemaakt door Waalrenaar Bernard van Dooren (1908-1988). Deze zoon van een boer die ook veldwachter was, ging ’s avonds naar de HBS en werd uiteindelijk adjunct-directeur bij sigarenfabriek Karel I. Hij had een grote passie voor de natuur, fotografie en filmen. “Hij wilde niet alleen de beste zijn, maar vaak ook de eerste”, vertelt zijn zoon Jan.
Van Dooren legde van alles vast, vooral de natuur, en bewaarde zijn films in – hoe toepasselijk – sigarenkistjes, met een uitgebreide beschrijving erbij. Twintig van deze films zijn nu overgedragen aan het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) in Den Bosch en sinds kort online te bekijken.
Bevrijding en een opmerkelijk bevrijdingsfeest
Hij legde minutieus vast hoe Waalre op 18 september 1944 werd bevrijd door enthousiast onthaalde Engelse troepen. Maar de meest opvallende beelden komen uit een film die hij draaide tijdens het bevrijdingsfeest in 1945. Dorpelingen, verkleed als Duitse soldaten en NSB’ers, spelen razzia’s na en iedereen vindt het razend grappig.
Nu kijken we daar vreemd tegenaan, maar volgens Margot America van het BHIC was dit toen heel normaal. “Vlak na de bevrijding werd vaker de spot gedreven met de Duitse bezetter en de NSB, bijvoorbeeld in optochten of met nagespeelde razzia’s. Het was een manier om het oorlogsleed te verwerken en de vrijheid te vieren.”
Prominente rollen voor beruchte namen
In het spel zijn hoofdrollen weggelegd voor de naspelers van NSB-burgemeester Reinhart Hendrik Schregardus en zijn rechterhand Jan van de Meerakker (bijgenaamd Jan Pap). De ‘burgemeester’ heeft een grote ketting om zijn schouders en voert driftig het gezelschap aan.
Die keuze is niet toevallig. Tijdens de oorlog voerden zij klakkeloos Duitse bevelen uit en waren medeverantwoordelijk voor de Jodenvervolging. Jan Pap stond bekend als een fanatieke jager op Joden en onderduikers. Na de bevrijting wisten beiden aanvankelijk te vluchten, maar werden later alsnog gearresteerd.
