Een onverwachte reünie na 83 jaar
“Het is een wonder.” Eva Weyl (90) uit Amsterdam kon haar ogen niet geloven toen ze afgelopen september Wolfgang Polak (91) na 83 jaar bij toeval tegen het lijf liep in Dortmund. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten ze allebei vast in Kamp Westerbork in Drenthe, vanwaar meer dan 100.000 Joden, Roma en Sinti werden weggevoerd naar concentratie- en vernietigingskampen. De meesten van hen werden daar door de nazi’s vermoord.
Eva geeft al achttien jaar gastlessen op scholen over de oorlog, vooral in Duitsland. Als ooggetuige van de Holocaust wil ze jongeren waarschuwen voor wat er kan gebeuren als mensen stelselmatig worden uitgesloten om wie ze zijn.
Na zo’n les zat ze na te praten in een café in Dortmund, toen ze werd aangesproken door de vrouw van Wolfgang Polak. Die had een deel van het gesprek over Westerbork opgevangen en vertelde dat haar man daar ook had gezeten. Omdat ze vlakbij woonden, belde ze haar man, die meteen naar het café kwam.
“Ik kon niks uitbrengen”, vertelt Wolfgang over dat moment. “Wij waren daar in dat kamp. En dan ontmoet je 83 jaar later dat meisje van toen. We leven allebei nog.”
Eva liet hem de klassenfoto zien die in juni 1942 in Westerbork was gemaakt en die ze altijd bij zich draagt. Tussen alle Joodse kinderen herkende hij zichzelf. Wolfgang kan zich nog precies herinneren wanneer die foto werd genomen. Het was kort voordat hij het kamp in de zomer van 1942 mocht verlaten. Op de foto zit hij op de voorste rij links, Eva zit rechts bij de leraar op schoot. Het kamp was toen overvol.
Het gezin van Wolfgang werd teruggestuurd naar Amsterdam omdat zijn moeder niet Joods was. Zijn Joodse vader moest zich wekelijks melden bij de Duitsers. “We leefden continu in de angst dat we opgepakt zouden worden”, zegt hij. “Maar mijn moeder was een heldin, ze heeft ons door alle moeilijkheden heen gesleept.”
Samen voor de klas
Eva en Wolfgang vertellen nu samen op scholen wat ze hebben meegemaakt. De ouders van beiden waren uit Duitsland gevlucht in de hoop op veiligheid in Nederland, maar ook hier ontkwamen ze niet aan de Jodenvervolging. Eva zat als jong meisje 2,5 jaar gevangen in Westerbork.
“Het leven in Westerbork was een schijnwereld”, vertelt ze. “We speelden daar, we gingen naar school. De nazi’s wilden dat het leven er zo normaal mogelijk leek.” Maar er hing altijd de dreiging van de transporten naar de kampen in het oosten. Elke week verdwenen er kinderen en volwassenen. Niemand wist wie de volgende zou zijn.
Uiteindelijk werd het kamp op 12 april 1945 bevrijd, een dag die Eva nog altijd viert.
“Het is geweldig dat ik Wolfgang heb ontmoet. Wij tweeën zijn er nog, van al die kinderen op de klassenfoto. We zullen de rest van ons leven contact houden”, zegt Eva. Ze hoopt dat ze samen iets kunnen betekenen voor jongeren. Sinds hun ontmoeting heeft Wolfgang al een paar keer naast Eva zijn verhaal verteld op scholen.
“Eerst kon ik er niet over praten, maar nu wel”, zegt hij. “Jonge mensen moeten zien wat er kan gebeuren als je niet waakzaam bent. Er is elke dag opnieuw antisemitisme.”
Een boodschap van waakzaamheid
Eva wil blijven lesgeven zolang ze kan. “Ik weet dat ik de jongeren wat mee kan geven”, zegt ze. “Vrijheid is zo’n kostbaar bezit. Het kan je zomaar worden afgenomen.”
Over de oorlog mogen de scholieren haar alles vragen, maar over het heden praat ze niet. “Ik kijk geen tv. Ik kan er niet tegen. De gevaren maken me somber. Ik spreek alleen over het verleden, en ik wil ze waarschuwen.”
Zakelijk spoor van ellende rond verdachte moordzaak
Wijnand de L. uit Waspik, die volgens justitie de opdrachtgever was voor de moord op Peter van Dongen uit Breda, heeft niet alleen een spoor van persoonlijk leed, maar ook van zakelijke ellende achtergelaten. De bouwer van tiny houses, wiens bedrijf vorig jaar failliet ging, heeft meerdere klanten opgelicht voor forse bedragen zonder ook maar iets te leveren, zo bevestigt de curator. “Ergens moet mijn tiny house staan, maar of ik dat nog zou willen?”, vraagt een van de gedupeerden zich hardop af.
Van minstens drie mensen is bekend dat ze grote sommen geld overmaakten naar Tiny House NL van De L., zonder ooit hun bestelling te ontvangen. Peter van Dongen was een van hen. Hij zou 77.500 euro hebben betaald voor een tiny house, maar dat was blijkbaar niet genoeg. Het Openbaar Ministerie zegt dat hij daarna werd afgeperst voor meer geld. Toen hij weigerde, werd hij in mei 2022 in Helvoirt doodgeschoten. Justitie zegt dat De L. dit liet doen. In de rechtszaak heeft De L. alles ontkend. Zijn advocaat probeerde hem vrij te krijgen, maar de rechter in Den Bosch ging daar niet in mee.
Ook andere klanten opgelicht
Het zijn niet alleen de nabestaanden van Van Dongen die met de gevolgen zitten. Ook een man uit Willemstad en een 58-jarige Amsterdammer zijn door De L. bedrogen. De man uit Willemstad maakte 25.000 euro over en kreeg niets terug. De rechtbank in Breda bepaalde vorig jaar dat De L. dat geld moet terugbetalen, maar ondanks aanmaningen en een deurwaarder is dat nog steeds niet gebeurd. De gedupeerde snapt niet dat De L. hier zo makkelijk mee weg lijkt te komen.
De Amsterdammer had een order geplaatst voor twee tiny houses en had zelfs al een bouwplek in Tsjechië geregeld. “We hadden al ruim 50.000 euro van de 75.000 euro vooruitbetaald”, vertelt hij. “Ook ons werd gevraagd om meer te betalen, maar dat hebben we geweigerd.” Hij kijkt met gemengde gevoelens terug: “Er zijn in de ongeveer tien maanden dat ik contact had met Wijnand diverse keren alarmbellen gaan rinkelen, maar ik heb ze helaas te vaak genegeerd. Pas toen zijn naam in de media verscheen in verband met die moord, begon het echt te dagen.”
Wat gebeurt er nu?
De rechtszaak over de moord op Peter van Dongen gaat door. Er staat een nieuwe zitting gepland op 29 januari, en in april zijn er drie dagen uitgetrokken om de zaak grondig te behandelen. Niet alleen de familie wacht in spanning af op de uitkomst. Ook de opgelichte klanten hopen dat De L., mocht hij ooit vrijkomen, alsnog met een tiny house of hun geld over de brug komt. De Amsterdammer heeft daar zijn twijfels over: “Ik weet dat ergens ons tiny house moet staan. Maar ik vraag me af of ik dat nog wel wil. Dat huisje zal voor altijd besmet zijn door wat er in Helvoirt is gebeurd.”
Een bijzonder kunstwerk voor ouders die een kind verloren
Om ouders die een kind moeten missen een steuntje in de rug te geven, heeft pastoor Jochem van Velthoven een bijzonder plan. Hij wil een oud, zestiende-eeuws schilderij terug naar de Sint-Jansbasiliek in Oosterhout halen. “Veel ouders blijven zitten met een enorm verdriet. Daar moet echt ruimte voor zijn”, zegt hij. Op dit moment hangt er alleen nog maar een printje in een lijstje. De pastoor zou dat graag veranderen.
Waarom dit schilderij zo belangrijk is
“Dit drieluik is ontzettend waardevol, zowel op religieus en historisch vlak als voor de emotionele betekenis”, legt kunstkenner Ralph Zijlemans uit. Het gaat om een plek waar ouders kunnen rouwen. Denk aan het verlies door een miskraam, een stil geboren kindje, of een kind dat op latere leeftijd is overleden. De pastoor weet zelf hoe zwaar dat is. Vorig jaar verloor zijn 16-jarige achterneef, Thijs, het leven bij een ongeluk. “Ik heb zijn ouders bijgestaan. Dat verdriet is zo groot, dat mag niet onzichtbaar blijven.”
Wat staat er op het schilderij te zien?
Het middenstuk toont het moment waarop Maria haar overleden zoon Jezus vasthoudt. Dit beeld van een rouwende moeder kan voor veel ouders heel herkenbaar en troostrijk zijn. Tijdens speciale herdenkingsmomenten, zoals de ‘Wave of Light’, steken mensen hier vaak een kaarsje bij aan. “Zo blijft de herinnering aan hun kind levend”, vertelt de pastoor.
Waar is het originele kunstwerk nu?
Het verhaal gaat dat het schilderij tijdens de Beeldenstorm, eeuwen geleden, uit de kerk verdween. Het werd pas veel later, in 1948, weer teruggevonden op een zolder. Sinds de jaren tachtig heeft het een plek in het Stedelijk Museum in Breda. Helaas kan het origineel niet terug naar de kerk. “Een kerk is vaak vochtig, dat is funest voor zo’n oud kunstwerk”, zegt Zijlemans. Het zou eeuwig zonde zijn als dit unieke stuk uit de middeleeuwen daardoor verloren zou gaan.
De oplossing: een moderne replica
Daarom is er een alternatief bedacht: een perfecte, 3D-geprinte kopie van het kunstwerk laten maken. Zo’n project is alleen niet goedkoop; de kosten lopen al snel op tot tienduizend euro. Er is een crowdfundingactie gestart om dit geld bij elkaar te krijgen. Die actie loopt nog tot 1 februari. Als het lukt, hoopt de kerk de replica op Stille Zaterdag, de dag voor Pasen, een plek te geven. De actie verloopt goed; er is al bijna 8.400 euro binnen. Pastoor Van Velthoven is hoopvol: “We gaan dit kunstwerk weer naar huis brengen.”
Nederland in de houdgreep van Amerikaanse techreuzen
Online je boodschappen bestellen, een mailtje sturen naar je dokter of dit artikel lezen – stel je voor dat president Trump dat zomaar kan laten stoppen. Het klinkt als een nachtmerrie, maar het zou kunnen. Waarom? Omdat een gigantisch deel van onze digitale gegevens bij Amerikaanse bedrijven op de plank ligt.
Uit onderzoek blijkt hoe groot dat Amerikaanse cloud-infuus voor Nederland echt is. Het gaat veel verder dan alleen het techbedrijf Solvinity (dat bijvoorbeeld DigiD draaiende houdt en wordt overgenomen door een Amerikaans bedrijf). Van de duizenden websites die door onze overheid, ziekenhuizen, scholen en belangrijke bedrijven worden gebruikt, staat maar liefst 67 procent in verbinding met minstens één Amerikaanse clouddienst. Denk aan de website zelf, maar ook aan e-mail of programma’s zoals Microsoft Teams.
Microsoft is overal
Het marktaandeel van Microsoft alleen al is enorm: bijna de helft van alle onderzochte websites gebruikt hun diensten. Ter vergelijking: het aandeel van Solvinity is minder dan 1 procent. Zelfs onze patiëntendossiers zijn niet veilig: bij bijna 30 ziekenhuizen loopt de data van het patiëntenportaal via een server van Microsoft als je inlogt. Drie ziekenhuizen hebben hun complete dossiers zelfs al naar Microsoft verhuisd.
“Het is belachelijk laat”
Tweede Kamerlid Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) vindt de situatie onbegrijpelijk: “Ons land ligt aan het infuus van de techbro’s van Trump.” Internetexpert Bert Hubert, die al jaren waarschuwt voor onze digitale afhankelijkheid, is blij dat het onderwerp nu op de agenda staat, maar zegt ook: “Het is belachelijk laat. Dit speelt al vijf jaar.” Volgens hem verhuizen we systemen die we best zelf kunnen beheren in rap tempo naar de Amerikaanse cloud.
Waarom is dit een probleem?
Er zijn twee grote zorgen. Ten eerste: Amerikaanse opsporingsdiensten kunnen vaak toch bij data die in Europa staat, dankzij hun wetgeving. Uit een rapport van Microsoft zelf blijkt dat dit ook gebeurt. Ten tweede: wat als het echt misgaat tussen Nederland en de VS? Sancties kunnen Amerikaanse techbedrijven dwingen hun diensten aan ons stop te zetten. Dat leek lang ondenkbaar, maar kijk maar naar de sancties tegen het Internationaal Strafhof in Den Haag.
Komen we hier nog uit?
“We zitten in de houdgreep,” zegt Kamerlid Kathmann. De enige uitweg is volgens haar om snel digitaal onafhankelijker te worden. Bert Hubert ziet een klein beetje hoop: door recente internationale spanningen lijken sommige bedrijven nu wel even de pauzeknop in te drukken. Alleen bij de overheid zelf, zo heeft hij het idee, is het nog geen echt thema – zelfs niet tijdens de formatie van een nieuw kabinet.
Twintig vluchten van en naar Schiphol geschrapt door extreem winterweer in de VS
Het barre winterweer in de Verenigde Staten zorgt voor grote problemen in het luchtverkeer. Vandaag zijn alleen al in de VS bijna 10.000 vluchten geannuleerd. Gisteren waren dat er ook al meer dan 4000. De gevolgen zijn ook voelbaar op Schiphol, waar ongeveer twintig vluchten van en naar de VS zijn komen te vervallen.
Het gaat om zowel aankomende als vertrekkende vluchten, bijvoorbeeld naar steden als New York, Washington en Boston. Ook een paar vluchten van en naar Canada zijn geschrapt. De Amerikaanse regering waarschuwt dat de enorme winterstorm wel 240 miljoen mensen zou kunnen raken. Zondagochtend vroeg zaten al ruim 200.000 huishoudens zonder stroom.
Luchtvaartmaatschappijen adviseren reizigers om hun vluchtinformatie goed in de gaten te houden, omdat er nog meer wijzigingen of annuleringen kunnen volgen. Voor vandaag en de rest van de week wordt er hevige sneeuw en ijzel verwacht, met extreem lage temperaturen. Het kan door de wind gaan voelen alsof het wel -40 graden is! De Amerikaanse weerdienst spreekt van een ongekend zware en langdurige storm in het zuidoosten, die “verlammende tot plaatselijk catastrofale gevolgen” kan hebben.
President Donald Trump schreef zaterdagavond nog op zijn Truth Social: “Blijf veilig en blijf warm.”
Een voetbalvriend met een duister geheim: Lars over de schok van een sextortionzaak
“Ik voel me geen vriend meer. Dat ga ik ook nooit meer worden,” vertelt podcastmaker Lars in een openhartig gesprek. “Het voelt alsof ik dertien jaar lang voor de gek ben gehouden. Alsof ik maar een helft van hem echt kende.”
Lars leerde Mark kennen op de middelbare school in Borculo. “Hij zat een jaar boven mij. We waren allebei gek van dezelfde voetbalclub. Samen naar wedstrijden, veel uren in de auto en de trein, ook naar het buitenland toe. Echte voetbalmaten. Niet het aller-diepste contact, maar wel heel hecht.” Hun eerste foto’s samen stammen nog uit 2011. In 2018 zagen ze elkaar heel vaak, maar daarna ebde het contact weg toen Lars voor zijn werk als voetbaljournalist naar het westen van het land verhuisde.
Precies in diezelfde dertien jaar zou diezelfde Mark zich intensief hebben beziggehouden met sextortion – een vorm van seksueel misbruik waarbij slachtoffers worden afgeperst met hun eigen naaktbeelden. Voor Lars is dat nog steeds onvoorstelbaar. Toen Mark werd opgepakt, dachten Lars en andere vrienden eerst aan iets kleins. “De eerste maanden hoopte ik vooral dat het goed met hem ging. Hij was tenslotte een maat.”
Die hoop sloeg om in ongeloof en misselijkheid toen hij een vernietigend artikel in de krant las. Daarin werd beschreven hoe een man vrouwen onder druk zette tot seks, incest en seks met dieren. Mark ontkende toen alles. De vraag “Had ik iets kunnen weten?” bleef maar door Lars’ hoofd spoken. “Ik voelde me bedrogen en ongemakkelijk: had ik iets kunnen zien? Had ik iets moeten doen?” Pas later kwam hij erachter dat hij zelfs enkele slachtoffers kende – iets dat hem nog steeds diep raakt.
Voor zijn podcast SEXTORTION, waarvan volgende week donderdag de derde aflevering online komt, sprak hij uitgebreid met slachtoffers, advocaten en experts. “Elke dag begrijp ik beter dat ik het nooit had kunnen weten. Mensen die dit doen, zijn ontzettend goed in het leiden van een dubbelleven.” De gesprekken met de slachtoffers vond hij het indrukwekkendst. “Zulke dappere vrouwen, ieder op hun eigen manier.”
Lars hoopt dat zijn podcast bijdraagt aan meer bewustzijn over sextortion. “Sextortion groeit snel,” zegt hij, verwijzend naar nieuwe cijfers. “De online en offline wereld zijn niet meer te scheiden. We moeten leren hierover te praten. Er hangt vaak zo’n groot schaamtegevoel omheen als je online iets hebt gedaan waar je later spijt van hebt.”
Begin volgende maand begint de inhoudelijke behandeling van de strafzaak tegen Mark. Die zal vijf dagen duren. Het Openbaar Ministerie heeft tegenwoordig zo’n twintig slachtoffers uit verschillende delen van het land in beeld. Lars zal bij de rechtszaak aanwezig zijn. “Dat vind ik nu het allerspannendste. Misschien sta ik straks oog in oog met hem.”
Mark weet van het bestaan van de podcast over hem, maar heeft via zijn advocaat laten weten niet mee te willen werken. Lars zelf is inmiddels voorbij de geschoktheid over de vriendschap. Voor hem draait het nu om het grotere probleem van sextortion. “Ik krijg berichten van slachtoffers die zeggen dat ze door deze podcast een stem krijgen. Dan weet je: het heeft zin.”
