Bomen onder het ijs: wat zegt een 10.300 jaar oude boomstronk eigenlijk over ons klimaat?
Op het eerste gezicht lijkt het gewoon een oude boomstronk — wortels nog half in de grond, een beetje verweerd door de tijd. Maar deze ‘gewone’ vondst bij de smeltende Morteratschgletsjer in Zwitserland blijkt een tijdmachine te zijn: onderzoekers bepaalden dat de boom 10.300 jaar geleden groeide — lang voordat die plek onder een gletsjer verdween.
Dat roept natuurlijk de vraag op: waren de Alpen vroeger ook al warmer dan nu? En als ja… betekent dat dan dat de huidige opwarming ‘gewoon natuurlijk’ is?
Klimaatontkenners pakken zo’n vondst graag op
Organisaties zoals Clintel, een Nederlandse stichting die twijfelt aan de bestaansreden van een klimaatcrisis, gebruiken dit soort ontdekkingen om te beweren dat het smelten van gletsjers niets nieuws is. Volgens hen is het klimaat altijd al aan het schommelen geweest — en zou het ‘nu weer eens afkoelen’. Ze spreken zelfs van ‘systematisch verzwegen’ feiten in de ‘officiële klimaatjournalistiek’.
Maar klimaatwetenschappers reageren daar vaak met een zucht. Niet omdat ze de feiten ontkennen — nee, die 10.300 jaar oude boom is echt, en ja, de Alpen kenden inderdaad warmere perioden — maar omdat die feiten vaak los van context worden geplaatst.
Regionaal warm ≠ wereldwijd warm
Tijn Berends, klimaatonderzoeker aan de Universiteit Utrecht, legt uit: “De Alpen hebben inderdaad drie keer in de afgelopen 2000 jaar minder ijs gehad dan nu — o.a. rond het jaar 0 (Romeinse Periode) en tijdens twee warmere fases in de middeleeuwen.” Maar: dat betekent niet dat de hele wereld toen ook warmer was.
Regionale temperatuurschommelingen kunnen ontstaan door allerlei natuurlijke processen — denk aan veranderingen in oceaanstromingen of windpatronen — waardoor warmte zich anders over de aarde verspreidt. Het ene gebied wordt warmer, het andere juist kouder. “De wereldwijde gemiddelde temperatuur blijft daardoor stabiel — de warmte verplaatst zich gewoon van A naar B.”
Een groot onderzoek in Nature (2019) bevestigt dat: er is geen bewijs voor wereldwijd samenhangende warme of koude perioden in de pre-industriële tijd. Op de kaart zie je bijvoorbeeld dat de Alpen rond het jaar 1 hun piektemperatuur hadden — terwijl andere delen van de wereld pas rond 750 na Christus het warmst waren.
Wat maakt nu dan wel uniek?
Vandaag is het bijna overal op aarde tegelijk warmer dan in de afgelopen 2000 jaar. Dat zien we niet alleen bij de Alpen, maar ook bij gletsjers in Noord-Amerika, de Andes, de Himalaya — en bij de ijskappen van Groenland én Antarctica. Dat mondiaal patroon is nieuw.
En waarom? Niet door de baan van de aarde of de stand van de aardas — zoals bij de opwarming na de laatste ijstijd (toen die boom groeide). Ook niet door zonneactiviteit of vulkaanuitbarstingen. Die natuurlijke factoren spelen wel een rol, maar ze kunnen de huidige snelle, wereldwijde opwarming niet verklaren.
De mens is de doorslaggevende factor
Hans Oerlemans, emeritus hoogleraar meteorologie en gletsjerexpert, zegt het helder: “We weten al honderd jaar dat CO₂ het klimaat opwarmt. Er is geen reden om daaraan te twijfelen.” En die CO₂ komt vooral van één plek: het verbranden van olie, steenkool en gas — fossiele brandstoffen die miljoenen jaren nodig hadden om te ontstaan, en die wij in slechts een eeuw in de lucht blazen.
Matthias Huss, gletsjeronderzoeker, is nog duidelijker: “De atmosferische opwarming van de afgelopen decennia is voor 100 procent toe te schrijven aan menselijke invloed — namelijk de versterking van het broeikaseffect door fossiele brandstoffen.”
En Heleen Ekker, klimaatredacteur die vorig jaar zelf op de Morteratschgletsjer stond, benadrukt: “Er is enorm veel onderzoek gedaan naar mogelijke alternatieve oorzaken. Maar de conclusie is steeds hetzelfde: de hoofdoorzaak is duidelijk — en die is menselijk.”
Naar deze Brabantse vorst is zelfs een biertje vernoemd
Heersers en drank? Een combinatie die al eeuwenlang goed blijkt te werken. Denk maar aan koning Willem-Alexander, die in zijn jonge jaren al flink wat pintjes op zijn naam had — en daarom de geuzennaam Prins Pils kreeg. Maar ook in Brabant was er al vroeg een sterke band tussen vorsten en verfrissende dranken. En één van hen staat zelfs letterlijk op een fles: Hertog Jan I van Brabant (1252–1294).
Een tiener op de troon — en dan nog wel een taaie
Jan wordt pas elf jaar oud als zijn vader Hendrik III overlijdt. De scepter gaat eerst naar zijn oudere broer Hendrik IV — maar die laat het flink afweten. Zijn regering is zo wankel dat de buren uit Luik en Gelderland direct de kans aangrijpen om Brabant binnen te vallen. Er volgt een zware oorlog… en uiteindelijk een grote nederlaag voor Hendrik IV. Op zijn vijftiende neemt Jan de scepter over — en hij toont meteen dat hij in niets op zijn broer lijkt.
Van Brabant tot Limburg — en terug met een liedje
Jan is geen rustige hertog. Hij trekt op veroveringstoer en brengt Limburg — inclusief het Belgische deel — onder zijn hoede. Ook met Luik en Gelderland kruist hij regelmatig de degens, vaak gewoon om wraak te nemen voor de oorlog die zij tijdens de regering van zijn broer begonnen. Maar Jan is niet alleen een harde krijgsheer: in zijn hof is muziek, zang en dichtkunst dagelijks aan de orde. En hij doet zelf mee! In het Duits schrijft hij een minnezang — en die is voor die tijd behoorlijk ondeskundig: met de woorden harba lori fa, wat ongeveer ‘het kruid staat in bloei’ betekent… oftewel: ja, nu is het tijd. Die regel verschijnt later ook in het klassieke Brabantse lied uit 1947 ter ere van Jan — een nummer dat nog steeds als onofficieel volkslied geldt, en zelfs als openingstune werd gebruikt bij de allereerste radio-uitzending van Omroep Brabant in 1976.
Liefde, feesten en een biertje met zijn naam
Jan is trouwens niet alleen in liederen liefdevol — in de praktijk ook. Hij trouwt twee keer, maar monogamie is niet echt zijn ding. Veel affaires, talloze buitenechtelijke kinderen… typisch vorstelijk gedrag, eigenlijk. En wat betreft feesten: Jan houdt van grote braspartijen met eten en drank. Of hij vooral bier of wijn drinkt, is niet bekend — maar zijn levensstijl spreekt zo aan, dat een brouwer in Arcen (Limburg) in de jaren ’70 besluit om een pils naar hem te vernoemen: Hertog Jan.
Een einde dat je niet snel vergeet
Al dat gefeest, gereden en gestreden komt Jan uiteindelijk duur te staan. Tijdens een riddertoernooi in het Franse Bar-le-Duc sterft hij — en zijn begrafenis is even opvallend als zijn leven. Zijn lichaam wordt in stukken gehakt en in een kuip met wijn en water gelegd, boven een vuurtje gekookt totdat alleen de botten overblijven. Die worden begraven in het minderbroederklooster in Brussel — samen met zijn hart, dat apart in een kruik met pekelwater wordt bewaard. De restanten van zijn graf zijn vandaag nog te zien in museum Bruxella 1238, naast het Brusselse beursgebouw — op de plek waar ooit dat klooster stond.
Braziliaanse politie doodt gijzelnemer na twee uur spanning in school
In de zuidelijke Braziliaanse stad Curitiba heeft de politie een man doodgeschoten die dertien peuters en kleuters had gegijzeld in een onderwijscomplex met zowel een kleuterschool als een basisschool. De kinderen waren allemaal tussen de 4 en 5 jaar oud — klein, kwetsbaar en volledig afhankelijk van volwassenen in een extreem angstaanjagende situatie.
Volgens Folha de S.Paulo dreigde de gijzelnemer herhaaldelijk om benzine over zichzelf én de kinderen te gieten en alles in brand te steken. Ondanks aanwezigheid van onderhandelaars besloot de politie uiteindelijk tot ingrijpen: “We zagen geen andere optie dan hem uit te schakelen”, zo verklaarde een woordvoerder. De man zou volgens de autoriteiten lijden aan schizofrenie.
Op lokale beelden is de onrust goed te zien: huilende ouders staan buiten het gebouw te wachten, bang en machteloos, terwijl binnen de onderhandelingen lopen. Na ongeveer twee uur gijzeling klonken er twee harde knallen — daarna verschenen agenten met een aantal van de kinderen, veilig en levend.
Het stadsbestuur van Curitiba kondigde direct psychologische ondersteuning aan voor zowel de kinderen als het personeel dat betrokken was bij de gebeurtenis.
VS en Mexico komend weekend speelbal van drie stormen: ‘levensgevaarlijk’
Het Nationaal Orkaancentrum in de Verenigde Staten waarschuwt: er komt een echt gevaarlijke weersituatie aan op het oosten van de VS én langs de Mexicaanse kust — en dat allemaal komend weekend. Drie tropische stormen zijn tegelijk onderweg naar Noord-Amerika, en ze brengen elk hun eigen risico’s mee.
Isaias: orkaan die morgen landt in Florida en Alabama
Storm Isaias komt morgen als categorie 2 of 3 orkaan aan land langs de kusten van Florida en Alabama. Dat betekent: zware winden, levensgevaarlijke stormvloed én veel regen. Inwoners zijn al bezig met voorbereidingen — denk aan het inslaan van ramen, het bij elkaar halen van zaklampen, volledig opladen van telefoons, en het opslaan van water en houdbare voeding. “Vandaag proberen we ervoor te zorgen dat onze bewoners zich voorbereiden”, zei Laura Goudreau van de rampenbestrijdingsdienst in Alabama gisteren tegen NBC News.
Simon: de heftige orkaan die zondag of maandag Mexico treft
Terwijl Isaias landt, komt Storm Simon zondag of maandag als categorie 4 orkaan aan bij de Mexicaanse kust. En dat is extra riskant: Simon beweegt niet recht het land op, maar langs de kust. Daardoor blijft hij langer boven warm zeewater — en dat geeft hem meer tijd om kracht te behouden. Meteoroloog Amara Onwuka van Buienradar legt uit: “Hij pakt dan namelijk nog meer warm zeewater mee en zwakt zo veel minder snel af dan een orkaan die direct het land op trekt.”
En hoewel hij uiteindelijk wel afzwakt, kan er plaatselijk tot wel 600 millimeter regen vallen — bijna evenveel als wat Nederland gemiddeld in een heel jaar krijgt.
Rachel: tropische storm met veel overlast rond Californië
De derde storm, Rachel, is officieel een tropische storm — dus minder krachtig dan een orkaan — maar dat betekent niet dat ze onschuldig is. Rond zondagochtend bereikt ze de buurt van Californië, en daar zal het flink gaan waaieren én regenen. Wateroverlast en windschade zijn dan geen uitzondering, maar verwachting.
Waarom zijn deze stormen nu zo heftig?
De Golf van Mexico is momenteel ongeveer 1,5 graden warmer dan normaal, schrijft Associated Press. Dat is hoogstwaarschijnlijk een gevolg van klimaatverandering. En warm water is precies wat orkanen nodig hebben om kracht op te doen — het is hun brandstof. Klimaatwetenschapper Kristina Dahl legt uit: “Zodra de stormvloed de kust bereikt, weten we dat deze hoger zal zijn en een groter gebied zal bestrijken, door de stijging van de zeespiegel.”
Daar komt nog bij: El Niño — een natuurlijk verschijnsel waarbij het zeewater in de Stille Oceaan tijdelijk warmer is. Het wordt niet veroorzaakt door klimaatverandering, maar versterkt wel de effecten ervan. Onwuka: “De zee is al warmer door klimaatverandering, en dan is El Niño nog een extra trigger voor grote orkanen.”
Ook de olievoorziening staat onder druk
Isaias dreigt niet alleen mensen, maar ook de Amerikaanse olie-industrie. De storm kan precies het gebied raken waar ongeveer 14 procent van de Amerikaanse raffinagecapaciteit zit. Met de olieprijzen al op hol door de oorlogen in Iran en Oekraïne, zou een storing in de raffinage nog meer spanning geven aan de markt. CNN schrijft: “Een orkaan die met volle kracht op het raffinagecentrum van Amerika afstormt, is wel het laatste wat we nu kunnen gebruiken.” De brandstufvoorraden zijn al aangesproken — en de Amerikaanse noodvoorraad olie bevindt zich op het laagste niveau sinds 1982.
Inge (65) werd drie jaar geleden ineens blind — en loopt tóch naar Santiago
Inge de Munnik uit Den Bosch werd drie jaar geleden volkomen blind. Niet geleidelijk, niet langzaam — ineens. En toch staat ze nu op het punt om ruim 200 kilometer te lopen: vanaf Frankrijk naar Santiago de Compostela, op de beroemde Camino. Niet alleen om te bewijzen dat blindheid geen zinloosheid betekent, maar vooral om te laten zien wat mogelijk is — op jouw manier, in jouw tempo, met wie jij kiest.
“Ik was ineens de blinde mevrouw met een beperking”
In 2016 begon het al: haar zicht begon te vervagen. Na onderzoeken bleek er een goedaardig gezwel in haar hoofd te zitten — zo groot als een mandarijn. Bij de eerste operatie kon niet alles worden verwijderd. Toen het later weer groeide, volgde in 2023 een tweede ingreep. Toen Inge wakker werd, zag ze niets meer. “Er was 60 procent kans op verbetering. Maar ook een kans dat ik evenveel of zelfs minder zou zien dan voorheen. Ik had nooit écht verwacht dat ik blind zou worden”, vertelt ze.
En toch? Geen paniek. Geen dramatisch inzinken. “Natuurlijk is het kut. Maar ik heb geen andere keuze dan ermee verder te gaan — en daar het beste van te maken.”
Acht maanden revalidatie: van douchen tot spraaksoftware
In een revalidatiekliniek leerde Inge opnieuw hoe ze dingen deed zonder zicht: douchen, zich aankleden, lopen met een blindenstok, werken met spraaksoftware op haar telefoon én laptop. Terwijl zij ontdekte wat nog wel kon, merkte ze dat de wereld om haar heen snel een nieuw label plakte: de blinde mevrouw met een beperking.
“Soms word ik behandeld alsof ik zielig ben en niks zelf kan. Dat neem ik mensen niet kwalijk — ze bedoelen het altijd goed. Maar dat stempeltje dragen? Dat is soms wel zwaar.”
Wandelclub weigert haar — en dat deed pijn
Voorheen liep Inge regelmatig 15 tot 20 kilometer. Ook tijdens haar revalidatie wandelde ze veel met vriendinnen. Toen ze zich aanmeldde bij een wandelclub voor ziende 55-plussers, werd ze afgewezen. “De smalle bospaden zijn te riskant om veilig te begeleiden”, kreeg ze te horen.
“In plaats van te kijken wat ik kan, keken ze alleen naar wat ik niet kan. Dat vond ik teleurstellend. Die betutteling — dat iemand anders bepaalt wat ik wel of niet mag doen — is confronterend.” Maar Inge is eerlijk: “Vroeger wist ik ook niet hoe ik met blinde mensen moest omgaan. Dus ik neem het hen niet kwalijk.”
Blindfluencers: geen advies, wel ruimte voor jouw keuzes
Inge leerde dat ‘zelfstandig leven’ niet betekent ‘alles alleen doen’. Het gaat juist om de vrijheid om zelf te beslissen: wanneer doe ik het zelf, en wanneer vraag ik hulp?
Daarom richtte ze Blindfluencers op: een platform met ervaringen en praktische tips van en voor blinde en slechtziende mensen. “Ik wil de mogelijkheden laten zien — niet vertellen wat je moet doen. Jij kiest wat bij jou past.”
Camino Anders Bekeken: samen, maar niet ‘voor’ elkaar
Die gedachte zit ook achter haar nieuwste avontuur: Camino Anders Bekeken, een twaalfdaagse wandeltocht waarbij blinde en slechtziende deelnemers samen met een ‘buddy’ (een ziende wandelpartner) op pad gaan. Geen reddingsactie, geen inspiratieporn — gewoon: uitdaging, vertrouwen, ontdekking.
Op 10 oktober begint Inge aan de tocht. En als ze vertelt wat ze van plan is, hoort ze vaak één van twee reacties:
➡️ “Wat knap dat je dat blind doet!”
➡️ “Dat kan je toch niet?”
Maar de waarheid zit, zoals altijd, ergens in het midden:
“Met mijn benen is niks mis. Maar ja — ik heb wel hulp nodig om te weten waar ik loop en welke route ik moet volgen.”
Winnaar wetenschappelijke microscoopwedstrijd gediskwalificeerd vanwege AI-gebruik
De winnaar van de Small World in Motion-wedstrijd — een wereldberoemde competitie voor bewegende beelden gemaakt met een microscoop — is officieel afgevallen. De reden? Zijn spectaculaire korte video, waarop trilhaartjes in de luchtwegen van een kind te zien waren, bleek niet echt te zijn. In plaats van op echte microscopische opnames gebaseerd, was het filmpje gedeeltelijk of geheel gegenereerd met kunstmatige intelligentie.
De inzending kwam van onderzoeker Ning Xu van de Tsinghua Universiteit in China. Hij had een video ingezonden van bewegende trilhaartjes bij een kind met PCD (Primary Ciliary Dyskinesia), een zeldzame erfelijke aandoening waarbij die trilhaartjes abnormaal of helemaal niet bewegen — wat leidt tot problemen met slijmverwijdering en ademhalen.
Maar zodra de winnaar bekend werd, begon de wetenschappelijke gemeenschap meteen te twijfelen. Een Britse expert op het gebied van PCD, Robert Hirst, zei tegen de BBC dat hij “meteen wist dat het filmpje niet echt was”. Volgens hem leken de cellen én de trilhaartjes in de video niks op wat je in werkelijkheid bij PCD-patiënten ziet. Andere wetenschappers wezen er ook op dat cellen in het filmpje plotseling opdoken of verdwenen — iets wat biologisch onmogelijk is. En toen mensen in de originele bestanden watermerken vonden die typisch zijn voor AI-generatie, was het bewijs bijna compleet.
Xu ontkende dat de beelden volledig nep waren. Volgens hem had hij alleen AI gebruikt om bepaalde kenmerken in grijsschaalafbeeldingen beter te herkennen en weer te geven — geen nieuwe beelden te genereren. Maar Nikon, de organisator van de wedstrijd, onderzocht de zaak grondig en concludeerde uiteindelijk dat de inzending toch niet aan de regels voldeed.
De prijs ging nu naar Nam Nhat Nguyen uit Vietnam, die een video instuurde van een kleine rondworm en een eencellig organisme — beide op echte microscopische opnames gebaseerd.
Dit soort gevallen wordt steeds vaker gezien sinds AI-beeldgeneratie zo toegankelijk is geworden. Zo werd in 2023 een Duitse kunstenaar gediskwalificeerd na zijn overwinning op de Sony World Photography Award, nadat bleek dat zijn foto volledig door AI was gemaakt — terwijl de jury dacht dat het een echte foto was met AI-ondersteuning. En in 2024 gebeurde het andersom: een fotograaf stuurde een échte, maar extreem surrealistische foto van een flamingo in voor een wedstrijd met een categorie specifiek voor AI-beelden. Hij deed dat expres, om te laten zien hoe makkelijk regels kunnen worden omzeild — en hoe lastig het soms is om ‘echt’ en ‘AI’ nog uit elkaar te houden.
