Vliegramp Apeldoorn 1946 na tien jaar weer herdacht: ‘Erkennen van verdriet’
In Apeldoorn is een vliegramp van tachtig jaar geleden na tien jaar weer herdacht. Bij het ongeluk kwamen destijds 22 schoolkinderen en de piloot om het leven. Tijdens de herdenking vandaag waren er toespraken en legden kinderen kransen neer bij een monument.
Wat er gebeurde op 7 oktober 1946
Op 7 oktober 1946 vloog een beginnend piloot met een militair vliegtuig over Apeldoorn. Hij was uitgekozen om naar Nederlands-Indië te vliegen, maar moest daarvoor nog een proefvlucht maken. Dat zou eigenlijk gebeuren in de buurt van vliegveld Valkenburg, bij Katwijk. Maar de piloot besloot naar Apeldoorn te vliegen, specifiek naar de toenmalige Christelijke HBS, het huidige Christelijke Lyceum. Hij wilde zijn moeder imponeren, die daar in de buurt woonde.
Maar het ging fout. De piloot raakte met een vleugel de schoorsteen van de school, waardoor de brandstoftank loskwam en door het dak van de gymzaal naar beneden kwam. Op dat moment waren 27 leerlingen aan het sporten in de zaal. De benzine van het vliegtuig vatte vlam en 22 leerlingen kwamen om het leven. Ook de piloot overleefde de ramp niet. Zijn moeder snelde na het ongeluk naar de school. Daar overleed ze aan een hartaanval toen ze hoorde dat haar zoon was omgekomen.
Een diepe indruk op Apeldoorn
De ramp maakte een enorme indruk op de inwoners van Apeldoorn. Dat weet Dies Griffioen maar al te goed. De 80-jarige vrouw was op het moment van de ramp net geboren, maar het incident raakte ook haar familie. “Iedereen in Apeldoorn heeft op een gegeven moment dat vliegtuig gehoord”, zegt ze. “Het is wel drie keer over de HBS gevlogen voordat het neerstortte.” Haar oma kreeg te horen dat haar zoon, Griffioens oom Willem van Kampen, bij het ongeluk zwaargewond was geraakt. Later kwam hij te overlijden.
Het stilzwijgen na de ramp
Griffioen denkt ook aan de gymleraar, die het moeilijk had na de ramp. “Hij is zelf die school in gelopen om kinderen te zoeken en heeft eigenlijk zijn hele leven gevonden dat hij had moeten sterven in plaats van alle jongens.” Na het ongeluk werd er niet meer over gesproken, zegt Griffioen. “De kinderen kregen de opdracht om te zwijgen over de ramp. Onderling praatten ze natuurlijk een beetje, maar het mocht niet. Het moest stilgezwegen worden. Na de oorlog was er zo veel leed, dat de strategie van de ggz was: stilzwijgen.”
Herdenken en erkennen van verdriet
Veertig jaar na de ramp werd de eerste herdenking gehouden. In 2016 gebeurde dat voor het laatst. Tot nu. “Ik dacht eerst: ik wil dit niet meer”, zegt Dies Griffioen. “Maar dan kruipt die hele angst van vroeger weer terug. Zoals bij ons thuis, dat het ongeluk niet verwerkt werd. Dat wil zeggen dat je continu een soort gigantisch verdriet hebt”, legt ze uit. “En dat is alsof er een vliesje wordt weggehaald van de wond. En dat komt dan helemaal weer boven.” Griffioen staat vandaag stil bij de jongens die om het leven zijn gekomen, maar ook bij het grote verdriet van de nabestaanden. “Het is ook een soort herdenken en erkennen van het verdriet.”
Schimmel op de muren en afval op de vloer: dit is de harde realiteit voor sommige arbeidsmigranten
Stel je voor: je woont in een huis waar schimmel de muren bedekt, afval zich opstapelt op de grond en het veel te druk is. Voor sommige arbeidsmigranten is dit helaas de dagelijkse realiteit. Maar klagen? Dat durven ze vaak niet. Waarom niet? Omdat hun werk en hun woning vaak aan dezelfde baas vastzitten. “De angst om je baan, inkomen of huis kwijt te raken, houdt veel arbeidsmigranten tegen,” vertelt Loes Hekkens van hulporganisatie FairWork.
Schrikbarende omstandigheden
Hoe erg het er soms aan toe gaat, bleek vorige week nog bij controles op 107 plekken in Midden-Brabant. De controleurs schrokken zich rot. Ze vonden enorme bergen afval, plafonds en muren vol schimmel, en woningen waar veel te veel mensen samenleefden en waar brandgevaar dreigde. Alsof dat nog niet genoeg was, kregen sommige arbeidsmigranten ook nog eens boetes – bijvoorbeeld omdat er een lamp bleef branden of omdat een vuilniszak niet snel genoeg was weggegooid. Op tientallen plekken bleken het huurcontract en het arbeidscontract bovendien aan elkaar vast te zitten.
Werk én woning in één keer kwijt
Die afhankelijkheid is precies wat arbeidsmigranten zo kwetsbaar maakt, zegt FairWork. Als je je baan verliest, verlies je niet alleen je inkomen, maar ook je woonruimte. Dat maakt de drempel om misstanden te melden enorm hoog. “Het verlies van werk en woning kan zelfs leiden tot dakloosheid.”
En dat het vaak misgaat, blijkt uit cijfers van het Leger des Heils en vakbond CNV. Volgens hen is inmiddels 60 procent van de dakloze mensen in Nederland arbeidsmigrant. “Daardoor durven mensen misstanden zoals te hoge huren, slechte huisvesting of andere vormen van misbruik vaak niet te melden,” zegt Hekkens. Dat heeft ook gevolgen voor de aanpak van het probleem. “Zonder meldingen kun je niet handhaven en controleren, en dan blijven misstanden bestaan.”
Rechten? Vaak onbekend
Er is nog een probleem: arbeidsmigranten weten lang niet altijd wat hun rechten zijn. Veel mensen spreken geen Nederlands, kennen de weg in Nederland niet en krijgen informatie niet in hun eigen taal. Daardoor is het niet vanzelfsprekend dat ze hulp weten te vinden. En zelfs als ze hun rechten wél kennen, betekent dat nog niet dat ze ervoor durven opkomen. Arbeidsmigranten zouden dezelfde bescherming moeten krijgen als andere werknemers, maar in de praktijk gaat dat volgens FairWork niet altijd goed. “We zien dat mensen soms te maken krijgen met druk vanuit de werkgever, verlies van werkuren, ontslag of verlies van huisvesting,” aldus Hekkens.
Hulp zoeken
Wie te maken krijgt met bijvoorbeeld hoge huren, onterechte inhoudingen op het loon of een gebrek aan privacy, kan hulp zoeken. Arbeidsmigranten kunnen onder meer terecht bij de gemeente, de Arbeidsinspectie of het Juridisch Loket. FairWork helpt arbeidsmigranten met ernstige problemen op de werkvloer en geeft in dertien talen informatie over hun rechten. De organisatie pleit voor betere bescherming van mensen die misstanden melden, strengere handhaving en het weren van malafide werkgevers. Vooral werk en wonen moeten volgens FairWork echt van elkaar worden gescheiden. “Zolang een arbeidsmigrant zijn woning kan verliezen door het verlies van werk, blijven de risico’s op uitbuiting, misbruik en dakloosheid groot.”
Piet Weerts is een held, maar we hebben er nog veel meer
Piet Weerts (80) uit Deurne
Piet Weerts, een tachtiger uit Deurne, liet zich maandagavond niet zomaar overmeesteren toen hij werd overvallen. Hij verzette zich hevig, waardoor de overvaller er vandoor ging. Sindsdien wordt Piet een held genoemd. Maar hij is zeker niet de enige die de afgelopen jaren moed toonde. Hier zijn zeven bijzondere verhalen.
Abdalrahman Mohamad (29) – Eindhoven
Afgelopen februari redde Abdalrahman Mohamad een bestuurder van een verbrandingsdood bij een ongeluk in Eindhoven. Hij lag op de bank toen hij een harde knal hoorde en meteen naar buiten rende om te kijken wat er aan de hand was. Daar zag hij metershoge vlammen uit een auto komen. De bestuurder hing er half uit, maar Abdalrahman wist hem op zijn blote voeten uit de vlammen te halen.
Pascal Borgignons en Alex Koenen – A58 richting Kaatsheuvel
Collega’s Pascal Borgignons en Alex Koenen reden op de A58 richting Kaatsheuvel toen zij een automobilist slingerend over de snelweg zagen rijden. Niet veel later zagen zij dat de vrouw voorover hing en onwel was geworden. Ze twijfelden geen moment en schoten te hulp. Zonder overleg reden ze, ieder met hun eigen vrachtwagen, de auto van de vrouw klem en schakelden de hulpdiensten in.
Dzmitry – Eindhoven
Een vrouw in Eindhoven nam de instructies van haar navigatiesysteem in januari wel heel letterlijk. Toen haar navigatiesysteem aangaf dat ze rechtsaf moest, reed ze vanaf Kanaaldijk-Zuid zo het kanaal in. Oplettende Dzmitry zag het gebeuren en sprong meteen het koude water in om haar te redden.
Danny van Lierop – Eindhoven
Danny van Lierop redde in 2022 zijn buren uit hun appartementencomplex in Eindhoven. Door brand in een van de appartementen zat een bewoner vast op een balkon. Danny redde de man en zorgde ervoor dat ook alle andere bewoners het gebouw op tijd konden verlaten.
Marco de Jongh – Bergen op Zoom
Rond middernacht betrapte Marco de Jongh uit Bergen op Zoom een inbreker in zijn huis. In een reflex rende hij achter de man aan, de vrieskou in. Door de schrik had hij niet in de gaten dat hij spiernaakt was. Het zorgde voor een bijzonder tafereel in het centrum en eindigde in een arrestatie.
Daisy Rasmussen (33) – Zevenbergen
Daisy Rasmussen uit Zevenbergen reed precies op het juiste moment door het centrum van haar dorp. Ze zag hoe een oudere man met zijn scootmobiel het water in reed. Ze aarzelde geen moment, sprong erachteraan en hield zijn hoofd boven water.
Jamy Schuurmans (10) – Helvoirt
De 10-jarige Jamy Schuurmans uit Helvoirt zag hoe zijn boezemvriend door het ijs zakte en kopje-onder ging. Jamy bedacht zich geen moment en trok de veel grotere Xander helemaal op eigen kracht uit het water.
Verplicht een warmtepomp aanschaffen? Dit betekent het voor jou
Vanaf 2029 wordt een hybride warmtepomp de norm
Volgens Woonminister Elanor Boekholt-O’Sullivan wordt het vanaf 2029 in veel situaties verplicht om een hybride slimme warmtepomp te installeren wanneer je oude cv-ketel aan vervanging toe is. Dat schrijft ze in een Kamerbrief. Met alleen een nieuwe cv-ketel plaatsen ben je er dan dus niet meer. Deze verplichting gaat gelden voor een groot deel van de huiseigenaren, al komen er wel uitzonderingen. Hoe die er precies uit komen te zien, wordt nog uitgewerkt.
Niet overal even makkelijk
Wat in ieder geval duidelijk is: voor woningen die al zijn aangesloten op een warmtenet (of dat binnenkort worden) geldt de plicht niet. Bij appartementen en monumenten is het nog maar de vraag of de verplichting haalbaar is. In appartementen is er vaak te weinig ruimte, en voor een warmtepomp in een monument heb je een vergunning nodig – die krijg je niet zomaar. Toch is het de bedoeling dat uiteindelijk ‘alle gebouwen’ overstappen op duurzame verwarming. Daarom laat de minister nog onderzoeken hoe en wanneer appartementen en monumenten hieraan kunnen voldoen, net als scholen en kantoren. In 2050 moeten namelijk alle gebouwen aardgasvrij en uitstootvrij verwarmd worden – dat is onderdeel van de klimaatafspraken met Brussel.
Hybride of volledig elektrisch?
Het kabinet hoopt dat zoveel mogelijk mensen kiezen voor een volledig elektrische warmtepomp, maar verplicht minimaal een slimme én hybride warmtepomp. Een hybride pomp werkt samen met je cv-ketel, waardoor je nog steeds gas verbruikt. Bij een volledig elektrische versie is dat niet zo, maar die is dan ook een stuk duurder. De hybride warmtepomp neemt het grootste deel van de verwarming voor zijn rekening. Je cv-ketel springt bij wanneer er snel veel warmte nodig is, bijvoorbeeld bij kou. Ook verzorgt de ketel het warme water in de badkamer en keuken. Gemiddeld bespaar je hiermee zo’n 65 procent gas, blijkt uit cijfers van het Kenniscentrum Duurzaam Leven (voorheen Milieu Centraal).
Hoe zo’n hybride warmtepomp eruitziet
De meeste hybride warmtepompen bestaan uit een warmtewisselaar – een klein kastje dat binnen bij de ketel komt te hangen – en een buitenunit die buiten wordt opgehangen, bijvoorbeeld tegen de buitenmuur of op het dak. Het kabinet wil dat warmtepompen in ‘alle gevallen’ slim zijn. Dat is niet alleen om je energierekening in de hand te houden, maar ook om het overvolle stroomnet te ontlasten. Slim betekent regelbaar: de pomp verwarmt bijvoorbeeld alleen op momenten dat het net minder belast wordt of wanneer de stroomprijzen laag zijn. Ook kan hij afgestemd worden op andere energieslurpende apparaten in huis, met behulp van software. Met meer warmtepompen groeit ook de vraag naar elektriciteit, en het is nog maar de vraag of ons stroomnet dat aankan. Slimmer stroomverbruik maakt schaarse ruimte op het net vrij. In de Nederlandse Technische Afspraak (NTA) is voorlopig vastgelegd waaraan slimme warmtepompen technisch moeten voldoen.
Wat kost het je?
Wie aan een nieuwe cv-ketel toe is, moet dus minimaal een hybride warmtepomp laten installeren. Daar ben je zo’n 8000 euro voor kwijt voor een warmtepomp met een vermogen van ongeveer 4 kW, inclusief nieuwe ketel en installatie. De kosten verschillen per leverancier en installateur, en ook de verschillende typen en vermogens hebben verschillende prijzen. Voor een hybride warmtepomp is meestal geen zwaardere stroomaansluiting nodig. Soms moet je wel je vloerverwarming of radiatoren aanpassen om hem goed te laten werken. Ook heb je plek nodig voor het apparaat buiten, maar grote verbouwingen zijn niet nodig. De installatie is over het algemeen redelijk compact, belooft installateur Ed Takken tegenover RTL Nieuws. En de warmte voelt hetzelfde: “Je voelt er niets van.” Je gaat meer stroom verbruiken, maar minder gas – en stroom is goedkoper, weet Takken.
Wat levert het op?
Gemiddeld verbruik je dus zo’n 65 procent minder gas, wat al snel meerdere tientjes per maand aan energiekosten kan schelen. In een matig geïsoleerde hoekwoning bespaar je met een hybride warmtepomp ongeveer 600 euro per jaar, becijfert het Kenniscentrum Duurzaam Leven. “Gek genoeg zijn de huizen die slechter geïsoleerd zijn, die dus onzuiniger zijn, eerder uit de kosten, omdat die meer besparen op hun aardgas”, zegt adviseur Simone Tresoor van het kenniscentrum. “Dus de grotere huizen met een matige tot slechte isolatie, dat zijn wel de huizen die ook het snelst hun warmtepomp hebben terugverdiend.”
Subsidies en leningen
Per huishouden is er een subsidie van zo’n 2000 euro beschikbaar: de Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE). De bedragen verschillen per type installatie en zijn onder meer afhankelijk van de energiezuinigheid. Meer over de voorwaarden vind je hier. Op dit moment wordt in Den Haag nog bekeken of de subsidiebedragen vanaf 2027 omlaaggaan – dat zorgde recent al voor een piek in de subsidieaanvragen. Huiseigenaren kunnen via het Nationaal Warmtefonds ook een lening afsluiten voor bijvoorbeeld isoleren of de aanschaf van een warmtepomp. Voor mensen met een inkomen tot 60.000 euro geldt daarbij dat er geen rente wordt gerekend.
Shell en Exxon trakteren zichzelf op 1,4 miljard uit kas NAM, minister eist uitleg
Het gaat om een ‘aanvullende uitkering’
De NAM heeft in het jaarverslag over 2025 laten weten dat het gaat om een zogeheten ‘aanvullende uitkering’. Het Financieele Dagblad was de eerste die dit nieuws naar buiten bracht. Met de winstuitkering van dat jaar erbij opgeteld, keert de NAM in totaal 1,43 miljard euro aan dividend uit aan de twee oliebedrijven. Dat is bijna 1 miljard euro meer dan de nettowinst van vorig jaar.
Shell en Exxon delen de helft
Shell en Exxon hebben ieder de helft van de NAM in handen. De gang van zaken roept de nodige vragen op, zo reageert verantwoordelijk minister Pieter Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, CDA) na vragen van RTL Z. “Ik ga de betrokken partijen zo spoedig mogelijk om opheldering vragen.”
Solvabiliteit onder de 25 procent
Het gevolg van het uitkeren van dit superdividend is dat de NAM een stuk minder geld in kas heeft. De zogeheten solvabiliteit komt namelijk onder de 25 procent, verwacht de NAM. Het gaat dan om de verhouding tussen het totale vermogen van een bedrijf en het eigen vermogen, vaak uitgedrukt in een percentage: de solvabiliteitsratio. Deze wordt gebruikt om de ‘financiële robuustheid’ te meten bij bedrijven, en dus ook bij de NAM. Daar is het niet zomaar een cijfer.
Afspraken over de gaswinning in Groningen
In het kader van de afwikkeling van de gaswinning in Groningen zijn er afspraken gemaakt over de bijdrage van de NAM aan het vergoeden en repareren van de bevingsschade. Deze afwikkeling is een ingewikkeld dossier geworden. Een waarin de staat en de oliebedrijven lijnrecht tegenover elkaar staan. Om te voorkomen dat de NAM niet genoeg geld in kas heeft om zijn aandeel in de schade te betalen, mag er geen winstuitkering aan Shell en Exxon gedaan worden als dit als gevolg heeft dat de solvabiliteit onder de 25 procent komt. Die afspraak wordt nu dus met de voeten getreden door Shell en Exxon. Zij hebben namelijk verzocht om de extra winstuitkering, meldt de NAM. “De NAM is geen partij bij deze afspraken”, schrijft het bedrijf in de verantwoording in het jaarverslag.
Jaren onder de solvabiliteitsgrens
De NAM zit overigens sinds 2018 nagenoeg ieder jaar onder de solvabiliteitsgrens, blijkt uit een analyse van RTL Z van de jaarverslagen. In 2020 was de solvabiliteit een schamele 3,7 procent. In 2023 ging het alweer een stuk beter. En in 2024 kwam de solvabiliteit uit op een kleine 40 procent. Ruim boven de afgesproken grens uit de afspraak. Toeval of niet: over dat jaar keerde de NAM vorig jaar 3 miljard euro aan dividend uit aan de twee eigenaren. Het gevolg: de solvabiliteit ligt met 25,7 procent net boven de grens. En duikt er met het superdividend over 2025 vermoedelijk onder. Wel is afgesproken dat de NAM het geld direct kan terugvragen als daar behoefte aan is. Dit recht geldt overigens niet onbeperkt: de NAM kan dit tot en met september 2031 doen.
Zorgen voor de toekomst
Dat de NAM aangeeft voldoende geld in kas te hebben om alle rekeningen te betalen, neemt hij ter kennisgeving aan. “Maar voor de toekomst maak ik mij zeker zorgen.” Volgens Shell is dat niet nodig. Een woordvoerder van Shell wijst bij naar de steun van de aandeelhouders in de vorm van garanties en de mogelijkheid voor NAM om geld te lenen als dat nodig is. “NAM is en blijft financieel robuust en haar kaspositie blijft toereikend voor het dekken van toekomstige verplichtingen”, zegt hij. Het geld kan Shell goed gebruiken om te investeren in andere projecten, legt hij verder nog uit.
Escalerende juridische strijd
Shell laat ook nog doorschemeren dat de extra uitkering past in de al jarenlang slepende afwikkeling van het gaswinningsdossier. “Verder hebben we (…) altijd aangegeven graag tot een finale, allesomvattende oplossing te komen met de overheid”, meldt het bedrijf. “Dat is voor alle partijen beter dan een escalerende juridische strijd die haaks staat op de noodzaak om in geopolitiek onrustige tijden juist samen te werken.” Dat bovenstaande wens zich wellicht niet verhoudt tot het schenden van een eerder gemaakte afspraak, is volgens Shell niet het geval. “Deze distributie staat zo’n oplossing zeker niet in de weg”, reageert de woordvoerder op een vraag hierover.
Alle juridische middelen
Op het ministerie denkt men daar heel anders over. “Als er aanleiding voor is, ga ik weer naar het scheidsgerecht. Dat is altijd mogelijk, ook met terugwerkende kracht, mocht NAM niet meer aan haar verplichtingen kunnen voldoen”, laat Heerma weten. “Ik zet alle juridische middelen in die nodig zijn om deze procedures goed te kunnen voeren.” Er worden al tal van procedures gevoerd over onder meer de bijdrage van de NAM aan het herstellen van de schade. De oliereuzen gaan tot het uiterste om zo min mogelijk te betalen, meldde RTL Nieuws eerder dit jaar. Daarnaast werden de gasopslagen van de NAM zo leeg mogelijk gepompt voordat deze werden overgedragen aan EBN. Dat is het staatsbedrijf dat is belast met het vullen van de gasvoorraden. Het kabinet houdt de gaskraan in Groningen dicht, maar er zijn nog honderden andere ongebruikte gasvelden.
Van Lieshout grijpt op WK judo naast het brons, goud voor onklopbare Japanse
Geen podiumplek voor Van Lieshout op het WK judo
Joanne van Lieshout heeft net naast een medaille gegrepen op het WK judo. De 23-jarige Brabantse moest in de klasse tot 63 kilogram de bronzen medaille laten schieten. In de troostfinale was Enchriilen Lkchagvatsjogoo uit Mongolië, de nummer twee van de wereldranglijst, te sterk.
Hoe de wedstrijd om het brons verliep
Eerder op woensdag had Van Lieshout in de halve finales verloren van de Japanse titelverdedigster Haruka Kaju, die daarna het goud pakte. In de troostfinale speelde Van Lieshout afwachtend en nam ze te weinig initiatief. Dat leverde haar twee straffen op, terwijl de klok doortikte. Met nog vijftig seconden op de teller wist Lkchagvatsjogoo haar eerste en enige punt te pakken met een yuko, de kleinst mogelijke score. Die kreeg ze door Van Lieshout op de zij te gooien.
Sterke start van het toernooi
De regerend Europees kampioene Van Lieshout begon woensdag als een van de titelfavorieten op de tatami in Bakoe en maakte aanvankelijk een prima indruk. De judoka uit het Brabantse Lierop is de nummer vier van de wereld en werd in 2024 nog wereldkampioen. Ze stoomde door naar de halve finales met zeges op Lubjana Piovesana (ippon), Natalia Kropska (ippon) en tweevoudig Europees kampioene Renata Zachová (yuko).
Onklopbare Kaju te sterk
Tegen de onklopbare titelhoudster Kaju was het een ander verhaal. De mondiale nummer één uit Japan versloeg Van Lieshout op ippon en boekte daarmee haar 39ste overwinning op een rij. Voor de 23-jarige Van Lieshout betekende het haar vierde nederlaag in vier partijen tegen de 26-jarige Kaju. Sinds haar debuut op het hoogste niveau heeft de Japanse nog nooit verloren.
Deel artikel: Advertentie viaSter.nl (opent in nieuw venster)
