Laaggeletterdheid: een probleem dat meer mensen raakt dan je denkt
Stel je voor: je krijgt een brief van de gemeente en je snapt er eigenlijk niks van. Of je leest de bijsluiter van je medicijnen en raakt volledig de draad kwijt. Voor Jolanda van Dulken (59) uit Oosterhout is dat dagelijkse realiteit. Ze is laaggeletterd, en dat maakt bepaalde momenten behoorlijk stressvol.
Hoe Jolanda anderen helpt met duidelijke taal
Jolanda weet dus als geen ander hoe belangrijk het is dat teksten begrijpelijk zijn. Daarom zet ze zich in om organisaties te helpen hun teksten simpeler te maken. Zo zit ze op een dag samen met andere leden van het Taalpanel en medewerkers van Waterschap Brabantse Delta in een vergaderruimte van bibliotheek Nieuwe Veste in Breda. Op tafel ligt een tekst die op de website van het waterschap moet komen. De grote vraag: snapt iedereen dit?
Jolanda leest de tekst hardop voor en al snel blijkt: dit is niet bepaald makkelijk. Zinnen worden ingekort, lastige woorden verdwijnen. “Iedereen moet kunnen begrijpen waar iets over gaat,” zegt ze.
Wat er gebeurde in Jolanda’s jeugd
Toen Jolanda jong was, kreeg ze een stuipaanval waardoor haar hersenen beschadigd raakten. “Eerst kon ik niets meer en was ik bijna dood. Maar uiteindelijk kwam alles terug, behalve kunnen lezen en schrijven.” Dat heeft nog steeds een grote impact op haar leven.
Als Jolanda een brief niet begrijpt, belt ze gewoon de instantie die hem stuurde. Maar dat gaat niet altijd even soepel: “De één legt het netjes uit, de ander zegt: dat moet je maar aan iemand anders vragen, daar ben ik niet voor.”
Schamen deed ze jarenlang
Jarenlang schaamde Jolanda zich voor het feit dat ze laaggeletterd is. “Ik kan best goed praten. Maar zodra ik iets moet lezen, horen ze dat ik er moeite mee heb. De angst die je dan voelt, is met geen pen te beschrijven.”
Sinds een paar jaar praat ze er openlijk over als ervaringsdeskundige bij het Taalpanel van het Digi-Taalhuis in Breda. “Vroeger stond ik in elkaar gedoken en durfde ik niet te praten. Nu zeg ik: hier ben ik, kom maar op!”
Het komt vaker voor dan je denkt
Volgens Miranda Dahlhaus van het Digi-Taalhuis komt laaggeletterdheid veel vaker voor dan mensen denken. “Eén op de vijf mensen is laaggeletterd in Nederland. De helft van die mensen is in Nederland opgegroeid.”
In de week van Lezen en Schrijven is er landelijk extra aandacht voor dit onderwerp. Miranda ziet dagelijks hoeveel impact laaggeletterdheid heeft: “Wanneer je brieven of bijsluiters niet kunt lezen, heeft dat gevolgen voor je werk of je gezondheid. Het kan er ook voor zorgen dat je afspraken niet nakomt en zelfs in de schulden raakt wanneer je een brief over een boete niet begrijpt.”
Ook sociaal gezien heeft het gevolgen: “Mensen krijgen het gevoel dat ze niet meetellen in de maatschappij en trekken zich terug.”
Hulp is er voor iedereen
Wie hulp nodig heeft met lezen en schrijven, kan terecht bij Digi-Taalhuizen in het hele land. In Breda zit het Digi-Taalhuis onder meer in bibliotheek Nieuwe Veste. “Zoek ons op, we helpen je graag!” moedigt Miranda aan.
Jolanda heeft ook een boodschap voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven: “Kom ervoor uit. Je zult zien dat er een wereld voor je opengaat. Je hoeft je niet te schamen. Als we elkaar allemaal een beetje helpen wordt de wereld een stuk mooier.”
Klemgereden, achtervolgd of gestalkt: familierechtadvocaten vrezen voor veiligheid
Advocaten delen heftige voorbeelden van bedreiging
De advocaten die meededen aan het onderzoek vertellen openlijk over de bedreigingen die ze meemaken. Eén van hen schrijft: “Waar moet ik beginnen: wederpartij aan de deur, online bedreigd, m’n auto beklad, autodak opengesneden.” Een ander kreeg te maken met iemand die dreigde “mijn knieschijven kapot te schieten.” En bij weer iemand anders werd een explosief tegen de deur van het kantoor gelegd. Dit zijn dus geen losse incidenten.
4 op de 10 familierechtadvocaten bedreigd
Uit het onderzoek van Investico blijkt dat 4 op de 10 familierechtadvocaten die meededen te maken hebben gehad met bedreiging. Dat gebeurt vaak in zaken waar huiselijk geweld en “intieme terreur” spelen: geweld, bedreiging en psychologische controle door een partner. De rechtszaken gaan bijvoorbeeld over scheidingen of omgangsregelingen met kinderen.
“De advocaat wordt gezien als het verlengstuk van de ex-partner,” zegt familierechtadvocaat Glenda Raap, voorzitter van de vereniging voor familierechtadvocaten (vFAS). “Zodra een gewelddadige of controlerende partner merkt dat hij minder grip krijgt op de ex-partner, richt hij zich op de advocaat.” Meestal gaat het volgens Raap om mannen die de advocaat van hun ex-partner bedreigen.
Özge Öztürk werd dag en nacht gestalkt
Zo ging het ook in een zaak van familierechtadvocaat Özge Öztürk. Ze stond een vrouw bij die in een blijf-van-mijn-lijf-huis zat. Haar ex was een zaak begonnen omdat hij de kinderen niet mocht zien. “Hij vond dat ik daarvoor verantwoordelijk was,” zegt Öztürk. “Ik was kort ervoor bevallen, en zat om twaalf uur ’s nachts op de bank met de babyfoon. Toen begon het stalken.”
Öztürk ontving dag en nacht dreigende berichten. “Hij hield me in de gaten op de sociale media. ‘Jij gaat op vakantie terwijl ik mijn kinderen niet kan zien’, schreef hij. Toen stuurde hij een spraakbericht in het Turks: ‘Als jij dit niet oplost, zal mijn vuur jouw kant opkomen.’ Hij zou zorgen dat ik mijn kinderen nooit meer zou zien.” Dat bericht vond Öztürk zo verontrustend dat ze de politie inschakelde. “Ik heb vaker gescheld of vervelende berichten ontvangen, maar dit ging over mijn kinderen. Daar ligt voor mij de grens.”
De politie voerde een stopgesprek met de dader en vertelde hem dat hij vervolgd kan worden als hij doorging met stalken. “Toen is het gestopt. Maar ik heb me echt onveilig gevoeld. Na een zitting zijn beveiligers met me meegelopen tot mijn auto.”
Aantal bedreigingen neemt toe
Het aantal bedreigde familierechtadvocaten neemt toe, vreest Glenda Raap. “We hebben geen harde cijfers, maar we krijgen wel veel signalen die daarop wijzen.” Volgens Raap worden de bedreigingen ook steeds heftiger. Dat heeft grote gevolgen. “Veel advocaten willen dit gewoon niet meer. Er werken binnen het familierecht veel vrouwen met een gezin. Daar heb je ook een verantwoordelijkheid voor. Ik hoor van veel advocaten dat ze dit soort zaken helemaal niet meer doen.”
Voor cliënten wordt het daardoor steeds moeilijker om een advocaat te vinden. “Advocaten die deze zaken wel doen, krijgen er eindeloos veel binnen,” zegt Raap. “Die zeggen: ik kan die lang niet allemaal aannemen. Het probleem komt uiteindelijk terecht bij de slachtoffers. Die kunnen nergens meer terecht.”
Öztürk weigerde daarna vergelijkbare zaak
Özge Öztürk heeft de zaak van haar cliënt uit het blijf-van-mijn-lijf-huis afgemaakt, ondanks dat ze werd gestalkt. “Maar daarna kreeg ik een vergelijkbare zaak, en toen heb ik gezegd: dat ga ik niet doen. Als er een risico voor mijn gezin is, begin ik er niet aan.”
Dat speelde onlangs nog, vertelt Öztürk. “Ik zou een vrouw bijstaan. Een week later werd ik door haar man gebeld. ‘Als mijn ex niet meewerkt, zul je wel zien wat er gaat gebeuren’, zei hij. Toen heb ik tegen die vrouw gezegd: ik regel een andere advocaat voor je.”
Familierecht vaakst bedreigd, nog meer dan strafrecht
Het familierecht hoort inmiddels bij de rechtsgebieden waar advocaten relatief het vaakst met bedreiging te maken krijgen, nog meer dan in het strafrecht. Dat blijkt uit een enquête onder advocaten die in 2024 werd uitgevoerd door onderzoeksbureau Ipsos I&O.
“Grote strafzaken krijgen meer media-aandacht,” zegt Sander Janssen, bestuurslid bij de Nederlandse Orde van Advocaten. “Maar we zien bedreigingen ook in andere rechtsgebieden, zeker in het familierecht.” Volgens Janssen is dat niet verrassend. “Als het gaat over omgangsregelingen met kinderen, komen daar heftige emoties bij kijken. Die zijn te begrijpen, maar worden op een hele verkeerde en gevaarlijke manier geuit.”
Opleiding moet advocaten weerbaarder maken
“Ik denk dat er al tijdens de opleiding aandacht voor zou moeten zijn,” zegt Raap. “Advocaten die de beroepsopleiding volgen, zijn vaak rond de 25 à 30 jaar. Je hebt dan meteen contact met cliënten. Dan moet je leren hoe je dit soort risico’s herkent.”
Er bestaan al weerbaarheidstrainingen voor familierechtadvocaten, maar Sander Janssen constateert dat het niet genoeg is. “We moeten meer doen dan alleen losse trainingen voor advocaten die dat zelf graag willen.” Samen met de vereniging voor familierechtadvocaten is de Orde bezig met het ontwikkelen van lessen tijdens de opleiding. “Het is eigenlijk bedroevend dat het moet, maar wel de realiteit.”
Over het onderzoek
Voor dit onderzoek verspreidde onderzoeksplatform Investico een enquête onder 1700 advocaten die werkzaam zijn in het familierecht. 900 van hen zijn lid van vFAS, de vereniging van familierechtadvocaten. vFAS hielp ook mee met het opstellen van de vragen. 440 advocaten vulden de vragenlijst in. Het onderzoek werd uitgevoerd door Investico-journalisten Jolanda van der Beld en Bobby Uilen, en kwam tot stand in samenwerking met RTL Nieuws en de Groene Amsterdammer.
Defensie-uitgaven gaan iets minder hard omhoog: 700 miljoen euro besparing tot 2035
Dat blijkt uit Prinsjesdagstukken die onze Haagse redactie in handen heeft.
In 2031 worden de uitgaven met 130 miljoen naar beneden bijgesteld. Dat bedrag loopt op tot 150 miljoen euro structureel in 2035. In totaal betekent dat tussen nu en 2035 een besparing van 700 miljoen euro op het defensiebudget.
Toch nog steeds miljarden meer
Ondanks deze bijstelling gaan de totale defensie-uitgaven komende jaren nog altijd met vele miljarden euro’s omhoog. Dit jaar heeft Defensie al zo’n 27 miljard euro te besteden. Om aan de nieuwe NAVO-norm te voldoen, stijgen de uitgaven komende jaren naar ver boven de 40 miljard euro in 2035.
Nieuwe NAVO-norm
Op de NAVO-top in Den Haag vorig jaar is afgesproken om de defensie-uitgaven fors te verhogen tot 3,5 procent van het bruto binnenlands product in 2035. In Nederland betekent dit dat er op termijn jaarlijks 16 tot 19 miljard euro extra nodig is, zo becijferde het toenmalige kabinet.
Reactie politiek verslaggever
“Door de lagere verwachte economische groei de komende jaren hoeft er dus iets minder geld vrij te worden gemaakt om toe te groeien naar de nieuwe NAVO-norm”, zegt politiek verslaggever Roel Schreinemachers. “Tegelijkertijd gaat dit om uitgaven vanaf 2031. Als het economische beeld komende jaren weer verbetert, kan het zijn dat er juist weer geld bij moet om dit doel te halen.”
De Hardenbergerbrug bij Nijkerk is weer volledig open
De Hardenbergerbrug in de A28 bij Nijkerk is sinds kort in beide richtingen weer toegankelijk. Dat laat Rijkswaterstaat weten. Eerder vanavond ging eerst de kant richting Amersfoort en Utrecht open, en kort daarna volgde ook de richting Zwolle.
Waarom ging de brug dicht?
Afgelopen maandag ging de brug plotseling dicht. Uit voorzorg, want rond de pijlers van de brug was zo veel zand en grind weggespoeld dat de veiligheid van de constructie niet meer gegarandeerd kon worden.
Spoedreparatie
De afgelopen dagen heeft Rijkswaterstaat hard gewerkt om het probleem op te lossen. De pijlers van de brug zijn opgevuld met zand. Daarnaast is er grind in het water gestort om de bodem van de vaart onder de brug weer stevig te maken.
Verkeerschaos
De onverwachte afsluiting zorgde voor flink wat verkeersoverlast in de regio. In de ochtend- en avondspits stonden er lange files. Voor het vrachtverkeer kwam deze afsluiting bovenop andere afsluitingen, wat tot behoorlijk wat frustratie leidde bij transportbedrijven.
Piloot gecrasht Amazon-vliegtuig waarschuwde collega voor te hoge snelheid
Een piloot van het Amazon-vrachtvliegtuig dat van de landingsbaan schoot in Miami, waarschuwde zijn collega in de cockpit dat het vliegtuig te snel ging. Afgelopen weekend gleed het toestel door een nog onbekende oorzaak van de landingsbaan af. Daarbij kwamen vijf mensen om het leven.
Een van de piloten waarschuwde gedurende de laatste 2 minuten voordat het misging dat ze de landingsbaan met een te hoge snelheid naderden. Ook drong hij op het laatste moment erop aan de landing af te breken. Dat blijkt uit fragmenten van de opnames uit de cockpit die onderzoekers gisteren vrijgaven.
De Amerikaanse onderzoeksraad voor vervoersveiligheid (NTSB) maakte enkele details van de geluidsopname bekend. Dat deed de NTSB nadat allebei de piloten waren gehoord. Het volledige transcript wordt pas later in het onderzoek vrijgegeven.
Op de waarschuwingen over de te hoge snelheid kwam geen eenduidige reactie van de andere piloot, zeggen de onderzoekers. Ook klonk er in de cockpit van de Boeing 767 meerdere keren een waarschuwing dat het toestel te laag vloog. Er werd niet gezegd welke van de twee piloten de opmerkingen maakte.
Experts die persbureau AP sprak, zetten vraagtekens bij de samenwerking tussen de piloten. Ook gaven verschillende experts aan dat de piloten de landing hadden moeten afbreken, om vervolgens een nieuwe poging te wagen om te landen. Volgens een voormalig piloot en veiligheidsexpert was er sprake van een gebrek aan coördinatie bij de piloten. “Waar is het leiderschap bij het aansturen van de cockpit? En waarom werden de richtlijnen uit het vluchthandboek niet gevolgd?”
Een ooggetuige filmde hoe het Amazon-vliegtuig doorschoot: De vijf mensen die omkwamen zaten in twee voertuigen op de grond die het vliegtuig ramde. Het gaat om inzittenden van een busje van een schoonmaakbedrijf en van een auto die eigendom is van de internationale luchthaven van Miami. Nog eens drie mensen raakten zwaargewond en twee anderen werden met lichte verwondingen in het ziekenhuis opgenomen. De twee piloten overleefden de crash.
Waarom deze wandelaars juist níét het bos in trekken
Waar de meeste wandelaars hun heil zoeken in het bos, op de hei of in een natuurgebied, doen Dyon Noy en Henrie van Zoggel het lekker anders. Deze twee mannen uit Uden wandelen het liefst door volksbuurten. En dat is ze goed bevallen: inmiddels hebben ze 26 routes door wijken in heel Nederland uitgestippeld. “Stuk voor stuk pareltjes.”
Even genieten op het Edisonplein
Op het Edisonplein in Eindhoven staan Dyon en Henrie tevreden rond te kijken. “Ik vind dit een van de mooiste stukjes van Eindhoven”, zegt Dyon over Woensel-West. Die wijk had vroeger de naam van een achterstandswijk, maar is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de meest kleurrijke, creatieve en levendige volksbuurten van de stad. Dyon: “Mensen hebben hier plezier, er is veel leven.”
Vooroordelen over volksbuurten
Dat volksbuurten niet mooi zouden zijn? Daar geloven de twee allang niet meer in. “Al dacht ik dat in het begin ook. Volksbuurten, wat moet je daar dan gaan doen”, lacht Henrie. “Maar je loopt echt door iconen van wijken. Het zijn stuk voor stuk pareltjes.”
Van voetbalvaders naar wandelmaten
De twee kennen elkaar al jaren. Ze waren de leiders van het voetbalteam van hun twee zonen. “Destijds kwamen we in onze gesprekken niet verder dan dat het ging over het handhaven van de orde”, lacht Dyon. “Tot ik een paar jaar geleden een wandelgids kreeg van een kennis. Ik keek op de achterkant en daar zag ik een foto van Henrie. Ik wist helemaal niet van hem dat hij graag wandelt.”
Een hobby van Henrie
Wandelen, vooral door de natuur, bleek al tientallen jaren een hobby van Henrie. Een uitnodiging voor een gezamenlijke wandeling was dan ook een logisch vervolg. “We liepen samen door het Bossche Broek. Ik zag bomen en vogels zonder er de details van te weten”, vertelt Dyon. “Maar hij kon me daar veel meer over vertellen.”
Allebei een expert
“Maar een gedeelte van de wandeling ging ook over de Bossche binnenstad”, herinnert Henrie zich. “Toen was Dyon opeens de deskundige en vertelde hij me van alles over architectuur, volksbuurten en sociale woningbouw. Zo is het idee ontstaan om in dat soort buurten te gaan wandelen en te kijken hoe ze er écht uit zien.”
Kleine tuinen, groot plezier
Volgens Dyon vertellen juist deze wijken veel over een stad. Hij wijst op de kleine voortuintjes bij de huizen in Woensel-West. “Kijk, wat ik in dit soort straten prachtig vind zijn al die verschillende soorten voortuinen. Het zijn kleine huizen, dus het zijn eigenlijk een soort verlengde woonkamers. Ze zijn allemaal anders. De een nog meer uitgesproken dan de ander.”
Hoe woont de Nederlander echt?
De afgelopen twee jaar hebben de heren 26 wandelingen gemaakt door volksbuurten in het hele land. “Als je echt wil weten hoe de Nederlander woont, dan moet je naar volksbuurten”, verklaart Henrie hun fascinatie. “En je kunt al die details eigenlijk alleen maar wandelend zien. Dat zie je niet als je door een wijk rijdt of fietst. Het is fantastisch: ik moedig iedereen aan om te gaan lopen.”
