Vught verplaatst in oktober compleet stationsgebouw bijna 14 meter
Het is een flinke klus: het monumentale stationsgebouw in Vught moet wijken voor de verdieping van het spoor. In oktober wordt het hele gebouw in één keer bijna 14 meter opgeschoven. Het gevaarte weegt meer dan 700 ton en glijdt via een soort rails naar zijn nieuwe plek. Er wordt geen centimeter aan het toeval overgelaten.
Wie het spektakel van dichtbij wil zien, kan in oktober komen kijken. Taco Bresser is specialist in het verplaatsen van bouwwerken. Donderdagmiddag vertelt hij hoe hij deze klus in Vught wil aanpakken met zijn bedrijf. Het is niet het eerste gebouw dat hij verplaatst, en zeker niet het grootste. “Maar wel een leuke en bijzondere klus,” zegt Bresser.
Op een dienblad
Met veel enthousiasme vertelt hij hoe het oude station uit 1868 op een soort betonnen dienblad wordt gezet. Op de oude plek komt onder het gebouw een betonnen plaat. Dat is geen kleintje, want het station is 28 bij 9,5 meter. Met vijzels wordt de plaat 80 centimeter opgetild en op een schuifbaan gelegd. “Die kun je vergelijken met een tramrails,” zegt Bresser. “Het zijn profielen waarover het gebouw heen wordt gezet. Met stukken van 40 centimeter duwen ze het gebouw dan opzij.”
Het stationsgebouw moet plaatsmaken voor de verdiepte ligging van het spoor in Vught. In een soort bak komen de rails en de perrons te liggen, precies op de plek waar nu het oude station staat.
Veiliger en stiller
Erik Gennissen is bouwmanager van de Alliantie Vught Verdiept. Ook hij vertelt vol passie over de megaklus. “Er verdwijnen vijf overwegen in Vught. Het wordt veiliger en stiller bij het spoor. De N65, de weg tussen Den Bosch en Tilburg, komt in plaats van onder het spoor over het spoor te liggen. Een enorme klus, waar we in 2024 mee begonnen zijn.”
Gennissen somt op dat er dertien kunstwerken gemaakt moeten worden – de vakterm voor auto- en fietstunnels onder en over het spoor. Om het geluid bij de huizen weg te houden, komen er ook 27 geluidsschermen langs het spoor. Uiteindelijk moet in 2030 de eerste trein over de verdiepte rails rijden.
Heldendaad van stationschef
“We wilden het stationsgebouw vanaf het begin behouden vanwege de historische waarde, het is een rijksmonument,” legt Gennissen uit. “Eigenlijk zouden we de kelder niet meenemen naar de nieuwe plek. Maar toen bleek dat ook de kelder een bijzondere geschiedenis heeft, moest die ook worden verplaatst.”
Hij doelt op de heldendaad van stationschef Willem Jooren, die in de Tweede Wereldoorlog veel volwassenen en kinderen redde die op transport moesten naar Duitsland. Via een luik naar de kelder en een trap aan de andere kant van het station konden ze in het donker naar Boxtel vluchten, waar verzetsmensen hen opvingen.
Plavuizen terug op hun plek
“Om de kelder ook mee te kunnen nemen in de verplaatsing, moesten we eerst de oude plavuizen en klinkers eruit halen,” vertelt verplaatsingsspecialist Bresser. “Die hebben we keurig bewaard en die worden natuurlijk weer teruggeplaatst.”
“Ook de twee trappen van het gebouw nemen we mee naar de nieuwe plek, al vervoeren we die apart,” legt Bresser uit. “Eerst maken we ze los van het gebouw en zetten we ze tijdelijk apart. Als alles weer op zijn plek staat, maken we de trappen weer aan het oude station vast.”
Grotere klussen elders
Bresser heeft vertrouwen in het project. Hij heeft grotere klussen gedaan over de hele wereld. Zo verplaatste hij een gebouw in Azerbeidzjan van maar liefst 19.000 ton en een schoorsteen van 40 meter hoog in Roosendaal – ook geen gemakkelijke klussen. Het is nog onduidelijk wanneer het station precies verschuift in oktober. Bresser denkt het wel in één dag te kunnen doen, maar heeft voor de zekerheid een extra dag ingepland. Dan moet het zeker lukken.
Ratten op bezoek door de droogte: “Ze zoeken water bij mensen”
Een Tilburgse wijk heeft last van ratten en ook in een verzorgingstehuis in Eindhoven duiken de knaagdieren ineens op. Het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) merkt dat het aantal meldingen over het algemeen toeneemt. Het zou kunnen dat de aanhoudende droogte ervoor zorgt dat ratten hun vertrouwde plekjes in de natuur verlaten en op zoek gaan naar vochtige plekken, zoals bij mensen in de buurt.
Directeur Gerhard Geurtse van het KAD zegt dat het lastig te zeggen is of er nu écht meer ratten zijn. “Niemand doet een complete rattencensus”, lacht hij. “Wat we wél zien, is dat er meer meldingen binnenkomen van particulieren. Er zit zeker een stijgende lijn in.”
Geen duidelijk antwoord
Waar die toename precies vandaan komt, is volgens Geurtse lastig te verklaren. Het zou kunnen dat het tegenwoordig makkelijker is om een melding te doen. “Maar het kan ook zo zijn dat mensen sneller een melding maken dan vroeger. Soms is één rat al genoeg om de pest in te hebben.”
Het droge en warme weer speelt in ieder geval een rol. Vooral de bruine rat heeft het moeilijk in de natuur nu het water schaars is. “Die rat heeft écht vrij water nodig om te overleven”, legt Geurtse uit. “Als dat er niet is, moet hij op zoek naar andere plekken. Dan komt hij al snel bij mensen terecht, bijvoorbeeld bij een vijver, een vogelbadje of een lekkende tuinslang.”
Mensen maken het zelf aantrekkelijk
Volgens de directeur is het onze eigen schuld dat ratten zich zo thuis voelen in onze omgeving. “Wij hebben alles wat een rat maar kan wensen: eten, water en plekken om te schuilen. Overal waar mensen zijn, zijn ook ratten. Dat is altijd al zo geweest. Alleen op de Noord- en Zuidpool kom je ze niet tegen. We moeten accepteren dat ze nooit helemaal zullen verdwijnen.”
Piet Schuurmans van plaagdierbestrijder Wespro uit Geffen beaamt dat. Hij ziet dat een schuur met kippen, konijnen of een zak hondenbrokken een waar paradijs is voor ratten. Ook fruitbomen zijn populair. “Ze hebben niet veel nodig, een paar appels is al genoeg.” En ook een hondenpoep op het gazon is een ware delicatesse voor de knaagdieren.
Snelle voortplanting
Het aantal ratten kan bovendien snel uit de hand lopen. Eén vrouwtje krijgt per jaar zo’n 80 tot 100 kleintjes, vertelt Geurtse. “En die jongen zijn na drie maanden zelf al geslachtsrijp. Met genoeg eten, water en ruimte kan dat oplopen tot wel 1000 tot 1500 nakomelingen per jaar.” Schuurmans omschrijft het als “een olievlek die zich razendsnel verspreidt”.
Sinds 1 januari is het verboden om rattengif te gebruiken. Alleen klemmen zijn nog toegestaan. Maar dat schiet volgens Schuurmans niet op. “Slimmere ratten ontwijken die dingen gewoon. We moeten vooral ons eigen gedrag aanpassen. Zolang we voedsel, afval en volle containers blijven achterlaten, blijven de ratten komen.”
Zijn advies is simpel: “Voer geen vogels meer. Is er geen eten, dan trekt de rat weg of sterft hij van de honger.”
Onderwerp van artikel
Het wisselvallige slot van een uitzonderlijke zomer
Wisselvallig einde aan recordwarme zomer
Het was vandaag nog even flink zweten in het oosten en zuiden van het land, met temperaturen boven de 30 graden. Maar reken er maar niet op dat we dit snel weer meemaken. De recordwarme zomer van dit jaar sluiten we namelijk af met koeler weer en stevige buien. Die verandering begint vanavond al.
Er hangen al onweersbuien boven Frankrijk en die trekken onze kant op. Vanavond en vannacht kan het op veel plekken flink rommelen, vooral in een zone van Noord-Brabant tot Friesland. Maar onweer is onvoorspelbaar, dus het zwaartepunt kan ook zomaar ergens anders vallen. Op sommige plekken kan er 20 tot 40 millimeter regen vallen, wat voor plaatselijke wateroverlast kan zorgen. Ook zijn er windstoten mogelijk die takken van bomen kunnen breken.
Toch wordt het geen koude nacht: het koelt maar af tot zo’n 16 tot 18 graden. Morgen is het een stuk minder warm dan vandaag, met maxima rond de 22 graden in het noorden en 23 of 24 graden in het zuiden. In de ochtend is er nog wat zon, vooral in het westen en zuidwesten. Maar in de middag komen er opnieuw zware onweersbuien opzetten, waarschijnlijk het meest in het oosten en noordoosten. Daarbij kunnen hagel en flinke windstoten voorkomen.
Voor wie het water op gaat, is het oppassen geblazen. Vooral op zee en op het IJsselmeer kan het weer snel omslaan, met windstoten tot 75 kilometer per uur. In het weekend neemt het onweer af, maar helemaal droog wordt het niet. Door het warme zeewater in de Noordzee valt de meeste regen waarschijnlijk aan de westkust en op de Wadden.
De laatste dagen van de zomer verlopen qua temperatuur heel normaal voor de tijd van het jaar, met zo’n 21 tot 23 graden. Voor het record van deze warme zomer maakt dat niets meer uit: dat is al binnen en blijft hoe dan ook staan.
Gletsjer Nepal: Een stille tijdbom die afging
Sven Schaap, redacteur Klimaat
De immense verwoesting in Nepal en Tibet lijkt het resultaat te zijn van een stille tijdbom die pas ontdekt werd toen het al te laat was. Dat is de eerste conclusie die experts amper een dag na de gebeurtenis trekken over de afgebroken gletsjer in de Himalaya. De komende tijd zal meer duidelijk worden, maar het vermoeden is dat de opwarming van de aarde een rol heeft gespeeld bij het activeren van die bom.
“Op verse satellietfoto’s van vanochtend zie je duidelijk dat een stuk gletsjer is afgebroken. Het gaat om een stuk van ongeveer 1,5 bij 1 kilometer”, zegt Walter Immerzeel, hoogleraar berghydrologie aan de Universiteit Utrecht. “De exacte dikte is nog onbekend, maar denk aan 100 tot 200 meter. Die massa is door een steile vallei naar beneden gestort en kwam zo in de rivier terecht die de grens tussen Tibet en Nepal vormt.”
Er zijn nog veel onbeantwoorde vragen. “Bewoners meldden dat de rivierstroming eerst een tijdje afnam”, vertelt Tjalling de Haas, aardwetenschapper aan de Universiteit Utrecht. “Dat kan erop wijzen dat de rivier werd geblokkeerd door een aardverschuiving. Zo ontstaat een natuurlijke dam, waarachter water zich ophoopt tot een tijdelijk meer. Die dam kan echter doorbreken, bijvoorbeeld door de toenemende druk van het water of door een nieuwe instorting.”
Hoe het precies is gegaan, is nog onduidelijk. “Misschien is er extra materiaal in dat opgehoopte water gevallen”, oppert De Haas. Er zijn ook andere scenario’s mogelijk. Feit is dat er een enorme vloedgolf is ontstaan.
Voor Immerzeel is het gebied niet onbekend. Hij bezoekt de regio sinds 2012 zo’n twintig keer en deed jarenlang onderzoek in een zijvallei vlakbij de grenspost waar de ravage is aangericht. Het is een regio die bekend is met natuurgeweld; in 2015 eiste een zware aardbeving duizenden levens, ook in zijn onderzoeksgebied.
Toch had hij een ramp van deze omvang op deze specifieke plek niet zien aankomen. “Dit soort extreme gebeurtenissen laat zich niet voorspellen.” Ook De Haas is het daarmee eens. “De berggebieden zijn enorm en overal kunnen rotswanden instorten. Waar dat gebeurt, is lastig te voorspellen.”
En zelfs als je het ziet aankomen, is er weinig tijd. Tim Busker, overstromingsrisico-onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam, legt uit: “Tussen het afbreken van de gletsjer en de aankomst van de vloedgolf bij de grensovergang zat zeven minuten. Dat is extreem krap; mensen moeten dan razendsnel reageren. Er zijn gelukkig levens gered door waarschuwingen van de overstromingsdienst, maar dat was stroomafwaarts.”
Het gevaar is mogelijk nog niet geweken. Door de verschuivingen kan er elders opnieuw een waterophoping ontstaan, met een nieuwe overstroming tot gevolg. China en Nepal waarschuwen al voor een nieuw stuwmeer. Dit probleem zou in een veranderend klimaat vaker kunnen voorkomen.
Immerzeel: “Het is nu een samenloop van omstandigheden die het tot zo’n grote ramp maakt: een smalle vallei, bebouwing dicht langs de rivier en het regenseizoen dat samenvalt met het smeltseizoen. Maar los van die factoren, zal het onderliggende proces op een warmere planeet vaker voorkomen. Door opwarming smelt de permafrost die de rotsen bij elkaar houdt steeds verder. En smeltwater kan tussen gletsjer en rotsen komen, waardoor het geheel kan gaan glijden.”
Meer opwarming betekent wereldwijd meer ontdooiing en afsmelt in berggebieden. Zelfs als de opwarming stopt, blijven gletsjers nog eeuwen smelten, zo stelden wetenschappers vorig jaar vast. Dit probleem zal dus vaker opduiken, in wisselende omvang.
Een dag na de dodelijke vloedgolf in Nepal wordt de omvang van de impact duidelijk. Het is een indrukwekkende natuurkracht die het gebied trof.
Ongelofelijk, dit had ik nog nooit eerder gezien
“Hij zag het met eigen ogen: een gigantische muur van water en ijs die door de vallei raasde. ‘Het is een enorme klap geweest’, zegt Jeroen Aerts, hoogleraar water en klimaatrisico’s aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. ‘Eerst dacht ik dat er een aardbeving aan vooraf was gegaan, maar het bleek precies andersom: de aarde schudde door de enorme hoeveelheid ijs die naar beneden kwam.’
‘Het is een tragische gebeurtenis’, vult universitair hoofddocent glaciologie Harry Zekollari van de Vrije Universiteit Brussel aan. ‘Het water komt zo hoog, dat is extreem en angstaanjagend om te zien.’ Wat er precies is gebeurd, is nog niet helemaal duidelijk, maar de eerste satellietbeelden geven al wel een beeld. Een deel van de gletsjer is ingestort en zo’n 1200 meter naar beneden gestort. ‘Als dat ijs van zo’n grote hoogte naar beneden valt, wordt het samengedrukt en smelt het’, legt Walter Immerzeel uit, hoogleraar berghydrologie aan de Universiteit Utrecht en sinds 2002 onderzoeker van het Himalayagebied.
De experts denken na over verschillende scenario’s. Een daarvan is dat het gesmolten ijs en het meegesleurde materiaal in één keer in de rivier terecht zijn gekomen. ‘Die mix van ijs, rotsen en water kan een mini-tsunami veroorzaken’, zegt Zekollari. Je kunt het vergelijken met een basketbal die je in een badkuip gooit: die plons creëert een enorme golf. ‘Maar de 30 meter die we zagen, dat kan bijna niet’, zegt Aerts. Dat scenario lijkt dus minder waarschijnlijk.
Een tweede scenario is dat de gletsjer onderweg een meer heeft meegesleurd. Maar op Google Earth zijn in de baan van de puinhelling geen meren te zien, dus dat lijkt ook niet te kloppen. De drie experts gaan nu uit van een derde scenario: het is op dit moment moesson (regentijd) in het gebied, dus de waterstand van de smalle rivier is al hoog. Het ijs en de rotsen die naar beneden kwamen, vormden een dam in de rivier. ‘Het water stapelde zich daardoor op en vormde een meer’, legt Zekollari uit. ‘Maar die dam was niet stabiel en brak in één keer door, met een gigantische overstroming als gevolg.’
De deskundigen benadrukken dat dit nog hypotheses zijn. ‘We moeten voorzichtig zijn totdat precies is gereconstrueerd wat er is gebeurd’, zegt Zekollari. Dat kan nog maanden duren. In de tussentijd is het oppassen voor nieuwe overstromingen. ‘Het hogere deel van de gletsjer is mogelijk instabiel, dus er kunnen de komende dagen meer stukken naar beneden komen.’
Wat is de oorzaak?
De achterliggende oorzaak van de afgebroken gletsjer is nog onduidelijk. ‘De link met klimaatverandering ligt voor de hand’, zegt Immerzeel. ‘Door de opwarming van de aarde smelt de permafrost (altijd bevroren grond), die steeds instabieler wordt. Dat kan uiteindelijk leiden tot afbreken.’ In de toekomst sluit hij niet uit dat dit vaker kan gebeuren. ‘Om zo’n ramp te krijgen, moet je een nauwe vallei hebben. Hier waren ook veel wegen en mensen, dat maakt de impact groot.’
Wat kunnen we doen?
Allereerst: de opwarming van de aarde tegengaan, zeggen de drie deskundigen. ‘Op grote hoogte warmt de aarde sneller op dan laag bij de grond’, vertelt Zekollari. ‘Daar zien we al een opwarming van 2 of zelfs 3 graden, waardoor gletsjers smelten.’ Een praktische oplossing zijn waarschuwingssystemen. ‘Die monitoren de waterstand of trillingen en kunnen bij een grote verandering een waarschuwing afgeven, zodat mensen kunnen evacueren’, zegt Aerts. Dat gebeurde vorig jaar in het Zwitserse Blatten, waar bewoners op tijd werden geëvacueerd voor een aardverschuiving na een gletsjerinstorting.
Maar in dit gebied tussen China en Nepal is zo’n systeem lastig te realiseren, zegt Immerzeel. ‘Er moet goed overleg zijn tussen de twee landen, en dat is hier niet mogelijk. Het gebied is ook heel afgelegen.’ Bovendien ging het hier uitzonderlijk snel. ‘Niemand zag het aankomen.’
Foto’s Funda worden opgepoetst met AI: ‘Soms zie je echt gekke dingen’
Wie een blik op verkoopplatform Funda werpt, ziet soms wonderlijke dingen. Op de originele foto is het dakterras smal en rommelig, met verweerde houten vlonders. In de AI-versie ligt er een strakke tegelvloer en is het terras ingericht met keurige plantenbakken en een grote loungebank, die in werkelijkheid niet eens zou passen. Zelfs het huis erachter ziet er niet meer hetzelfde uit.
Een sterk verouderde badkamer met sobere witte tegels wordt op een AI-foto onherkenbaar opgepoetst. De ruimte baadt in marmer, heeft een hypermodern wastafelmeubel en alle leidingen en installaties zijn weggewerkt. Ineens lijkt het huis een droomwoning. Maar wie door de voordeur stapt, komt bedrogen uit.
Een grijs gebied
Volgens advocaat Rick Hemstra, gespecialiseerd in technologie en recht, is dit een kwestie die je op drie niveaus kunt bekijken: de regels van Funda, de erecode van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) en de wet. Funda scherpte in februari de regels voor AI-beelden aan, nadat het gebruik ervan snel toenam. Sindsdien mogen met AI bewerkte beelden alleen worden gebruikt als dit duidelijk in het beeld staat. Ook mag een AI-beeld geen misleidende voorstelling geven van de woning en mag het niet als hoofdfoto worden gebruikt, behalve bij nieuwbouwprojecten.
Toch duiken er nog steeds veel AI-bewerkte beelden op Funda op, waarbij niet duidelijk wordt vermeld dat het om AI gaat. Woordvoerder Claire Verhagen zegt dat het platform niet actief monitort, ‘om onze onafhankelijkheid te behouden’. Funda komt pas in actie als het een melding krijgt dat een beeld misleidend is. De makelaar wordt dan gevraagd de foto aan te passen. Gebeurt dat niet, dan kan Funda de advertentie offline halen.
Handhaving is het probleem
Hemstra vindt dat de regels van Funda ‘redelijk goed’ op orde zijn. “Het probleem zit ‘m in de handhaving. Er glippen nog veel beelden doorheen.” Een platform als Funda hoeft volgens de wet niet alles vooraf te controleren, zolang ze maar optreden bij een melding. Maar daar zit volgens hem wel een grens. “Hoe meer je als platform weet, hoe meer er van je verwacht mag worden.”
Technisch gezien zou het platform meer kunnen doen. Instagram en TikTok herkennen bijvoorbeeld automatisch beelden die door AI-tools als AI zijn gemarkeerd en kunnen daar een label aan koppelen. Ook de NVM ziet in de praktijk steeds vaker dat interieurfoto’s worden bewerkt. Woordvoerder René Loman vindt dat bijvoorbeeld kleur- of lichtcorrecties ‘erbij horen’. En een woning digitaal inrichten kan helpen om ‘erdoorheen te kijken’. “Maar je mag de realiteit geen geweld aandoen.”
Gekke dingen
Een zwembad toevoegen aan een tuin waar daar helemaal geen ruimte voor is, is volgens hem een voorbeeld van een ander verhaal. “Soms zie je echt hele gekke dingen.” Dergelijke praktijken raadt de NVM sterk af. “Wij zeggen: zorg nou dat je een realistische voorstelling van de gang van zaken geeft. Je krijgt daar alleen maar teleurstelling van. Daar heeft niemand iets aan. De koper niet, de verkoper niet en de makelaar niet.” Hoewel de vereniging dus fel tegen AI-beelden die de realiteit vertekenen is, treedt het daar in principe zelf niet tegen op. Dat ligt volgens Loman bij Funda zelf.
De wet
En dan is er de wet. Sinds 2 augustus gelden de transparantieregels uit de Europese AI Act. Een fotorealistisch AI-beeld van een bestaande woning wordt al snel gezien als een deepfake. Een makelaar die zo’n beeld plaatst, moet sinds begin deze maand duidelijk kenbaar maken dat het AI is, zichtbaar op het moment dat je het beeld ziet. “Een verstopt zinnetje in de advertentietekst volstaat dus niet.”
“En dat label is absoluut geen vrijbrief”, vult Hemstra aan. “Een keuken of een enorme hoekbank die fysiek niet in een ruimte past, geeft een misleidende voorstelling van zaken, met of zonder AI-label. Sfeer en styling mag je uiteraard visualiseren, maar afmetingen en verhoudingen moeten wel kloppen.”
Als een koper daardoor een verkeerd beeld van de woning krijgt, kunnen volgens Hemstra verschillende juridische routes in beeld komen. Zo kan een koper zich tegenover de verkoper beroepen op dwaling. In theorie kan dat leiden tot vernietiging van de koop of aanpassing van de prijs. Daarnaast kan een makelaar zelf aansprakelijk zijn voor het verstrekken van misleidende informatie.
De grote vraag is wel of een koper kan aantonen dat de misleidende afbeelding daadwerkelijk bepalend was voor de aankoop. “Je koopt zelden een woning enkel op basis van foto’s.” Toch is dat volgens hem in deze oververhitte woningmarkt geen vergezocht scenario, ‘waarin je een kwartier samen met twintig anderen door een woning loopt’. “Het is niet gek dat je na een bezichtiging thuis de foto’s er nog eens bij pakt en op basis daarvan een beslissing maakt. Als die foto’s dan iets anders beloven dan dat het in werkelijkheid is..”
Eerder maakten we deze video over een ‘spookhuis’ van bijna een miljoen dat viral ging op Funda: ‘Wacht maar tot je de binnenkant ziet’
Als eerste op de hoogte van het laatste nieuws
