AIVD en MIVD zagen Russische invasie niet als waarschijnlijk: ‘Wat een fuck-up’
De Volkskrant heeft met negentien betrokken inlichtingenofficieren en hoge ambtenaren gesproken over de aanloop naar de Russische inval in Oekraïne. Omdat zij niet in het openbaar mogen praten, worden de meesten anoniem opgevoerd. Zowel de AIVD als de MIVD hebben het verhaal vooraf gelezen. Namens beide diensten reageert één AIVD’er anoniem.
Even terug naar die vroege ochtend van 24 februari 2022. De wereld wordt geschokt als troepen vanuit de Krim, Belarus en het westen van Rusland de grens met Oekraïne oversteken. Poetin doet wat Europa jarenlang niet voor mogelijk had gehouden. De stabiele en duurzame relatie die het westen sinds de Koude Oorlog had opgebouwd met Rusland is definitief ten einde.
De inlichtingendiensten baseerden zich op een ‘unieke bron’, dicht bij de Russische president Poetin. Deze ‘beproefde bron’ zou jarenlang zeer waardevolle informatie hebben verschaft, valt in de reconstructie te lezen. Lange tijd schatten de AIVD en de MIVD, hoofdzakelijk vanwege die ‘unieke bron’, de kans op een invasie in als ‘onwaarschijnlijk’. Pas drie weken voor de inval werd de conclusie bijgesteld naar ‘mogelijk’. Toen werd duidelijk dat het Russische leger grote hoeveelheden bloedplasma naar het front bracht. Het aantal Russische troepen aan de grens met Oekraïne was op dat moment al flink toegenomen.
Volgens de AIVD en de MIVD moest die troepenopbouw worden gezien als een drukmiddel voor onderhandelingen met het Westen. De veronderstelling was dat Poetin nog altijd bereid was om te praten, maar de druk wilde opvoeren om een sterkere onderhandelingspositie te creëren. De Amerikaanse lezing was echter dat het niet de vraag was of, maar wanneer de Russen de aanval zouden inzetten. Toch probeerden de Nederlandse inlichtingendiensten de Amerikaanse CIA van hun conclusie te overtuigen.
De Nederlandse inlichtingen slaagden er zelfs in hun informatie te delen met toenmalig president Joe Biden. De AIVD, de MIVD en de CIA voerden regelmatig gesprekken, maar kwamen er niet achter waarom hun conclusies zo uiteenliepen. Achteraf bleek dat de VS een bron had die waarschijnlijk nog dichter bij Poetin stond. Pas nadat de Russische troepen Oekraïne waren binnengetrokken, werd duidelijk dat de top van het Russische veiligheidsapparaat niet op de hoogte was van de aanvalsplannen van Poetin. Slechts een klein groepje van naar schatting tien vertrouwelingen was bij de inval betrokken.
Koen Aartsma werkte jarenlang bij de AIVD, is inlichtingenexpert bij Instituut Clingendael en kan duiden hoe inlichtingen tot stand komen. Volgens hem zijn er meerdere fouten gemaakt. Eén daarvan is dat er te zwaar werd geleund op een bron waaraan veel waarde werd gehecht. “Het probleem is waarschijnlijk dat deze bron erg waardevol was voor eerdere rapportages die ze hebben geschreven. Maar dat kan ook verblinden. In het verleden behaalde resultaten bieden immers geen garantie voor de toekomst. Zeker niet wanneer het over de vraag gaat of Poetin écht bereid was een invasie te beginnen.”
Hoewel ook de Duitse en Franse inlichtingendiensten een invasie niet als waarschijnlijk hadden ingeschat, was de verbijstering bij de AIVD en de MIVD over hun verkeerde inschatting enorm. Dat blijkt wel uit een uitspraak van een van de bronnen die de Volkskrant sprak: “Dit is de grootste oorlog op Europees grondgebied sinds de Tweede Wereldoorlog. En die zagen wij niet aankomen. Wat een fuck-up.”
Nederlandse overheidsinstanties nemen doorgaans veiligheidsbeslissingen op basis van adviezen van de AIVD en de MIVD. Maar militairen, ambtenaren en ook de Nederlandse ambassade in Oekraïne vertrouwden in de laatste weken voor de inval steeds meer op Amerikaanse inlichtingen. Zo ging Commandant der Strijdkrachten Onno Eichelsheim vanaf begin februari al uit van een invasie en riep de Nederlandse ambassade in Oekraïne ongeveer een week voor de inval Nederlanders al op om het land te verlaten.
Sommige bronnen die de Volkskrant sprak, spreken van een ‘inlichtingenblunder’, volgens de meesten veroorzaakt door een foutief beeld van Poetin. Een van hen reageert: “We gingen te veel uit van Poetin als een rationele actor.” Ook expert Aartsma merkt op dat de diensten ernaast zaten bij het inschatten van de intenties van Rusland. “Inlichtingenanalisten maken bij het opstellen van analyses onderscheid tussen intenties, capaciteiten en activiteiten. Ook de Nederlandse analisten zagen dat Rusland een troepenmacht aan het opbouwen was en bloedplasma richting de grens stuurde. Maar waar ze fout zaten, was bij het inschatten van de intenties van Rusland.”
Critici vinden dat de gemaakte fouten voorkomen hadden kunnen worden als de AIVD en de MIVD beter hadden samengewerkt met de Amerikaanse diensten. Volgens Aartsma ligt dat wat complexer en heeft dat voor een groot deel te maken met de Amerikaanse inlichtingen voorafgaand aan de Irakoorlog in 2003. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken deelde toen inlichtingen over Iraakse massavernietigingswapens die niet bleken te kloppen. De daaropvolgende invasie in Irak duurde jaren en kostte honderdduizenden mensen het leven. De angst om, net als in 2003, in een oorlog te worden gezogen, was groot in Europa. Aartsma: “Het zou voor de diensten heel pijnlijk zijn geweest als ze de Amerikaanse analyses hadden gevolgd en achteraf opnieuw was gebleken dat deze niet klopten. Er was veel voorzichtigheid.”
Hoewel de Amerikanen wel met informatie over een invasie naar buiten traden, gaven ze niet prijs hoe ze tot die conclusie waren gekomen. Dat maakte het volgens Aartsma voor de AIVD en de MIVD extra lastig om in de Amerikaanse lezing mee te gaan. “Bij de diensten waren er waarschijnlijk grote vraagtekens bij hoe ze die conclusie moesten duiden. Hebben de Amerikanen niet een eigen agenda? Is dit niet onderdeel van een Amerikaans plan om de Russen af te schrikken?”
Achteraf vinden veel betrokkenen dat Nederland door de gemaakte fouten de enige kleine kans heeft laten schieten om de oorlog te voorkomen. Een gezamenlijk Amerikaans en Europees blok dat dreigde met militaire inzet en economische sancties had Rusland kunnen afschrikken, geloven zij. Ook vinden sommigen dat Europa door een verkeerde inschatting in de maanden voor de oorlog tekort is geschoten in de steun aan Oekraïne. Expert Aartsma kan zich daarin vinden, maar oordeelt terugkijkend op de situatie ook dat het niet bewapenen van Oekraïne op dat moment een logische keuze was. “Achteraf was dat wel een goede uitkomst geweest. Maar vooraf geldt dat jouw handelingen ook invloed hebben op het toekomstscenario. Met andere woorden: Oekraïne bewapenen had escalerend kunnen werken, waardoor het scenario dat Rusland Oekraïne daadwerkelijk zou binnenvallen ook waarschijnlijker was geworden.”
Drugs en wapens gevonden in stacaravan op vakantiepark
Op vakantiepark WaterWeelde in Moerdijk is een flinke schok door het nieuws gegaan. De burgemeester heeft namelijk besloten om een stacaravan op het park voor twee maanden te sluiten. De reden? Eerder dit jaar werden er in en rond die caravan allerlei chemicaliën gevonden die gebruikt worden om GHB en speed te maken. En alsof dat nog niet genoeg is, vond de politie er ook een wapen en munitie. De ontdekking gebeurde al in april, maar de gemeente heeft het nieuws pas gisteren naar buiten gebracht.
Het ging om flinke hoeveelheden chemicaliën en grondstoffen, zowel binnen als buiten de caravan. De politie kwam dit op het spoor na een onderzoek en heeft alles in beslag genomen. De caravan is sinds gisteren dicht voor twee maanden.
Justitie wil alsnog tbs voor vrouw die Esmee (14) doodreed met vuilniswagen
Justitie wil per se dat Lidwina S. (42) uit Nijmegen tbs krijgt na het doodrijden van de 14-jarige Esmee in Sint Anthonis eind 2024. Dat bleek woensdag tijdens het hoger beroep in deze zaak. Volgens de advocaat-generaal moet er alles aan gedaan worden om te voorkomen dat Lidwina S. nog meer slachtoffers maakt. De rechtbank zag vorig jaar af van het opleggen van een tbs-maatregel, maar daartegen ging het Openbaar Ministerie in beroep.
Lidwina heeft een strafblad van 23 pagina’s en de lijst met alleen de verkeerszaken, zoals de advocaat-generaal die opsomde, was al bijzonder lang. Stuitend, noemde hij deze lijst met rijden onder invloed en rijden zonder rijbewijs. En steeds kwam Lidwina er goed mee weg, zo werd wel duidelijk. Ze kreeg taakstraffen en voorwaardelijke celstraffen en overtrad de voorwaarden tijdens de proeftijd vaker wel dan niet.
Het hoger beroep ging dan ook vooral over de vraag hoe deze vrouw te stoppen is. En een celstraf is daarvoor volgens justitie niet de oplossing, maar een levenslang traject met maatregelen wel. De advocaat-generaal eiste een celstraf van twee jaar, waarvan één jaar voorwaardelijk, maar die heeft Lidwina inmiddels al uitgezeten. Daarnaast wil hij dat Lidwina tbs met voorwaarden krijgt en daarna onder toezicht wordt geplaatst. Ook mag ze wat justitie betreft vijf jaar niet rijden.
Fatale ochtend in Sint Anthonis
Het ongeluk op 19 december 2024, waarbij de 14-jarige Esmee om het leven kwam, moet echt dé druppel zijn, vond de advocaat-generaal. Lidwina heeft te veel persoonlijkheidsstoornissen en problemen met drugs om onbehandeld rond te blijven lopen. Esmee ging die donkere decemberochtend vroeg naar school en kwam Lidwina in haar vuilniswagen tegen op de kruising van het Rondveld en de Stevensbeekseweg in Sint Anthonis. Lidwina had de avond ervoor een lijntje amfetamine, ofwel speed, gesnoven en reed achter Esmee aan richting de kruising. Lidwina zag Esmee over het hoofd en reed over haar heen toen ze rechtsaf sloeg.
De grootste discussie in het hoger beroep was of Lidwina Esmee had moeten zien. De raadsheren en de advocaat-generaal vonden van wel. Lidwina had honderden meters lang zicht op de fietsende Esmee en had haar felle rode achterlicht moeten zien. Ook had ze haar kunnen zien in het licht van de straatlantaarns. Een automobilist achter de vuilniswagen had haar namelijk wel gezien. Ook vond de advocaat-generaal dat het Lidwina te verwijten valt dat ze is doorgereden na het ongeluk. Uit een reconstructie van de politie bleek namelijk dat ze moet hebben gevoeld dat ze over een fiets heenreed.
Verschillende stoornissen
Lidwina bleef maar in bochten draaien dat ze Esmee écht niet had gezien, maar snapte niet dat de raadsheren graag wilden horen dat ze haar wél had moeten zien. En daar zit bij Lidwina S. ook wel het probleem. Ze heeft verschillende stoornissen en moeite om naar zichzelf te kijken, zo zien deskundigen. Een andere discussie ging bijvoorbeeld over haar drugsgebruik. Lidwina zegt dat een van de chauffeurs ’s morgens amfetamine in haar koffie moet hebben gedaan, omdat ze dat zelf niet heeft gebruikt. Maar de rechtbank vond dat al een ‘kulverhaal’, zeker omdat Lidwina een dag na het ongeluk twee keer heeft verklaard dat ze wel de avond ervoor drugs had gebruikt.
De hele zaak werd ook uitgebreid besproken in onze podcast: De advocaat-generaal maakte een einde aan al die discussies. Hij wil dat Lidwina zo goed mogelijk wordt behandeld en zocht een manier waarop zij de rest van haar leven in de gaten kan worden gehouden. Volgens hem is tbs met voorwaarden het best passend. Als Lidwina daar niet goed mee omgaat, is tbs met dwang altijd nog mogelijk. Als Lidwina na maximaal negen jaar klaar is met de tbs-behandeling met voorwaarden dan kan zij onder toezicht worden geplaatst. Dan zijn er weer voldoende mogelijkheden om Lidwina in de gaten te houden en desnoods extra te behandelen.
De advocaat van Lidwina vond zo’n uitgebreid pakket niet nodig. En Lidwina ook niet. Zij is nu nog bezig met een behandeling die de rechtbank haar eerder oplegde, maar opperde al dat ze binnenkort toch best weer een wijntje moet kunnen drinken. Ook wil ze graag weer op een vrachtwagen rijden.
Geen tweede kans
In de zaal werd daar door de familie van Esmee wat ongelovig op gereageerd. Zij zijn nog lang niet klaar met het verwerken van de dood van Esmee. Voor hen was het niet te begrijpen dat Lidwina zo makkelijk over haar toekomst denkt en, ondanks haar lange strafblad, pleitte voor een ’tweede kans’. “Die tweede kans krijgt Esmee ook niet”, riep een familielid boos naar Lidwina S.
Het gerechtshof doet op 22 juli uitspraak in dit hoger beroep.
Koning Charles zet historisch doodvonnis om in levenslang
Koning Charles heeft vandaag de straf van de laatste vrouw in Groot-Brittannië die ooit ter dood werd veroordeeld, symbolisch omgezet in een levenslange gevangenisstraf.
Ruth Ellis was pas 28 jaar oud toen ze in 1955 werd opgehangen. Ze kreeg de doodstraf omdat ze haar partner had vermoord. Maar wat in die tijd aan de oppervlakte leek als een simpele daad van geweld, blijkt bij nader inzien een stuk complexer.
Ellis werd namelijk zwaar mishandeld door haar partner en had zwaar te lijden onder zijn dwingende en controlerende gedrag. Die omstandigheden “zouden vandaag de dag wellicht anders worden beoordeeld”, zegt de Britse regering nu. Ze spreken zelfs van een “historisch onrecht” dat Ellis is aangedaan.
Het verhaal gaat zo: Ellis schoot haar partner David Blakely neer voor een pub in Londen, “na een turbulente relatie”, zoals de BBC beschrijft. Maar wat velen nu pas écht doordringt, is dat de rechter in haar strafzaak de jury opdroeg om níét mee te wegen dat de moeder van twee kinderen slecht behandeld was door Blakely.
Het verzoek om gratie kwam van Ellis’ eigen familie. Haar kleindochter Laura Enston zei vandaag dat er na zeventig jaar eindelijk recht is gedaan. Al is het onmogelijk om de uitwerking van de straf op haar familie ongedaan te maken. Enston: “Mijn oom heeft zelfmoord gepleegd. Door het trauma van mijn moeder was ze niet in staat om de ouder te zijn die we nodig hadden.”
De familie hoopt dat het verhaal van Ruth Ellis “een blijvende herinnering zal zijn” dat het rechtssysteem de misstanden die vrouwen tot het uiterste drijven, moet aanpakken. En dat niemand binnen het strafrecht bang mag zijn om gemaakte fouten toe te geven.
Waarom de ‘Corrupte Bende’ FIFA Bijna Overal Mee Wegkomt
De schijn tegen, maar bewijs is lastig
“Ze hebben sterk de schijn tegen. Maar om uitspraken te kunnen doen over of een hele organisatie corrupt is, moeten alle feiten en omstandigheden worden onderzocht. Ja, je praat hier met een jurist”, zegt Olfers van de VU, wiens leerstoel onder meer wordt gesponsord door de KNVB. “Het gaat van incident op incident. Niet-onomstreden landen die een toernooi toegewezen krijgen, of bijvoorbeeld een FIFA-vredesprijs die opeens wordt gelanceerd en naar de Amerikaanse president Trump gaat. En het is natuurlijk commercieel vrij interessant om een groot voetballand lang in een toernooi te houden, want daar zijn ook de meeste fans.” “De voormalige FIFA-bestuurders Sepp Blatter en Michel Platini zijn vorig jaar beiden vrijgesproken van corruptie door een Zwitserse rechtbank. Het hof van sportarbitrage (CAS) veroordeelde Platini eerder wel. Op grond daarvan kun je zeggen dat er in ieder geval onregelmatigheden hebben plaatsgevonden en dat de FIFA niet van onbesproken gedrag is. Bewijzen is vaak ingewikkeld, maar ze hebben inderdaad zeer sterk de schijn tegen.”
Boycotten? Makkelijker gezegd dan gedaan
“Ik weet niet of de hele wereld nou slapeloze nachten zal hebben als bijvoorbeeld Nederland niet meer deelneemt aan een WK”, zegt Olfers. “Ja, wie is dan ‘wij’ als het gaat over boycotten? Iedereen kan morgen al zijn tv uitzetten of geen WK-shit meer kopen.” “Maar als land niet deelnemen aan een WK, dat betekent nogal wat. Gaan wij van sporters verwachten dat zij de normenpolitie van de wereld worden? Een sporter krijgt maar eens in de vier jaar de kans om te glanzen op een WK. Je kunt er zeker een politiek statement mee maken, maar veel sporters zullen zeggen: dit is het hoogste wedstrijdtoneel, ik ben hiervoor opgeleid en ik word hiervoor betaald. Ik wil meedoen.” “Zoiets kan alleen werken als we het massaal doen. En de kans daarop is simpelweg klein. Er staat te veel op het spel.”
Infantino en Trump: een vreemd koppel
FIFA-voorzitter Gianni Infantino verschijnt regelmatig in het kielzog van Amerikaanse president Donald Trump. De Amerikaanse president nodigt hem zelfs uit voor dingen die helemaal niets met voetbal te maken hebben, zoals een vredestop voor Gaza, afgelopen oktober. Maar wat doet een voetbalbaas tussen de wereldleiders? Hierover is Olfers direct: “Ja, het is belangrijk dat we ons hier druk om maken. Maatschappelijke onrust werkt. Zo is er na ophef bijvoorbeeld ook weleens ingegrepen bij de Formule 1, of denk aan de schorsing van de Spaanse bondscoach Luis Rubiales nadat hij een vrouwelijke speler kuste, waarover veel verontwaardiging was.”
Waarom niemand durft te bijten
“Sport is belangrijk. Moet je zien hoeveel mensen zo’n WK op de been brengt. Kijk naar wat het doet met een land als Curaçao, de trots, wat het doet met saamhorigheid. Dan is het belangrijk dat een organisatie als de FIFA van onbesproken gedrag is.” “De macht en invloed zijn inderdaad zo groot, dat er aarzeling is om die macht aan te pakken”, geeft de hoogleraar toe. “Partijen als bijvoorbeeld de Europese Commissie blijven hierbij achter. Hoewel ze hier en daar wel iets hebben gedaan.” “Maar ook sport- en voetbalbonden zelf durven vaak niet. Want ja, misschien willen zij ooit zelf wel zo’n toernooi organiseren. Als je heel hard naar de FIFA gaat bijten, betekent het vaak ook dat je jouw positie binnen die wereldbond wegspeelt. Soms is het ook persoonlijk. Dat iemand net in een leuke commissie zit en bang is om die positie kwijt te raken.” “Maar wie pakt die macht dan aan? Intern bij de FIFA gebeurt het ook niet, dus het moet ergens anders vandaan komen. Het volk dat iets niet pikt, daar moet je het van hebben. Daarom blijft dit soort commotie belangrijk.” “Mijn hoop is altijd nog gevestigd op bijvoorbeeld de Europese Commissie, of Zwitserland, waar de FIFA gevestigd is. Dat die wel een keertje durven te bijten naar een dergelijke monopolist. Ik begrijp dat mensen het idee hebben dat er weinig gebeurt. Er gebeurt wel iets, maar het laat nog steeds te wensen over.”
Ook de koning heeft er wat over te zeggen
Ook koning Willem-Alexander heeft zich uitgesproken over de dubieuze praktijken van de FIFA. In deze video zegt hij ‘nog wat suggesties te hebben gedaan voor de vredesprijs’:
Kabinet stelt knoop over miljardensteun voor Tata uit
Het kabinet laat weten dat het pas in september duidelijkheid geeft over de mogelijke gevolgen voor de beloofde subsidie van twee miljard euro. Dit komt doordat Tata Steel nu strafrechtelijk wordt vervolgd. Al sinds september 2025 wordt er onderhandeld over deze overheidssteun om de staalfabriek in IJmuiden te vergroenen. Destijds is afgesproken dat er uiterlijk op 30 september dit jaar een definitieve deal op tafel moet liggen – tenzij beide partijen samen besluiten dat ze meer tijd nodig hebben.
Vandaag werd bekend dat het Openbaar Ministerie heeft besloten om Tata Steel te vervolgen. Volgens het OM heeft het bedrijf opzettelijk gevaarlijke stoffen uitgestoten, die schadelijk zijn voor omwonenden. Ook zou de fabriek slecht onderhouden zijn, soms zonder vergunning hebben gewerkt en niet transparant zijn geweest over incidenten.
“In september wordt de Kamer geïnformeerd over de bredere ontwikkelingen rondom de maatwerkafspraken met Tata Steel”, schrijft het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer. “Daarbij zal ingegaan worden op de mogelijke implicaties van deze ontwikkelingen voor het proces richting een maatwerkafspraak. Tot die tijd zal het kabinet geen onomkeerbare stappen zetten in het maatwerktraject. Op het verdere strafrechtelijke proces kan het kabinet niet vooruitlopen.”
In de intentieverklaring van september 2025 is ook vastgelegd dat de overheid zich meteen kan terugtrekken als er een strafrechtelijk onderzoek is “dat ernstige zorgen doet ontstaan bij de Staat over het aangaan van de maatwerkafspraak”. Maar voor die optie kiest het kabinet nu dus niet.
