Ongemak over Turkije als gastheer NAVO-top: land dat critici de mond snoert
“Er zijn ontwikkelingen in Turkije die in Nederland tot zorgen leiden”, zegt premier Rob Jetten afgelopen vrijdag nog over het gedrag van de Turkse overheid onder president Erdogan. Volgens Jetten spreekt het kabinet het land daar ook geregeld op aan. Maar benadrukt diezelfde Jetten ook: “Deze week staat wel echt in het teken van de NAVO-top.”
In Ankara zelf wordt ook secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte vanmiddag een dag voor het begin van de top gevraagd of Turkije een goede plek is om een bijeenkomst te houden, aangezien Erdogan critici de mond snoert. Rutte neemt de tijd om te vertellen dat het in een democratie belangrijk is dat de pers zijn werk in vrijheid kan doen en dat demonstreren ook mogelijk moet zijn. Maar een echt antwoord komt er niet.
Op de top in de Turkse hoofdstad Ankara komen morgen en overmorgen de leiders van de 32 NAVO-lidstaten bijeen. Onder hen de Amerikaanse president Trump, de Franse president Macron, de Italiaanse premier Meloni en ook de Nederlandse premier Jetten. Trump zei vorige week dat hij vooral naar de NAVO-top afreist omdat Erdogan de gastheer is. De twee kunnen het goed met elkaar vinden. Volgens Trump heeft Erdogan hem nog nooit teleurgesteld.
Toch denken ze daar in veel Europese hoofdsteden anders over het gastheerschap van Turkije. Dat komt doordat president Erdogan het niet zo nauw neemt met democratische waarden én internationale politieke afspraken, zegt geopolitiek analist Michel Don Michaloliáklos van het Haagsch Instituut GeopolitiekNu. Hij wijst op de arrestatie van de populaire burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu. De CHP-politicus is een politiek tegenstander van Erdogan van de AK-partij en werd in maart vorig jaar opgepakt. Sindsdien zit hij in de gevangenis op verdenking van corruptie. Volgens Turkse en internationale waarnemers is er sprake van een schijnproces, bedoeld om het hem onmogelijk te maken Erdogan uit te dagen bij de volgende presidentsverkiezingen.
Ook RTL Nieuws-verslaggever Floor Brands wijst op het anti-democratische gedrag van Erdogan. “Je ziet dat Erdogan de afgelopen jaren de macht stevig naar zich heeft toegetrokken. Hij heeft een presidentieel systeem geïntroduceerd, is de president en hij heeft de touwtjes stevig in handen.” Om vervolgens de mensenrechten in het land te onderdrukken. “Kritische journalisten wordt het werken onmogelijk gemaakt, minderheden zoals de Koerden en LHBTI-plussers worden onderdrukt, net als de oppositie, en het demonstratierecht wordt ingeperkt.”
De aanpak van kritische journalisten door Erdogan werd ook nog eens pijnlijk duidelijk toen vorige week bekend werd dat Turkse journalisten van oppositiemedia of onafhankelijke journalisten door de Turkse regering geen toegangsbewijs kregen om verslag te doen van de NAVO-top. Dat leidde tot internationale verontwaardiging. En dat niet alleen. Een woordvoerder van de NAVO liet in het openbaar weten dat het heel belangrijk is dat media aanwezig kunnen zijn bij de bijeenkomst. De NAVO zou daarover contact hebben gelegd met de Turkse regering, stond in het statement. Na deze openlijke druk van de NAVO kregen de meeste journalisten alsnog hun accreditatie.
En ook in het oog springt het besluit van de autoriteiten om vanaf 28 juni tot na de top elke demonstratie in Ankara te verbieden. Dat laatste is een regelmatig toegepaste methode in Turkije. Verslaggever Brands ziet in Istanbul regelmatig dat de politie voorkomt dat er wordt gedemonstreerd, zoals op de Dag van de Arbeid, maar ook op de Pride Week. “Tijdens de Pride in Istanbul werden veel LHBTI-plus X-accounts platgelegd. Onder het mom van nationale veiligheid”, aldus Brands.
Naast het verbieden van elk protest rond de top, werden er ook nog honderden mensen opgepakt in Ankara. Volgens het regime terroristen, maar het zou gaan om critici van Erdogan, zoals activisten, journalisten, academici en advocaten. De onderliggende reden is dat Erdogan kritiek op zijn beleid wil voorkomen, zegt Brands. “Het is nog maar de vraag hoe groot de populariteit van Erdogan is. Want het gaat economisch helemaal niet goed met Turkije. De inflatie is torenhoog en het leven is erg duur geworden. Hij wil alle kritiek daarop de mond snoeren en zo zijn macht proberen te houden.”
En daarbij helpt het ook dat hij de staatsman kan spelen op het internationale toneel, mét een belangrijke rol voor Turkije. Op dit moment hoor je daar van andere landen weinig woede of verontwaardiging over, zegt Michaloliáklos. “Europese landen knijpen nu een oogje dicht over het gedrag van Erdogan, die bezig is met een autoritaire machtsgreep”, zegt de analist. “Er zijn door Erdogan de afgelopen tijd meerdere belangrijke oppositieleiders opgesloten. De keel van de democratie wordt in het land dichtgeknepen.”
Dat was enkele jaren geleden nog wel anders, toen andere landen zoals Nederland er geen probleem mee hadden om Turkije te wijzen op het schenden van mensenrechten. Die stilte is volgens de analist onder meer het gevolg van de verwijdering tussen de Verenigde Staten en Europa. Amerika trekt zich militair terug uit Europa en richt de blik op Azië. Europa heeft Turkije nu hard nodig, zegt verslaggever Brands. “Ze laten het allemaal gebeuren omdat ze Turkije nodig hebben. Het land is in NAVO-verband echt belangrijk geworden.”
Dat komt door de militaire macht van de Turken, maar ook vanwege de geografische ligging. “Het ligt tussen Europa en het Midden-Oosten, waar een oorlog wordt uitgevochten, en aan de Zwarte Zee net als Oekraïne en Rusland. Turkije wil daar ook graag de stabiele factor zijn. Als een spin in het web.”
“Turkije is natuurlijk een van de grootste bondgenoten binnen de NAVO met ook een erg sterk leger”, Zegt premier Jetten. “Het speelt een belangrijke rol in deze militaire samenwerking.”
Ook de kritiek op het internationale gedrag van Turkije verdwijnt, zoals over het conflict met Griekenland over Cyprus. Het eiland is verdeeld in twee delen, waarvan alleen het Griekse deel internationaal wordt erkend. “Turkije erkent soevereine rechten van Griekse eilanden niet”, zegt Michaloliáklos. Het conflict over territoriale wateren is recent weer aan het oplaaien.
En dan is er nog de Turkse opstelling tegenover Rusland. Want hoewel Turkije Oekraïne steunt in de oorlog tegen Rusland, zijn er geen sancties tegen het land van Poetin. Turkije handelt gewoon met Rusland. Wat voor de Russen een belangrijke economische levenslijn is.
De aanpak van de concurrerende politieke partijen in Turkije gaat ondertussen door, zegt Michaloliáklos. En dat gaat nog wel even duren. Want het draait allemaal om de verkiezingen in 2028. Die waarschijnlijk worden vervroegd, zodat Erdogan daardoor nog een keer kan meedoen, denkt de geopolitieke expert, en die hij dan hoopt te winnen. Om dat doel te bereiken zal Erdogan dus ook de NAVO-top gebruiken, zegt Michaloliáklos. “Dáár zit het ongemak van de NAVO-landen.”
De arrestatie van de burgemeester van Istanbul vorig jaar leidde toen tot massale protesten. Honderdduizenden mensen gingen de straat op om te protesteren tegen de arrestatie van burgemeester Ekrem Imamoglu, bekijk dat hier:
Tilburg plat door meetfout: stroomnet was helemaal niet overbelast
De grote stroomstoring in Tilburg van afgelopen zondag blijkt te zijn veroorzaakt door een fout in de meetapparatuur, en niet door een overbelasting van het stroomnet. Netbeheerder Enexis schakelde uit voorzorg het stroomstation in de regio uit, waardoor achttienduizend huishoudens zonder stroom kwamen te zitten.
Een woordvoerder van Enexis legt uit: “De meter gaf een belasting door die vijf keer hoger leek dan dat die daadwerkelijk was.” Dit gebeurde na werkzaamheden bij het stroomstation Tilburg Zuid, waarbij per ongeluk de meetinstellingen waren gewijzigd.
Zondagochtend zaten ongeveer 18.000 huishoudens in de regio Tilburg plotseling zonder stroom. Ook op straat gingen stoplichten uit. De netbeheerder had de stroom zelf uitgeschakeld, omdat ze dachten dat het stroomnet in de omgeving van Tilburg overbelast dreigde te raken. Na onderzoek blijkt dat niet te kloppen.
Volgens Joost van Buchem, woordvoerder van Enexis, waren er kort daarvoor werkzaamheden geweest bij het stroomstation Tilburg Zuid. “Daarbij waren per ongeluk de meetinstellingen gewijzigd”, vertelt hij. “Een meter op een kabel gaf een belasting door die vijf keer hoger lag dan de belasting daadwerkelijk was.” Het netwerk leek daardoor overbelast, maar dat was niet zo.
Dat Enexis zelf huishoudens en bedrijven zonder stroom zet is uniek. “Als het stroomnetwerk overbelast lijkt te raken, moeten we snel ingrijpen. Als het netwerk echt overbelast is, gaat er te veel stroom door een kabel. Deze wordt te heet en gaat kapot.” De gevolgen van een overbelast stroomnet kunnen groot zijn: door kortsluiting en oververhitting kan er brand ontstaan. Het repareren van een transformator kan vervolgens maanden duren.
Daarom schakelen netbeheerders de stroom zelf af. Dat betekent dat huishoudens net zo goed zonder stroom zitten, “maar monteurs zijn dan snel ter plaatse”, legt de woordvoerder uit. In Tilburg had iedereen binnen een half uur weer stroom.
Enexis waarschuwt al langer dat het netwerk overbelast dreigt te raken en dat de stroom dan uit voorzorg moet worden afgeschakeld. “We werken hard om een daadwerkelijke overbelasting te voorkomen”, zegt de woordvoerder. Toch was het maandag in Dieden (in de buurt van Oss) wel nodig om bijna honderd huishoudens tijdelijk van het stroomnet af te sluiten om overbelasting te voorkomen. “Daar was het netwerk wel overbelast en we zijn bang dat we dat vaker gaan zien.”
Daarom roept Enexis op om bijvoorbeeld geen auto’s op te laden als het netwerk druk is, tussen 17.00 en 21.00 uur. “En als je bijvoorbeeld medicijnen in de koelkast hebt liggen, is het slim om bijvoorbeeld een batterij of powerbank aan te schaffen, zodat dat soort essentiële dingen blijven werken”, zegt de woordvoerder.
In de omgeving van Tilburg was de stroomuitval merkbaar. “Mijn wasmachine viel ineens uit, net als het koffiezetapparaat”, zegt Hanneke uit Goirle. “Eerst dacht ik dat de stoppen waren gesprongen, maar buiten stonden de buren ook al te kijken. Ook in de buurtapp kwam het meteen voorbij.” Ook bij Peter vielen rond 11.30 alle lampen uit en ook hij ging polshoogte nemen bij de buren. “Gelukkig was de stroom binnen een kwartier weer terug.” Nellie was op het moment van de stroomuitval bij het sportcentrum waar jonge artiesten muziek aan het maken waren. “Ik ben bang dat we hier in de toekomst vaker mee te maken gaan krijgen”, zegt ze.
23-jarige uit Zwijndrecht vast voor kinderporno en online afpersing
Een 23-jarige man uit de gemeente Zwijndrecht is aangehouden. Hij wordt verdacht van het maken en hebben van kinderporno en van online seksuele afpersing, ook wel sextortion genoemd. De rechter-commissaris heeft besloten dat hij voorlopig in de cel blijft.
Het onderzoek begon na een tip uit het buitenland, meldt de politie. Op de telefoons van de verdachte vonden agenten een hoop foto’s, video’s en chatgesprekken. Daardoor denken de politie en het Openbaar Ministerie dat de man meisjes en jonge vrouwen heeft gedwongen om naaktbeelden te sturen. Daarna zou hij hen hebben gechanteerd en onder druk gezet om nog meer seksueel getinte beelden of andere seksuele handelingen te doen.
De politie denkt dat veel meisjes slachtoffer zijn geworden, zowel in Nederland als in het buitenland. Een aantal wordt niet genoemd, het onderzoek loopt nog. De politie roept mogelijke slachtoffers op om zich te melden.
Sextortion is een vorm van online afpersing waarbij iemand wordt gechanteerd met intieme beelden. Dat is strafbaar. Slachtoffers kunnen hiervan aangifte doen. De afgelopen maanden zijn meerdere mannen veroordeeld voor sextortion. Een 32-jarige man uit Borculo, een 31-jarige man uit Oosterhout en een 22-jarige man uit Spijkenisse kregen respectievelijk 10, 9 en 7 jaar cel en tbs met dwangverpleging voor zaken die met sextortion te maken hadden.
Stroomnet bij Tilburg was niet overbelast: fout in apparatuur Enexis
De stroomuitval gisteren in Tilburg was niet het gevolg van een stroompiek, maar van kapotte meetapparatuur. Na werkzaamheden schoot die terug naar fabrieksinstellingen, waardoor het leek alsof er vijf keer zoveel stroom doorheen ging dan echt het geval was. Dat heeft Enexis ontdekt na onderzoek.
Medewerkers in het bedrijfsvoeringscentrum zagen gisterochtend die nep-piek op hun scherm verschijnen. Ze moesten toen meteen de stroom in een deel van het net uitschakelen, zegt Enexis. “Als die piek echt was, zouden onderdelen gloeiend heet worden”, vertelt woordvoerder Han Slootweg. “Dan gaat het kapot en moeten we repareren of vervangen. Dat kost veel meer tijd dan eerst uitschakelen en later kijken hoe we het oplossen.”
Door het uitschakelen zaten gistermorgen 18.000 klanten zonder stroom. Verkeerslichten deden het niet, mensen kwamen vast in liften, en tv kijken was onmogelijk. Binnen veertig minuten was alles weer hersteld. Een meevaller was dat het op een zondag gebeurde, dus de meeste bedrijven waren dicht.
Slootweg baalt “gigantisch” dat ze moesten uitschakelen, vooral omdat het nu onnodig bleek. “Met wat we nu weten hadden we het niet gedaan, maar toen moesten we het wel doen. Het is goed dat onze collega’s dat hebben gedaan.” Enexis onderzoekt nu waarom de apparatuur terugviel naar fabrieksinstellingen. “Dat komt ergens door. We moeten dit in onze procedures beter controleren, zodat het niet nog een keer gebeurt.”
Beveiliging bij bedrijven in haven Moerdijk niet overal op orde
Vorig week hebben de Zeehavenpolitie, het Intergemeentelijk Haventeam en toezichthouders van Port of Moerdijk en North Sea Ports een grote controle gedaan in de zeehavens van Moerdijk, Terneuzen en Vlissingen. Ze checkten of beveiligers zich wel aan de regels houden. Bij maar liefst vijftig bedrijven werd er gekeken, en helaas: bij meerdere plekken zijn overtredingen ontdekt. Sommige beveiligers moesten zelfs per direct stoppen met werken.
De controles gingen over zowel nationale als internationale regels. Beveiligers in zeehavens moeten aan allerlei wettelijke eisen voldoen, zoals het dragen van een volledig uniform en het hebben van de juiste opleiding. Daarnaast zijn bedrijven in zeehavens ISPS-plichtig – dat is een internationaal veiligheidscertificaat in de scheepvaart waaruit blijkt dat ze voldoen aan strenge veiligheidsnormen.
Wat viel er precies op? Sommige beveiligers droegen geen compleet uniform of hadden niet de juiste opleiding gevolgd. Ook waren er problemen met de legitimatiepas. In een aantal gevallen moest de beveiliger meteen stoppen en werd hij of zij vervangen door iemand anders. De bedrijven die in overtreding waren, krijgen nu eerst een kans om het goed te maken. Daarna volgt een nieuwe controle. Als de regels dan nog niet in orde zijn, kan de burgemeester maatregelen nemen, zoals een dwangsom opleggen. Ook kunnen bedrijven hun benodigde certificering kwijtraken.
De politie, gemeenten en havenbedrijven werken steeds vaker samen in de zeehavens. Ze laten weten dat dit soort gezamenlijke controles in de toekomst vaker gaan gebeuren.
Luchtafweer Oekraïne piept en kraakt door Russische drones met straalmotoren
In de ochtend zijn reddingswerkers op zeker twintig plekken in de stad nog bezig mensen onder het puin vandaan te halen. Helikopters vliegen af en aan om water uit de rivier te scheppen en smeulende branden tussen de getroffen flatgebouwen te blussen. Rusland bestookte Kyiv afgelopen nacht met honderden drones en tientallen raketten. Zeker elf mensen kwamen daarbij om het leven en tientallen anderen raakten gewond. Oekraïne-verslaggever Chris Colijn woont in Kyiv en bracht de nacht schuilend door in een parkeergarage. “Je probeert een beetje te slapen op een matje. Dat gaat natuurlijk niet goed.” Sinds mei volgen de zware luchtaanvallen elkaar in steeds hoger tempo op, vertelt hij. “Je merkt dat meer mensen de schuilkelders ingaan als het luchtalarm klinkt. Ze nemen het serieuzer.” De aanval komt nog geen week nadat bij een Russisch bombardement op Kyiv 31 mensen om het leven kwamen. Volgens het Russische ministerie van Defensie zijn de aanvallen een vergelding voor de recent opgevoerde Oekraïense aanvallen op de Russische olie-industrie. Daarmee probeert Oekraïne een van de meest kwetsbare onderdelen van de Russische oorlogsmachine te raken: de brandstofvoorziening. Afgelopen weekend werden raffinaderijen bij Sint-Petersburg getroffen die zich op 850 kilometer van de grens met Oekraïne bevinden. Volgens onderzoek van de Britse krant The Financial Times zijn ze sinds begin dit jaar minstens 194 keer aangevallen: ruim elf keer zo vaak als in dezelfde periode vorig jaar. We deelden al eens deze beelden van een eerdere Oekraïense droneaanval op een oliedepot bij Sint-Petersburg: Door strengere verkoopregels voor brandstof en lange rijen bij tankstations wordt de oorlog voor veel Russen steeds zichtbaarder. Zelfs in grote steden, ver van het front, merken inwoners de gevolgen. President Poetin erkende laatst dat Rusland kampt met brandstoftekorten. Volgens hem is de situatie niet kritiek, maar zorgen de tekorten wel degelijk voor problemen. “De Russen hebben veel last van die langeafstandsaanvallen”, ziet Colijn. “Ze willen de Oekraïense wapenproductie afremmen, juist omdat die de laatste tijd zo goed draait.” Hoewel veel aanvallen waarschijnlijk op militaire doelen zijn gericht, nemen de Russen volgens hem voor lief dat raketten en drones regelmatig woonwijken treffen. “Daarmee maken ze de Oekraïners bang en geven ze het signaal af naar de Verenigde Staten dat Rusland groot en sterk is.” Volgens Colijn zoekt Rusland ondertussen bewust naar de zwakke plekken in de Oekraïense luchtverdediging. De Russen weten dat Oekraïne kampt met een tekort aan luchtafweer, vooral tegen raketten. Van de 68 raketten die Rusland afgelopen nacht afvuurde werden er 37 onderschept. “Een niet al te beste score”, stelt hij. Vooral ballistische raketten zijn moeilijk te onderscheppen. Daarvoor heeft Oekraïne geavanceerde luchtafweersystemen nodig, zoals de Amerikaanse Patriots. Die onderscheppingsraketten zijn duur en tijdrovend om te produceren en bovendien schaars. De Verenigde Staten heeft een heleboel van de wapens zelf afgeschoten in het Midden-Oosten in de oorlog tegen Iran. Colijn wijst ook op een relatief nieuwe Russische tactiek: naast de bekende Shahed-drones zet Rusland steeds vaker razendsnelle drones met straalmotoren in. Voorlopig zijn die nog in de minderheid, maar Oekraïense media melden dat Rusland uiteindelijk de helft van zijn dronevloot eruit wil laten bestaan. Ontworpen om snelheden tot 600 kilometer per uur te halen en afstanden tot duizend kilometer af te leggen, zijn ze veel moeilijker te onderscheppen. “Wat Oekraïne de afgelopen jaren juist heel goed en succesvol doet, is de productie en het gebruik van onderscheppingsdrones: hele kleine apparaten die in de lucht jagen op vijandelijke drones.” Die strategie is goedkoop en effectief. Een onderscheppingsdrone kost doorgaans tussen de 2000 en 5000 euro, terwijl een Russische aanvalsdrone ongeveer tien keer zo duur is. Met een kleine explosieve lading proberen de Oekraïners de vijandelijke drones – het liefst buiten de stad – uit de lucht te halen. De nieuwe, door straalmotoren aangedreven Russische drones zijn nu alleen zo snel, dat de Oekraïense onderscheppers ze niet kunnen bijhouden. “Het is een wapenwedloop”, stelt Colijn. “Beide partijen weten constant nieuwe tactieken en wapens te vinden waar de ander dan eventjes geen antwoord op heeft.” Morgen en overmorgen vindt de NAVO-top plaats in de Turkse hoofdstad Ankara. De Oekraïense president Zelensky zal daar ook bij aanwezig zijn en gesprekken voeren met de Verenigde Staten en andere bondgenoten over de steun aan Oekraïne. Volgens Colijn zal Zelensky in de eerste plaats lobbyen voor Patriot-raketten en hulp vragen bij de ontwikkeling van eigen luchtaftweerraketten. Daarnaast zal hij de top aangrijpen om de vastgelopen vredesgesprekken nieuw leven in te blazen. “We hebben de afgelopen maanden gezien dat zodra de Amerikanen hun gedachten ergens anders hebben – bij Iran, bijvoorbeeld – er helemaal niks gebeurt in de onderhandelingen.” Colijn vertelt dat Oekraïne hoopt dat de toenemende druk op Rusland het land uiteindelijk dwingt serieus over vrede te praten. Maar Poetin herhaalde vorige week nog dat Rusland de oorlog zal voortzetten totdat zijn militaire en politieke doelen zijn bereikt. Wat er deze NAVO-top allemaal op het spel staat, legt politiek verslaggever Roel Schreinemachers in deze video uit:
