Defensie loopt gevaar door enorme afhankelijkheid van olie en gas
Tanks, gevechtsvliegtuigen en marineschepen: ze slurpen allemaal gigantisch veel brandstof. Onderzoeksinstituut Clingendael heeft de risico’s hiervan onderzocht. Het is een brandend actueel thema. Kijk maar naar de huidige spanningen tussen Israël, de VS en Iran, die niet voor niets een ‘energie-oorlog’ wordt genoemd. In conflicten, zoals in Oekraïne en het Midden-Oosten, zijn energie-installaties vaak een belangrijk doelwit. Als de olielevering stopt, kan dat direct een groot veiligheidsprobleem worden, vooral omdat militaire operaties er volledig van afhankelijk zijn, schrijft Clingendael.
De onderzoekers waren hier al langer mee bezig, maar de laatste gebeurtenissen in het Midden-Oosten laten zien hoe serieus het is. Sinds het conflict tussen de VS, Israël en Iran een maand geleden escaleerde, heeft Iran de Straat van Hormuz grotendeels afgesloten en zijn er olietankers aangevallen. Hierdoor schoten de olieprijzen naar recordhoogtes. Het maakt pijnlijk duidelijk hoe afhankelijk we zijn van olie en gas, waarvan een groot deel van buiten de EU komt.
“De huidige situatie zet dit probleem extra op scherp”, zegt onderzoeker Louise van Schaik. “Neem gevechtsvliegtuigen en helikopters. Het is duizelingwekkend hoeveel brandstof die verbruiken.” Elektrische tanks bestaan nog niet en veel militairen denken dat batterijen daar te zwaar voor zijn. Hoewel andere sectoren steeds meer overgaan op (vaak Nederlandse) stroom, blijven militaire operaties zwaar leunen op fossiele brandstoffen. “Dit geldt vooral voor de luchtmacht, maar ook voor marineschepen, tanks en afweergeschut”, aldus het rapport.
Ook drones spelen een steeds grotere rol in moderne oorlogsvoering, zoals in Oekraïne en het Midden-Oosten. “Veel drones vliegen op elektriciteit, maar zeker nog niet allemaal”, merkt Van Schaik op.
Een andere kwetsbaarheid is de enorme afhankelijkheid van vloeibaar aardgas (LNG) uit de Verenigde Staten. Het is goed dat de EU minder Russisch gas gebruikt, maar daar is een scherpe stijging van Amerikaans LNG voor in de plaats gekomen. Die afhankelijkheid van één grote leverancier maakt Europa opnieuw kwetsbaar, waarschuwden de onderzoekers al eerder dit jaar. De import uit de VS is de laatste paar jaar gestegen tot bijna 60 procent.
Europese NAVO-landen beloofden vorig jaar veel meer aan defensie uit te geven. Tegelijkertijd gaat er in de EU miljarden naar de energietransitie. Maar dat deze twee werelden samenkomen, is niet vanzelfsprekend. Defensiebeleid draait om nationale veiligheid en bedreigingen, terwijl energiebeleid focust op milieu en economie. Hierdoor is er te weinig samenwerking tussen de sectoren.
Toch gebeurt er wel iets, blijkt uit Kamerbrieven van Defensie. Er zijn inmiddels hybride sleepboten, elektrische werkboten, blusvoertuigen en dienstauto’s. Ook wordt er gewerkt aan energiebesparing en verduurzaming van gebouwen. Maar het plaatsen van zonnepanelen lijkt niet hoog op de agenda te staan. Oud-staatssecretaris Gijs Tuinman verwachtte in het najaar dat er in december op maar ongeveer 18 procent van de geschikte defensiepanden panelen zouden liggen.
Louise van Schaik vindt dit een van de eerste dingen die Defensie kan aanpakken: “Tuurlijk, kom op zeg”, zegt ze. “De meeste energie gaat naar zwaar transport, dat is lastig. Maar bij lichter transport en gebouwen kun je nu heel snel stappen zetten.”
Promoveren straks ook mogelijk op het hbo
Het kabinet wil de doctorstitel toegankelijker maken. Binnenkort moet het ook mogelijk worden om te promoveren op een hogeschool. De plannen draaien vooral om de zogeheten Professional Doctor (PD), een traject van vier tot zes jaar waarin praktijkgericht onderzoek centraal staat. Daarnaast wordt ook de titel Engineering Doctor (EngD) wettelijk vastgelegd, voor technologische ontwerptrajecten aan universiteiten.
Volgens minister Rianne Letschert (Onderwijs) is het tijd om dit type onderzoek serieuzer te erkennen. “Waar promoveren aan de universiteit traditioneel draait om theoretisch en fundamenteel onderzoek, is het idee dat in de toekomst de nadruk bij het hbo juist op de praktijk ligt,” aldus Letschert.
De afgelopen jaren liep al een proef waarbij onderzoekers een zogeheten professional doctorate konden volgen. Daarbij werkten zij aan langdurige onderzoeksprojecten, vaak in samenwerking met het werkveld. Volgens de minister kan worden gedacht aan onderzoeken naar bijvoorbeeld “een betere aanpak van eenzaamheid onder ouderen of het ontwikkelen van een nieuwe techniek voor waterzuivering.”
Wat verandert er?
Een belangrijk verschil met de huidige situatie is dat deze trajecten nog niet officieel erkend zijn als doctorsgraad. Deelnemers krijgen nu vaak een certificaat, maar geen wettelijk beschermde titel. Dat gaat veranderen.
Zorgen over waarde titel
De plannen roepen ook vragen op. Want als ook het hbo doctorsgraden mag uitreiken, vervaagt dan het onderscheid tussen universiteiten en hogescholen? Critici vrezen dat de waarde van de doctorstitel onder druk komt te staan. Minister Letschert relativeert die zorg: “We moeten af van het idee dat de ene titel meer waard is dan de andere. Het gaat om ander soort onderzoek.”
Wanneer gaat het in?
Als de wet wordt aangenomen, kunnen studenten met een masterdiploma vanaf studiejaar 2027-2028 starten met een PD- of EngD-traject. De wetswijziging past binnen de bredere ambitie van het kabinet om praktijkgericht onderzoek te versterken. Eerst volgt nog advies van de Raad van State, daarna buigen de Tweede en Eerste Kamer zich over het voorstel.
Man en vrouw vluchten na ongeluk en laten gewonde achter
Zondagmiddag gebeurde er een opvallend ongeluk op de Ringbaan Oost in Tilburg. Een automobilist botste daar tegen twee auto’s die gewoon geparkeerd stonden. Het werd nog vreemder na de klap: de bestuurder en een vrouwelijke passagier besloten namelijk om er vandoor te gaan! Ze lieten daarbij een andere man achter op de achterbank, die gewond was geraakt.
Het ongeval vond plaats rond tien voor zes. De auto raakte de twee geparkeerde voertuigen en kwam uiteindelijk op het fietspad tot stilstand. Waarom de twee inzittenden kozen voor de vlucht is een raadsel. De man die ze achterlieten, had een blessure aan zijn been opgelopen. Gelukkig was het niet levensbedreigend; ambulancepersoneel heeft hem ter plaatse geholpen en hij hoefde niet naar het ziekenhuis.
De schade was aanzienlijk: niet alleen de auto van de drie betrokkenen, maar ook de twee geparkeerde auto’s waren flink gehavend. Een bergingsbedrijf heeft alle wrakken uiteindelijk weg moeten slepen. De politie is nu een onderzoek gestart om de toedracht van dit hele voorval boven tafel te krijgen.
Verzwakte bultrug opnieuw vast in ondiep water voor Duitse Oostzeekust
Een jonge bultrugwalvis zit voor de derde keer in korte tijd vast in ondiep water voor de Duitse kust. Experts zijn erg bezorgd over het dier.
De walvis van 13,5 meter kwam maandag al vast te zitten voor de Oostzeekust bij Timmendorfer Strand. Reddingsteams groeven daar een geul, zodat het dier zichzelf kon bevrijden. Afgelopen vrijdag lag de bultrug ook al een tijdje vast op een zandbank in een baai bij Wismar. Zaterdag zwom hij weer weg, maar gisteren strandde hij een stuk verderop opnieuw in ondiep water.
Op dit moment zijn er geen nieuwe reddingspogingen gepland. De regering van de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren zegt wel dat er geen plannen zijn om de walvis in te laten slapen. Experts houden nog steeds hoop dat het dier, als het genoeg kracht heeft verzameld, zichzelf weer kan bevrijden.
Bultruggen leven normaal in de Atlantische Oceaan, maar zwemmen soms de Oostzee in tijdens hun zoektocht naar eten. Ze kunnen langer dan 15 meter worden en wel 30.000 kilo wegen. Dankzij internationale afspraken om ze te beschermen tegen de walvisjacht, wordt de soort niet meer met uitsterven bedreigd.
Ongeluk met scooterrijder in Waalwijk
Zondagavond is een scooterrijder flink ten val gekomen en gewond geraakt op het fietspad van de Noorderallee in Waalwijk. Het ongeluk gebeurde rond halftwaalf. Hoe het precies heeft kunnen gebeuren, is nog onduidelijk. De hulpdiensten kwamen massaal naar de plek. Na het verlenen van eerste hulp is het slachtoffer naar het ziekenhuis gebracht. De brandweer moest er ook aan te pas komen omdat de scooter benzine lekte. Zij hebben de scooter rechtgezet en het fietspad schoongemaakt.
Amerika laat Russische olietanker ondanks embargo naar Cuba varen
Een Russische olietanker is onderweg naar Cuba en komt later vandaag aan, ook al probeert Amerika een olieblokkade in stand te houden. De tanker, de Anatoli Kolodkin, heeft een enorme lading aan boord: naar schatting meer dan 700.000 vaten ruwe olie.
President Trump heeft laten weten dat hij “er geen problemen mee heeft” dat Cuba deze lading krijgt, van Rusland of wie dan ook. Hij gaf ook een stevige mening over het Cubaanse bestuur: “Cuba heeft een zeer slechte en corrupte leiding en of ze nu wel of geen boot met olie krijgen, dat maakt niet uit.” Hij lijkt daarmee te suggereren dat het regime toch wel zal vallen.
De situatie in Cuba is al maanden erg moeilijk. Sinds begin dit jaar krijgt het eiland bijna geen olie of olieproducten meer binnen. Dat komt door een Amerikaanse blokkade van olie-export vanuit Venezuela naar Cuba. Ook andere landen, zoals Mexico, mochten van Trump geen olie meer leveren. Dit komt bovenop het al tientallen jaren durende algemene handelsembargo van de VS.
De economische problemen worden steeds groter. Lange stroomuitvalen zijn aan de orde van de dag, en ook basisvoorzieningen zoals stromend water, openbaar vervoer en hulpdiensten staan onder zware druk. Nieuwsuur liet vorige maand zien hoe zwaar het leven op het eiland is geworden.
