Brand in flat Hintham: bewoner rook ingeademd
In een appartement aan de Engstoep in Hintham (gemeente Den Bosch) is dinsdagnacht brand uitgebroken. De brandweer rukte uit met twee blusvoertuigen en kreeg de vlammen snel onder controle. Eén persoon is in een ambulance nagekeken omdat die rook had ingeademd. De brand trok veel bekijks van buurtbewoners. Naast de brandweer was ook de politie met meerdere eenheden aanwezig. De oorzaak van de brand is nog onbekend.
Spanning op Bonaire en in Den Haag: komt de rechter weer met een ‘klimaatopdracht’?
Moet Nederland van de rechter meer gaan doen om de eigen klimaatdoelen te halen? En scherpt de rechter die doelen zelfs nog verder aan? Dat wordt duidelijk vanaf 14.00 uur, als de rechter in Den Haag uitspraak doet in de zaak tussen Greenpeace en de Nederlandse staat over de bescherming van Bonaire tegen klimaatverandering.
Greenpeace wil niet alleen dat Nederland het eiland Bonaire beter beschermt tegen de gevolgen van klimaatverandering, maar ook dat ons land snel veel minder CO₂ uitstoot, zodat het niet langer bijdraagt aan de opwarming van de aarde. Als Greenpeace gelijk krijgt, dan heeft dat grote gevolgen voor Nederland. Een betere bescherming van Bonaire kan al veel geld kosten, maar versneld veel minder CO₂ uitstoten zal zeker grote impact hebben op de Nederlandse economie.
Waar gaat de zaak precies over?
De zaak draait in eerste instantie om het Caribische eiland Bonaire, een zogeheten bijzondere gemeente van Nederland, aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. Greenpeace stelt dat Nederland te weinig doet om Bonairianen te beschermen tegen klimaatverandering. De organisatie wordt daarbij gesteund door een aantal eilandbewoners.
Rond Bonaire stijgt de zeespiegel en warmt het zeewater op. Dat leidt er onder meer toe dat koraal wegsterft, wat het eiland kwetsbaarder maakt voor overstromingen. Ook leven veel Bonairianen nu al in armoede en door het verdwijnen van het koraal dreigt het toerisme af te nemen. Dat is juist de belangrijkste inkomstenbron. Greenpeace wil onder meer dat Nederland iets doet aan de armoede op Bonaire, zodat inwoners zich beter kunnen voorbereiden op klimaatverandering.
Een unieke klimaatzaak
“Voor klimaatjuristen is dit een heel interessante zaak”, zegt Laura Burgers, jurist aan de Universiteit van Amsterdam. Klimaatzaken gaan vaak over het verminderen van CO₂-uitstoot, maar zelden over aanpassingen aan een veranderend klimaat (adaptatie in klimaatjargon). “Het is de eerste keer dat de rechter wordt gevraagd om iets te zeggen over adaptatie.”
Toch gaat de zaak ook om het verminderen van de CO₂-uitstoot. Gezien de geringe omvang van ons land, draagt Nederland maar beperkt bij aan de opwarming van de aarde. Het stoppen van de CO₂-uitstoot hier zal de stijging van de temperatuur op Bonaire niet of nauwelijks beperken. Toch moet Nederland volgens Greenpeace de uitstoot verlagen.
De eis: veel sneller naar nul uitstoot
Om de wereld niet meer dan 1,5 graad Celsius te laten opwarmen, mogen mensen maar een beperkte hoeveelheid CO₂ uitstoten. Nederland heeft volgens Greenpeace al veel meer uitgestoten dan eerlijk zou zijn op basis van het aantal inwoners. Daarom zou Nederland als het aan Greenpeace ligt zo snel mogelijk moeten stoppen met de uitstoot van broeikasgassen, liefst al in 2030.
Dat is twintig jaar eerder dan de Nederlandse regering nu van plan is en praktisch onhaalbaar. Als de rechter om die reden niet meegaat in de eis van Greenpeace, zou volgens de organisatie in ieder geval in 2040 de Nederlandse CO₂-uitstoot op nul moeten staan.
Burgers vindt het niet ondenkbaar dat de rechter die eis wel toekent. “De rechtbank moet interpreteren wat voor Nederland een eerlijk aandeel is om bij te dragen aan de mondiale klimaatdoelen. Of je dat kan vertalen in ‘netto nul in 2040’ is nog niet zo makkelijk”, zegt de jurist. “Het Internationaal Gerechtshof heeft afgelopen zomer wel geoordeeld dat landen alles moeten doen om de opwarming van de aarde tot 1,5 graad te beperken. Vandaag is de vraag hoe een Nederlandse rechtbank omgaat met dat advies.”
Niet de eerste keer
Het zou niet voor het eerst zijn dat de rechter natuur- of klimaatbeleid aanscherpt. De bekendste klimaatzaak werd ongetwijfeld gevoerd door Urgenda. In 2018 bepaalde de rechter in hoger beroep dat Nederland z’n CO₂-uitstoot in 2020 met minimaal een kwart moest hebben teruggebracht. De staat wilde zo’n verplichting niet opgelegd krijgen, maar haalde het doel uiteindelijk wel.
De Nederlandse staat verloor ook al verschillende stikstofzaken, waardoor het al jaren heel moeilijk is om nieuwe vergunningen te krijgen voor bijvoorbeeld bouwprojecten of uitbreidingen van boerenbedrijven. Vorig jaar januari won Greenpeace, dat vandaag dus weer voor de rechter staat, ook een stikstofzaak van de Nederlandse staat. De rechter bepaalde toen dat Nederland meer moet doen om de eigen stikstofdoelen te halen. En, heel uitzonderlijk, de rechter legde zelfs een dwangsom van 10 miljoen euro op als Nederland die doelen niet zou halen.
Ons nationale goud: een verborgen schat van 84 miljard
612.450 kilo. Zoveel goud ligt er opgeslagen bij De Nederlandsche Bank (DNB). Een deel hiervan, zo’n 14.000 goudstaven en duizend kisten met munten, ligt in Nederland zelf. Maar het grootste deel, ruim twee derde, ligt veilig in het buitenland: in de Verenigde Staten, Canada en Londen. Deze spreiding stamt nog uit de tijd vlak voor de Tweede Wereldoorlog, toen men wilde voorkomen dat het goud in Duitse handen zou vallen. Na de oorlog is besloten het daar maar te laten liggen.
“Ik zie de Russen niet snel hier binnenvallen, maar het is verstandig om het risico te spreiden, hoe klein ook,” zegt Jan Wirken van ABN Amro. Met een waarde van 84 miljard euro kun je in principe heel wat doen – dat is bijna 4700 euro per Nederlander. Maar dat geld is niet zomaar beschikbaar. Het is van DNB, niet van de overheid, dus de staat kan het niet zomaar uitkeren. “DNB is totaal onafhankelijk van de overheid,” benadrukt Wirken.
Waarom de overheid (en jij) het goud niet zomaar kan opmaken
DNB mag geen geld uitkeren aan inwoners, omdat alleen de Nederlandse staat aandeelhouder is. Jakob de Haan, hoogleraar economie en oud-onderzoekshoofd bij DNB, legt het uit: “Vergelijk het met Philips. Die mag ook niet zomaar een fabriek verkopen en de opbrengst aan iemand geven.” DNB kan wel goud verkopen en een deel van de winst uitkeren aan de staat, zoals in de jaren negentig gebeurde. Maar een centrale bank moet altijd bezittingen, zogenaamde internationale reserves, houden. Dat kan in de vorm van goud en buitenlandse valuta (deviezen).
“Alle goud verkopen en de opbrengst niet omzetten in deviezen is een domme aanpak,” stelt De Haan. Deze reserves zijn cruciaal voor het vertrouwen in onze munt. Vroeger kon je een bankbiljet nog inwisselen voor goud, maar die tijd is voorbij. Tegenwoordig is de waarde van geld puur gebaseerd op vertrouwen. De groenteboer vertrouwt erop dat hij met dat briefje van tien euro bij de bakker kan betalen. Het helpt dat er bij de centrale bank, tegenover al die uitgegeven biljetten, een waarde staat in de vorm van goud en deviezen.
Het goud als anker in stormachtige tijden
Goud en deviezen zorgen er ook voor dat de waarde van de euro ten opzichte van andere munten, zoals de dollar, niet in één klap instort. Stel dat er twijfel ontstaat over de euro, dan kan de Europese Centrale Bank (waar DNB deel van uitmaakt) ingrijpen door bijvoorbeeld dollars te verkopen om de koers van de euro te ondersteunen. Onze goudvoorraad is dus meer dan een schatkist; het is een essentieel anker voor onze economische stabiliteit.
Britse premier Starmer bezoekt Beijing: een lastige evenwichtsoefening
De Britse premier Starmer heeft lang naar dit bezoek toegewerkt. Sinds zijn verkiezingsoverwinning stond het al op zijn lijstje: de banden met China weer wat aanhalen. En dat plan was er al ver voordat president Trump voor opschudding zorgde met zijn uitspraken over Groenland. Weet je nog toen de Chinese president Xi Jinping werd uitgenodigd voor een staatsbezoek en met oud-premier David Cameron een pint dronk in een typisch Britse pub? Die relatief warme sfeer is de afgelopen jaren flink bekoeld, vooral door spanningen over mensenrechten, cyberaanvallen en spionage. Maar premier Starmer wil daar nu verandering in brengen. “Je kunt ’s werelds op één na grootste economie niet gewoon negeren,” zei hij kort voor zijn vertrek. Hij geeft wel toe dat China risico’s met zich meebrengt voor de nationale veiligheid, maar benadrukt dat betere economische samenwerking cruciaal is voor de Britse economie.
Zeker als je bedenkt wat er de afgelopen weken allemaal gebeurde. De Amerikaanse president dreigde zijn bondgenoten, waaronder het VK, te straffen met importheffingen als ze zich zouden verzetten tegen zijn plannen rond Groenland. Ook kreeg Canada te maken met dreigementen over hoge heffingen nadat het een handelsakkoord met China sloot. Starmer wil daarom absoluut voorkomen dat zijn reis naar China wordt gezien als een breuk met de VS. Amerika blijft voor hem de belangrijkste bondgenoot, maar dat betekent volgens hem niet dat Groot-Brittannië geen contact met China mag hebben. Verwacht dus geen groot handelsakkoord; het gaat vooral om kleinere deals en afspraken over samenwerking.
De groei van de Britse economie staat met stip op nummer één tijdens dit driedaagse bezoek. Starmer hoopt met Chinese investeringen zijn belofte waar te maken om de levensstandaard in het VK te verbeteren. Hij neemt dan ook een flinke handelsdelegatie mee, met tientallen topmensen van grote bedrijven zoals Britse banken, autofabrikant Jaguar Land Rover en farmaceut AstraZeneca. Naast investeringen praat hij over de erkenning van Britse diploma’s in China en het soepeler maken van visaregels voor Britten. Londen hoopt ook dat Beijing de importheffingen op Schotse whisky zal verlagen.
Critici waarschuwen echter dat intensievere samenwerking met China het VK kwetsbaar kan maken. Vorige week keurde de Britse regering bijvoorbeeld nog de bouw van een enorme Chinese ambassade in het centrum van Londen goed, terwijl experts zeggen dat die locatie juist is gekozen omdat er belangrijke communicatiekabels onder de grond lopen die makkelijk af te tappen zouden zijn. Het is ook niet de eerste keer dat er zorgen zijn over spionage. In 2020 besloot de Britse regering al om apparatuur van het Chinese Huawei te verwijderen uit het Britse 5G-netwerk, en Chinese staatsbedrijven mogen niet meer meedoen aan Britse kernenergieprojecten.
Starmer zegt dat hij de lastige onderwerpen zeker niet gaat vermijden. Hij wil China aanspreken op de oorlog in Oekraïne. Beijing zegt neutraal te zijn, maar volgens veel westerse landen steunt China de oorlog indirect. Ook mensenrechten komen op tafel. De Britse premier wil onder meer aandacht vragen voor de zaak van Jimmy Lai, een bekende voorvechter van vrijheid van meningsuiting uit Hongkong die vorig jaar werd veroordeeld.
Het wordt voor premier Starmer dus een echte balanceeract: economische kansen grijpen, zonder de Chinese president voor het hoofd te stoten door over mensenrechten te praten, de Britse nationale veiligheid bewaken en ervoor zorgen dat de relatie met Washington niet nog verder onder druk komt te staan.
Russische drone treft passagierstrein in Oekraïne: meerdere doden
Rusland heeft in het oosten van Oekraïne een passagierstrein aangevallen met drones. Daarbij zijn zeker vijf mensen om het leven gekomen. In de trein zaten volgens de Oekraïense autoriteiten bijna 300 mensen.
De aanval vond plaats in de buurt van Barvinkove, in de regio Charkiv. Een Russische drone raakte een rijtuig, terwijl twee andere drones ontploften bij de locomotief.
Zelensky spreekt van terreur en deelt beelden
President Zelensky zegt dat er achttien mensen in het getroffen rijtuig zaten. Hij reageerde woedend op de aanval en deelde op X beelden waarop te zien is dat de wagon in brand staat en aan de zijkant schade van een inslag heeft.
“In elk land zou een droneaanval op een passagierstrein op dezelfde manier worden beschouwd: puur en alleen als een terroristische daad”, schreef hij. Rusland heeft zich tot nu toe niet uitgelaten over de aanval.
Aanvallen op infrastructuur en spoorlijnen
Rusland voert regelmatig aanvallen uit op Oekraïens grondgebied, zowel op steden als op infrastructuur. Vaak is de energievoorziening het doelwit, maar ook spoorlijnen en wegen worden onder vuur genomen. De spoorlijn waar deze aanval plaatsvond, wordt ook gebruikt voor het transport van militairen naar het front.
Trein reed na aanval verder
De niet-geraakte wagons zijn enkele uren na de aanval verder gereden, melden de Oekraïense spoorwegen. Het treinpersoneel heeft onderweg nog evacués opgepikt. De trein had als eindbestemming de grensplaats Tsjop in West-Oekraïne.
