EU-staten sluiten deal: 90 miljard euro lening voor Oekraïne, Russisch geld blijft (voor nu) op slot
Gisteravond begonnen ze, en diep in de nacht kwamen ze er eindelijk uit: Europese leiders hebben na urenlang overleg in Brussel een akkoord gesloten over hoe Oekraïne geholpen kan worden. De grote lijn? De EU-lidstaten gaan gezamenlijk 90 miljard euro lenen om aan Oekraïne te geven. Het alternatief – het vrijmaken van bevroren Russische tegoeden – is voorlopig van tafel.
Het was een lange dag vol discussies, onderhandelingen en spanning. Want Oekraïne heeft dringend geld nodig: zo’n 135 miljard euro moet er komen in de komende twee jaar om hun overheidsfinanciën op orde te houden. De EU wil daar 90 miljard van bijdragen, de rest zou dan moeten komen van bondgenoten buiten Europa, zoals het Verenigd Koninkrijk, Canada en Noorwegen.
Maar hoe dat geld binnen te halen, daarover liep het lang niet overal even soepel. Er werd flink gedebatteerd of die bevroren Russische tegoeden – al het kapitaal van Rusland dat sinds de invasie in Europa vastzit – gebruikt mochten worden. Voorstanders zagen het als een logisch voorschot: Rusland veroorzaakt de oorlog, dus moet het ook helpen met de schade. Tegelijkertijd zijn er flinke juridische en economische twijfels. Vooral België, waar veel van dat Russische geld staat opgeslagen, maakte zich zorgen. Wat als Rusland later aansprakelijkheid eist? En wie betaalt dan?
Om België gerust te stellen, werd er tijdens de top gepraat over gezamenlijke garanties. Andere landen, waaronder Nederland, zeggen bereid te zijn mee te draaien als er juridische klappen vallen. Nederland bood zelfs garanties van maar liefst 14 miljard euro.
Een ander idee was dat de EU gewoon zelf geld zou gaan lenen en dat doorstorten naar Oekraïne. Veel lidstaten vonden dat echter risicovoller – financieel én politiek. Toch is uiteindelijk gekozen voor precies dat scenario: gemeenschappelijke EU-leningen. En daarvoor is unanieme goedkeuring nodig van alle 27 landen.
Nederland stond traditioneel sceptisch tegenover dit soort gezamenlijke schulden. Vorig jaar stemde de Tweede Kamer nog voor een motie die juist zo’n lening voor defensie zou blokkeren. Maar premier Schoof liet weten dat Nederland nu openstaat voor beide opties. Hoewel Den Haag liever had gezien dat het bevroren Russische geld gebruikt werd, steunt het wel het plan voor EU-leningen.
Tijdens de top waren de toon en de druk hoog. Voorzitter Ursula von der Leyen liet vooraf weten dat niemand weg mocht totdat er een deal was. Poolse premier Donald Tusk legde het simpel en hard neer: “Vandaag geld, of morgen bloed.” Ook Oekraïens president Zelensky deed een morele oproep: “Oekraïne verdedigt de Europese waarden, dus Europa moet ons helpen.” Hij erkent dat landen bang zijn voor juridische gevolgen, maar benadrukt: “Bang zijn voor rechtszaken is één ding. Bang zijn voor een Russische invasie aan je grens, is iets heel anders.”
Uiteindelijk viel de knoop gisteren laat in de avond. Geen gebruik van het bevroren Russische kapitaal – voorlopig. In plaats daarvan komt er een grootschalige leningsoperatie via de EU. Een compromis, misschien. Maar volgens de leiders beter dan niets.
Opnieuw kledingcontainers in brand in Vlijmen: buurt kampt met overlast van jongeren
Gisteravond moest de brandweer van Vlijmen opnieuw uitrukken naar het Van Greunsvenpark – en zelfs twee keer. Er stonden weer twee kledingcontainers in lichterlaaie, net als de afgelopen dagen. Dit was al de vierde avond op rij dat er brandjes werden gemeld in of rond het park. In een kleine week tijd zijn er nu al zo’n tien incidenten geweest.
De bewoners in de buurt hebben al een tijdje te maken met een groep van ongeveer dertig jongeren die behoorlijk wat overlast veroorzaken. Of zij ook verantwoordelijk zijn voor de brandjes, is nog niet duidelijk. De brandweer heeft de vuurtjes donderdagavond gelukkig snel onder controle gekregen.
Warmte onder je voeten: kan Nederland straks zonder aardgas?
Stel je voor: recht onder je huis zit een onuitputtelijke voorraad warm water, kilometers diep in de aarde. Dat klinkt als sciencefiction, maar het is echt – en volgens nieuwe onderzoeken van EBN (een staatsbedrijf dat zich bezighoudt met energie) zou deze bron genoeg warmte kunnen leveren voor bijna 2,6 miljoen huizen. Dat betekent een flinke stap richting minder afhankelijkheid van aardgas, zeker nu we vóór 2050 bijna 7 miljoen woningen moeten omzetten naar duurzame verwarming.
Grote kans op warmte uit de grond
De eerste resultaten van een groot onderzoek naar aardwarmte (of geothermie, zoals wetenschappers het noemen) zijn hoopgevend. Met acht diepe boringen en tienduizenden meetpunten heeft EBN de bodem van Nederland in kaart gebracht. De boodschap? Op veel plekken is het realistisch om op grote schaal warm water uit de diepte te halen. Dat is goed nieuws voor steden waar warmtenetten al langer worden overwogen.
In Amsterdam was men aanvankelijk nogal onzeker over wat er precies onder de stad zit. Maar de recent afgeronde boring heeft duidelijkheid gebracht. Het warme water dat omhoog kwam, had een temperatuur van ruim 80 graden Celsius – ideaal om huizen mee te verwarmen én cv-ketels mee te vervangen. “Dat was eerst een hele grote vraag”, vertelt Gitta Zaalberg van EBN. “Nu weten we: het ziet er goed uit.”
Stadswarmte dankzij de diepte
Aardwarmte speelt vooral een sleutelrol in de plannen voor groene warmtevoorziening in stedelijke gebieden. Denk aan Amsterdam, dat al in 2031 gebruik wil maken van deze techniek. Maar ook elders in het land wordt hard gewerkt aan de mogelijkheden. Zo is de laatste boorlocatie in Brabant, bij Milheeze, net afgerond.
Toch is niet overal alles even rooskleurig. In Utrecht blijkt de grond binnen de gemeentegrenzen te weinig doorlatend om het warme water efficiënt naar boven te halen. Wel zijn er kansrijke gebieden in de rest van de provincie. Dus geen alomvattende oplossing, maar wel stukjes per stukje vooruitgang.
Trillingen en geluid: wat denken bewoners?
Om de ondergrond nog beter te begrijpen, voert EBN ook seismisch onderzoek uit rond Amsterdam. Daarbij worden kleine explosies of ‘seismische ladingen’ gebruikt om golven te meten die door de aarde reizen. Die zijn soms hoor- en voelbaar. Bewoners in lokale app-groepen melden dan ook regelmatig verrassing – of schrik. “Het was behoorlijk heftig. Ik lag te schudden in bed, dacht even aan een aardbeving,” schrijft iemand. Een ander meldt: “Inderdaad, het glaswerk rammelde in mijn kast.”
EBN erkent deze reacties en benadrukt dat er geprobeerd is om de buurt goed te informeren, onder meer via brieven. Er staan momenteel zo’n twintigduizend meetkastjes verspreid over de Amsterdamse regio om de data op te vangen.
Veilig, maar met oor voor de omgeving
Desondanks is het belangrijk dat mensen zich veilig en gehoord voelen. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), de toezichthouder op dit gebied, benadrukt dat geothermie over het algemeen veilig is – denk maar aan Parijs, dat al decennia op deze manier wordt verwarmd. Toch waarschuwt SodM op zijn website: er zijn risico’s, zoals trillingen of bodemdaling. Vooral na de ellende in Groningen is het cruciaal dat je luistert naar wat bewoners voelen.
“Van Groningen hebben we natuurlijk geleerd dat je goed moet luisteren naar de omwonenden,” zegt directeur Boukje van der Leck-Meijssen van SodM. “Want de omgeving moet er vertrouwen in hebben dat het allemaal veilig en verantwoord gaat.” Ze benadrukt het grote verschil met gaswinning: bij aardwarmte haal je warm water omhoog, gebruik je de warmte, en stop je het afgekoelde water weer terug op dezelfde plek. “Dus dat is heel anders dan wanneer je gas uit de grond haalt, en dat verbrandt.”
Kerstvakantie begint: drukte op de weg naar het zuiden
De kerstvakantie is van start gegaan, en dat merk je direct op de wegen. Vooral als je richting het zuiden onderweg bent, kun je beter extra tijd inplannen. Tim Schaap van de ANWB waarschuwt alvast voor een behoorlijk drukke dag op de snelwegen.
“Vandaag wordt het drukker dan normaal, maar vooral op andere plekken dan je gewend bent”, vertelt hij aan RTL Nieuws. “Vanaf rond twaalf uur komt er een sluimerende spits op gang die lang blijft aanhouden.” Dat betekent geen korte piek, maar eerder een eindeloze file die zich langzaam voortbeweegt.
Speciaal opvallend: de drukte verschuift richting de Duitse grens. Denk aan de A1 en A12 – daar kunnen reizigers flink vast komen te staan door de grenscontroles. Veel mensen zijn op weg naar wintersportgebieden in de Alpen, en dat zorgt voor een flinke toename in verkeer.
Ook in Frankrijk moet je geduld hebben. Rond Lyon, met name op de A41 en A43, wordt het vandaag behoorlijk vol. In Duitsland is het vandaag en morgen druk op routes richting de Alpen. Steden als Frankfurt, Karlsruhe en München zien veel verkeer passeren.
Let trouwens ook op als je terugreist: bij Suben (A3), Walserberg (A8) en Kiefersfelden (A93) zijn grenscontroles waar je mogelijk moet wachten.
In Oostenrijk wordt morgen dé drukste reisdag verwacht. Files staan al ingepland op de B179 tussen Füssen en Nassereith, de A12 van Kufstein naar Innsbruck en de A10 tussen Salzburg en Bischofshofen.
En terwijl we massaal het buitenland in trekken voor sneeuw en skiërspret: hoe duurzaam is dat eigenlijk nog? Gaat klimaatverandering straks bepalen waar en wanneer we kunnen skiën? In de video hieronder duiken ze daar dieper op in.
Schoof reageert op EU-deal over steun aan Oekraïne: ‘Nu is het tijd om gewoon leveren’
Demissionair minister-president Dick Schoof laat weten dat hij tevreden is met het akkoord dat Europese leiders in Brussel hebben gesloten over de financiering van een miljardensteunpakket voor Oekraïne. Na urenlang overleg – en diep in de nacht – werd duidelijk: de EU gaat zelf geld lenen om Oekraïne te helpen, in plaats van gebruik te maken van bevroren Russische tegoeden. Dat laatste idee, dat lang als de meest waarschijnlijke route werd gezien, ligt voor nu dus op de schuur.
Schoof erkent dat Nederland liever had gezien dat er wel was gekozen voor de Russische tegoeden. “We hadden natuurlijk een andere voorkeur, maar met deze oplossing kunnen we ook prima leven,” zei hij na afloop. “Voor Oekraïne is het vooral belangrijk dat het geld komt. Waar het vandaan komt, is minder essentieel – zolang het maar komt.”
Oekraïne heeft komende twee jaar zo’n 135 miljard euro nodig om zijn overheidsfinanciën op orde te houden. De EU neemt nu 90 miljard daarvan op zich via een gemeenschappelijke lening. Een groot pluspunt: Oekraïne hoeft geen rente te betalen en hoeft pas terug te betalen als Rusland ooit daadwerkelijk vergoedingen doorgeeft aan Kiev. Bovendien blijft de optie open dat de EU in de toekomst alsnog kan terugvallen op de bevroren Russische activa – mocht de juridische situatie daarvoor rijper zijn.
Het feit dat er uiteindelijk niet voor de Russische tegoeden is gekozen, is best opvallend. Die optie leek namelijk de meest haalbare, tot bezwaren uit verschillende landen het karretje begonnen te kantelen. Vooral België stond loodzwaar in de weg. Omdat veel van die bevroren tegoeden in Belgische banken zitten, vreesde het land represailles of enorme juridische claims van Rusland. Daarom werd er flink onderhandeld om de zorgen van België weg te nemen – onder meer met garanties van andere EU-landen.
Maar volgens Schoof waren het niet alleen de Belgen die twijfelden. “Met België waren we er vrijwel uit, maar je merkt tijdens zo’n overleg dat andere landen toch echt grote twijfels hadden. In hun ogen waren de financiële risico’s gewoon te groot. Dus zijn we samen op zoek gegaan naar alternatieven.”
De Belgische premier Bart De Wever was dan ook opgelucht met de keuze voor plan B. “We wilden geen precedent creëren op dun ijs, met een juridische onderbouwing die niet waterdicht is,” aldus De Wever. “Er hingen te veel losse eindjes aan. Trek je eraan, dan rafelt het hele systeem misschien uit.” In plaats daarvan koos men voor een stabiele, wettelijk gefundeerde oplossing. “Geen onbekende paden, geen chaos. Dit is een geloofwaardige weg voor Europa.”
En hoewel het akkoord een teken van eenheid moet zijn, is het uiteindelijk wel een compromis. Hongarije, Slowakije en Tsjechië hoeven niet financieel bij te dragen aan de lening. Zij hadden bezwaar tegen de gezamenlijke schuldenlast, maar lieten in ruil daarvoor hun veto varen – wat cruciaal was om het akkoord mogelijk te maken.
“Nu is het tijd om leveren,” benadrukte Schoof. “De tekst staat, de deal is rond. Laten we nu zorgen dat Oekraïne het geld krijgt waar het om vraagt.”
